Thursday, 12 March 2015

ESM : Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας

Όπως είδαμε στην προηγούμενη δημοσίευση [1], ένα μεγάλο κομμάτι του ελληνικού χρέους (141,8 δις) το κατέχει ο ESM. Ο ESM είναι ουσιαστικά η συνέχεια του EFSF, και τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 01/07/2013 [2]. Επομένως, ο ESM έχει "κληρονομήσει" το Ελληνικό χρέος από το EFSF, αφού η ως τώρα υφιστάμενη δανειακή σύμβαση είχε υπογραφεί με το EFSF.

Υπενθυμίζεται [13] πως ο ΥΠΟΙΚ Βαρουφάκης συμφώνησε στο Eurogroup την παράταση της υφιστάμενης δανειακής μέχρι τις 30/06/2015. Μετά όμως από αυτήν τη δανειακή, τι? Από τη στιγμή που η ελληνική κυβέρνηση έχει δεχθεί την αποπληρωμή του χρέους [14], θα αναγκαστεί να προβεί σε ένα νέο διακανονισμό/μνημόνιο/σύμβαση/συμφωνία.

Αυτό άλλωστε δήλωσε και ο διευθύνων σύμβουλος του ESM, Klaus Regling, την ημέρα της συμφωνίας του Eurogroup: «Η Ελληνική κυβέρνηση τώρα έχει την ευκαιρία να εργαστεί με τους εταίρους της για να βρουν μία βιώσιμη διευθέτηση για την περίοδο πέραν της 30ης Ιουνίου». Επιπλέον, «το Eurogroup έχει εμφανιστεί θετικά διακείμενο προς ένα μελλοντικό αίτημα των ελληνικών αρχών για παροχή χρηματοδότησης μέσω του ESM στο πλαίσιο ενός “πιστωτικού ορίου με ενισχυμένους όρους” μετά τη λήξη του ισχύοντος προγράμματος». Αυτό δηλώνει στην ετήσια έκθεσή του για το 2014 ο Διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας [20].

Ανεξαρτήτως πως θα παρουσιαστεί στο ελληνικό κοινό αυτή η συμφωνία, η ουσία είναι μία [4]:


Το νέο μνημόνιο θα πρέπει να υπογραφεί μεταξύ Ελλάδας και του ESM.


Σύμφωνα με τον τελευταίο ορισμό (κατά Βαρουφάκη) της Τρόικας, οι τεχνοκράτες στο εξής θα αποκαλούνται "Brussels Group". Πολύ σημαντικό είναι να σημειωθεί πως πλέον στην ομάδα αυτή (εκτός των γνωστών: Ευρωπαική Επιτροπή, ΕΚΤ, ΔΝΤ) θα συμμετάσχει για πρώτη φορά ΚΑΙ εκπρόσωπος του EFSF/ESM, ο οποίος ειδικεύεται στο ελληνικό ζήτημα [15] [16].Τυχαίο?

Αυτό που θα ήταν καλό να αντιληφθούμε είναι τη σημασία της συνθηκολόγησης μίας χώρας με τον ESM. Εφόσον μπει υπογραφή από μεριάς Ελλάδας, τότε θα ισούται με οριστική αυτοκτονία.

Ποιός είναι όμως ο λόγος ύπαρξης αυτού του μηχανισμού σταθερότητας, και ποιοί τον απαρτίζουν?


Διαχείριση κρίσεων εντός Ευρωζώνης

Ο ESM αποτελεί το μόνιμο μηχανισμό διαχείρισης κρίσης για τις χώρες εντός της Ευρωζώνης. Με απλά λόγια, πρωταρχικός σκοπός του είναι η διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στη ζώνη του ευρώ. Για να το πετύχει αυτό, παρέχει οικονομική βοήθεια (δάνεια) σε όποιο κράτος της Ευρωζώνης αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες [3]. 

Η οικονομική αυτή βοήθεια αντλείται από κεφάλαια [4] (όπως η  έκδοση χρηματοπιστωτικών τίτλων, σύναψη χρηματοοικονομικών και άλλων συμφωνιών με τα κράτη-μέλη του ESM, τράπεζες [5] [12], ή τρίτους -οι θεσμικοί επενδυτές [6] είναι παντού-) και συνοψίζεται ως εξής:

- Παροχή δανείων στο πλαίσιο μακροοικονομικού προγράμματος προσαρμογής.
- Αγορά χρέους στις πρωτογενείς και δευτερογενείς "αγορές" χρέους.
- Παροχή προοληπτικής χρηματοδότησης υπό τη μορφή πιστώσεων.
- Επανακεφαλαιοποιήσεις οικονομικών ιδρυμάτων (τραπεζών) μέσω δανείων στις κυβερνήσεις.
- Απευθείας ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών, ως ύστατο μέτρο και μόνο όταν το bail-in δεν επαρκεί για να σωθεί μία τράπεζα [17]. Πρόκειται για την οδηγία 2014/59/ΕΕ (BRRD) [18].

Λίγα πράγματα για σχολιασμό εδώ για να έχουμε υπόψη μας. Ο ESM για να δώσει δάνειο προυποθέτει μέτρα από μεριάς κυβερνήσεων, ταίζει τις τράπεζες με κρατικές εγγυήσεις, και προβλέπει bail-in ("εξυγίανση" τράπεζας μέσω των μετόχων/πιστωτών/καταθετών της) σύμφωνα με την οδηγία της Ευρωπαικής Επιτροπής [7]. Μήπως το τελευταίο μας θυμίζει Κύπρο [21]? Καθόλου άσχημα λοιπόν για τη στήριξη του Ευρώ...


Ταυτότητα

Ο ESM αποτελεί επίσημα έναν υπερεθνικό οργανισμό με έδρα το Λουξεμβούργο, απαρτιζόμενο από τα εξής μέλη [8]:

- Υπουργούς οικονομικών των μελών της Ευρωζώνης (Board of Governors) συν τους αναπληρωματικούς τους, με επικεφαλής τους τον πρόεδρο του Eurogroup (Jeroen Dijsselbloem).
-  Διοικητό συμβούλιο (Board of Directors) συν τους αναπληρωματικούς τους, οριζόμενοι από τους υπουργούς οικονομικών, με επικεφαλής τους τον διευθύνοντα σύμβουλο του ESM (ESM Managing Director), Claus Regling.
- Εκπρόσωπος της Κομισιόν (Ευρωπαική Επιτροπή) και ο πρόεδρος της ΕΚΤ μπορούν να παραστούν ως παρατηρητές στα συμβούλια.
- Εκπρόσωποι άλλων κρατών, οργανισμών (π.χ. ΔΝΤ) μπορούν να προσκληθούν ως παρατηρητές.

Πρόκειται δηλαδή για ένα υπερκράτος, το οποίο απαρτίζεται και από "καρφωτά" μέλη.


Ασυλία παντός είδους

Αφού λοιπόν ο ESM είναι υπερεθνικός οργανισμός, θα υπακούει σε κάποιο αντίστοιχο υπερεθνικό δίκαιο ή έλεγχο? Ας δούμε επί λέξει τι προβλέπει η συνθήκη ίδρυσής του [9] (άρθρο 32):

Παράγραφος 1:
Για να μπορέσει ο ESM να εκπληρώνει τον σκοπό του, το νομικό καθεστώς και τα προνόμια και οι ασυλίες που ορίζονται στο παρόν άρθρο θα πρέπει να παρέχονται στον ESM στο έδαφος κάθε μέλους του ESM . Ο ESM επιδιώκει να αποκτήσει αναγνώριση του νομικού καθεστώτος και των προνομίων και ασυλιών του σε άλλα εδάφη στα οποία ασκεί δραστηριότητες ή διατηρεί περιουσιακά στοιχεία.

Παράγραφος 2:
Ο ESM διαθέτει πλήρη νομική προσωπικότητα. Θα πρέπει να έχει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα να:
(α) να αποκτά και να διαθέτει κινητή και ακίνητη περιουσία
(β) να συμβάλλεται
(γ) να είναι διάδικος σε νομικές διαδικασίες
(δ) να εισέρχεται
σε συμφωνία/πρωτόκολλα που θα του εξασφαλίζουν πως το νομικό του καθεστώς, τα προνόμια και οι ασυλίες του αναγνωρίζονται και εκτελούνται.


Παράγραφος 3:
Ο ESM, η ιδιοκτησία του, η χρηματοδότηση και τα περιουσιακά του στοιχεία, που βρίσκονται οπουδήποτε και από οποιονδήποτε, χαίρουν ασυλίας από κάθε μορφής δικαστική διαδικασία, εκτός και αν ο  ESM παραιτηθεί ρητώς από την ασυλία του...

Παράγραφος 4:
Η ιδιοκτησία, η χρηματοδότηση και τα περιουσιακά στοιχεία του ESM, ανεξαρτήτως τοποθεσίας και του κατόχου τους, χαίρουν ασυλίας από έρευνα, επίταξη, κατάσχεση, απαλλοτρίωση ή οποιαδήποτε άλλη μορφή κατάσχεσης, λήψης ή δέσμευσης βάσει εκτελεστικών, δικαστικών, διοικητικών ή νομοθετικών μέτρων. 

Παράγραφος 5:
Τα αρχεία του ESM και όλα τα έγγραφα που ανήκουν στον ESM ή βρίσκονται στην κατοχή του είναι απαραβίαστα. 

Παράγραφος 6:
Οι εγκαταστάσεις του ESM είναι απαραβίαστες. 

Παράγραφος 8:
Στο βαθμό που απαιτείται για την εκτέλεση των δραστηριοτήτων που προβλέπονται στην παρούσα συνθήκη, όλη η περιουσία, η χρηματοδότηση και τα περιουσιακά στοιχεία του ESM δεν υπόκεινται σε κανέναν περιορισμό, ρύθμιση, ελέγχους και αναστολές (μορατόριουμ) οποιασδήποτε φύσης. (Δηλαδή, για τα 141,8 δις ελληνικού χρέους δεν προβλέπεται ούτε κούρεμα ούτε μορατόριουμ)

Παράγραφος 9:
Ο ESM απαλλάσσεται από οιαδήποτε υποχρέωση να εγκριθεί ή να αδειοδοτηθεί ως πιστωτικό ίδρυμα, πάροχος επενδυτικών υπηρεσιών ή άλλου είδους επίσημη αδειοδοτημένη ή ρυθμιζόμενη οντότητα σύμφωνα με τους νόμους του κάθε μέλους του ESM.

Και όσων αφορά τα μέλη του ESM, διαβάζουμε στο άρθρο 35:

Παράγραφος 1:
Προς το συμφέρον του ESM, ο πρόεδρος του συμβουλίου των διοικητών, οι διοικητές, οι αναπληρωτές διοικητές, διευθυντές, οι αναπληρωτές διευθυντές, καθώς και ο Διευθύνων Σύμβουλος και μέλη του λοιπού προσωπικού έχουν ασυλία από νομικές διαδικασίες σε σχέση με πράξεις που εκτελέστηκαν από αυτούς κατά την επίσημη ιδιότητά τους και απολαμβάνουν το απαραβίαστο όσον αφορά τα επίσημα κείμενα και έγγραφά τους.

Παράγραφος 3:
Ο εκτελεστικός διευθυντής μπορεί να άρει οποιαδήποτε ασυλία σε σχέση με οποιοδήποτε μέλος του προσωπικού του ESM πλην τον εαυτό του.

Επιπρόσθετα, προάγεται το επαγγελματικό απόρρητο (άρθρο 34): 

Τα μέλη ή πρώην μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου των Διοικητών και του Διοικητικού Συμβουλίου και τυχόν άλλα πρόσωπα που εργάζονται ή έχουν εργαστεί για λογαριασμό ή σε σχέση με τον ESM δεν θα γνωστοποιούν πληροφορίες που υπόκεινται στο επαγγελματικό απόρρητο. Τα κράτη μέλη οφείλουν, ακόμη και μετά την παύση των καθηκόντων τους, να μην αποκαλύπτουν πληροφορίες οι οποίες καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου. 

Σχετικά με τους μηχανισμούς που ελέγχουν τον ESM, έρχεται το κερασάκι στην τούρτα [10]. Οι  ελεγκτές (Board of Auditors) καθορίζονται από τους Υπουργούς Οικονομικών και τον επικεφαλής τους. Με άλλα λόγια: εγώ θα επιλέξω ποιος θα με ελέγχει.


Κεφάλαιο

Κάθε χώρα της Ευρωζώνης καταθέτει (άνευ όρων και αμετάκλητα) το δικό της ποσό στο ενιαίο ταμείο του ESM, επιβαρύνοντας τον κρατικό της προυπολογισμό [20], σύμφωνα με το ποσοστό που κατέχει η κεντρική της τράπεζα στην ΕΚΤ. Πιο συγκεκριμένα [11], το ενιαίο αυτό ταμείο προβλέπεται να είναι περί των 705 δις (authorised capital stock), με τις χώρες ως τώρα να έχουν συγκεντρώσει τρέχων καταβεβλημένο κεφάλαιο ύψους 80,55 δις (paid-in shares).

Ωστόσο, ενδιαφέρον είναι πως δίνεται η δυνατότητα να αλλάζουν τα ποσά κατά το δοκούν. Τα ποσά αυτά πρέπει να κατατίθενται μέσα σε 7 ημέρες μετά από κλήση του ESM (capital calls). Σύμφωνα με το Άρθρο 9:

Παράγραφος 3:
Ο διευθύνων σύμβουλος του ESM δύναται να ζητήσει την καταβολή κεφαλαίου εν ευθέτω χρόνω, για να αποφευχθεί η αθέτηση πληρωμής του ESM σε οποιαδήποτε προγραμματισμένη ή άλλου είδους οφειλή σε πιστωτές του ESM. Ο διευθύνων σύμβουλος ενημερώνει το Διοικητικό Συμβούλιο και το Συμβούλιο των ΥΠ.ΟΙΚ. για κάθε τέτοια κλήση. Όταν διαπιστώνεται πιθανή έλλειψη κεφαλαίων του ESM, ο διευθύνων σύμβουλος προβαίνει σε τέτοια κλήση/κλήσεις των κεφαλαίων το συντομότερο δυνατόν, με σκοπό να διασφαλιστεί ότι ο ESM διαθέτει επαρκή κεφάλαια για να ανταποκριθεί στις οφειλές του προς τους πιστωτές κατά την οφειλόμενη ημερομηνία τους. Τα μέλη του ESM με την παρούσα άνευ όρων και αμετάκλητα λαμβάνουν την υποχρέωση να πληρώσουν την κάθε πρόσκληση καταβολής κεφαλαίου τους από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, η αίτηση πρέπει να καταβληθεί εντός επτά ημερών από την παραλαβή.

Για παράδειγμα, αν ο ESM δεν έχει τα κεφάλαια να αποπληρώσει το ομόλογο που έχει εκδώσει στην J.P. Morgan ή στην Deutsche Bank, βάζει άμεσα χέρι στα κράτη χωρίς εκείνα να φέρουν αντίσταση. Ο παράδεισος του "επενδυτή".


Λειτουργία

Έστω ότι ένα κράτος-μέλος προσφύγει στον ESM για λήψη βοήθειας. Τότε ο ESM αναθέτει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με την ΕΚΤ, τα ακόλουθα καθήκοντα:

- Την εκτίμηση ύπαρξης κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της ζώνης του ευρώ στο σύνολό της ή των κρατών μελών της, εκτός εάν η ΕΚΤ έχει ήδη υποβάλει σχετική ανάλυση.
- Την εκτίμηση του κατά πόσον το δημόσιο χρέος είναι βιώσιμο. Όπου κρίνεται σκόπιμο και δυνατό, μια τέτοια εκτίμηση αναμένεται να διενεργείται από κοινού με το ΔΝΤ.
-
Την εκτίμηση των πραγματικών ή δυνητικών αναγκών χρηματοδότησης του εν λόγω μέλους του ESM.

Αφότου ο ESM αποφασίσει πως μπορεί να δωθεί βοήθεια στο κράτος, αναθέτει στην Ευρωπαική Επιτροπή, την ΕΚΤ, και το ΔΝΤ (αν χρειαστεί), την διαπραγμάτευση μνημονίου (Memorandum of Understanding) με το κράτος αυτό. Η γνωστή μας Τρόικα δηλαδή, η οποία κατά περιόδους θα ελέγχει την τήρηση των όρων.

Τώρα, ποιά ακριβώς θα είναι αυτή η βοήθεια? Όπως αναφέρθηκε και στον πρόλογο της δημοσίευσης, προβλέπονται οι παρακάτω επιλογές:

- Προοληπτική χρηματική συνδρομή
- Ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών (με ή χωρίς bail-in)
- Δάνειο 
- Αγορά ομολόγων του κράτους αυτού στην πρωτογενή αγορά
- Δευτερογενής αγορά

Επιπλέον, υπενθυμίζεται πως ο ESM έχει το δικαίωμα προσφυγής δανεισμού στις αγορές κεφαλαίου, δανειζόμενος από τράπεζες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα [12] ή τρίτα πρόσωπα, έχοντας πάντοτε ως υποθήκη τη συμμετοχή των κρατών-μελών. Το αποθεματικό ταμείο (reserve funds) τo διαχειρίζεται ο ESM ανάλογα με τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου. Η διαχείριση μπορεί να αφορά επενδυτικές πολιτικές κ.α.

Ζημιές

Σε περίπτωση καταγραφής ζημιών, τα προβλεπόμενα για την κάλυψή τους είναι:

- Αποθεματικό ταμείο
- Η τρέχουσα συμμετοχή των χωρών (paid-in capital)
- Τα λοιπό ποσό συμμετοχής, όπως προβλέπεται από το Άρθρο 9(3) που αναφέρθηκε πιο πάνω. Αν μία χώρα δεν μπορεί να συμβάλλει με το μερίδιό της, το πληρώνουν οι άλλες χώρες.


Σενάριο

Το παρακάτω σενάριο λοιπόν φαίνεται ως το επόμενο βήμα με τα ως τώρα δεδομένα. Η Ελλάδα λόγω των υψηλών δανειακών υποχρεώσεών της ακόμα και εντός του 2015, υπογράφει μνημόνιο με ισχύ από 01/07/2015 με τoν ESM. Μην ξεχνάμε πως μία από τις εναλλακτικές που προβλέπει ο ESM είναι και το bail-in, κάτι που φαίνεται ήδη να δρομολογείται στη Βουλή από το υπουργείο οικονομικών [19].

Επομένως και επίσημα πλέον η Ελλάδα θα θυσιαστεί για να σωθεί το Ευρώ, και μάλιστα με την υπογραφή των "αντι-μνημονιακών".


Παραπομπές

[1] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/blog-post_10.html
[2] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2013/esm-becomes-sole-mechanism-for-new-financial-assistance-programmes-to-euro-area-member-states.htm
[3] http://www.esm.europa.eu/about/index.htm
[4] www.esm.europa.eu/pdf/2014-07-28%20FAQ%20ESM.pdf
[5] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2015/efsf-issues-30-year-1.5bn-bond.htm
[6] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/blog-post.html
[7] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-297_en.htm
[8] http://www.esm.europa.eu/about/governance/board-of-governors/index.htm
[9] www.esm.europa.eu/pdf/ESM%20Treaty%20consolidated%2003-02-2015.pdf
[10] www.esm.europa.eu/about/governance/board-of-auditors/index.htm
[11] http://www.esm.europa.eu/about/governance/shareholders/index.htm
[12] http://www.esm.europa.eu/pdf/ESM%20Market%20Group1.pdf
[13] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2015/efsf-board-of-directors-extends-mffa-for-greece-until-30-june-2015.htm
[14] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/eurogroup-20022015.html
[15] http://www.protothema.gr/economy/article/458541/troika-telos-egeneto-brussels-group/
[16] http://www.kathimerini.gr/806818/article/epikairothta/politikh/diapragmateyseis-se-a8hna-vry3elles
[17] http://www.esm.europa.eu/press/releases/esm-direct-bank-recapitalisation-instrument-adopted.htm
[18] http://www.hba.gr/Xrimatopistotiko%5CUplFiles/odigia2014-59.pdf
[19] http://www.philenews.com/el-gr/oikonomia-ellada/152/245429/sti-vouli-odeyei-to-nomoschedio-gia-to-bail-in-ton-trapezon
[20] http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/ekthdkth2014.pdf (σελ.38) & (πίνακας VI.5)
[21] http://www.esm.europa.eu/assistance/cyprus/index.htm

No comments:

Post a Comment