Thursday, 15 October 2015

TTIP

Στις 7 Ιανουαρίου 2015, την εποχή που όλοι "είμασταν Charlie", η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) έδωσε στη δημοσιότητα τα πρώτα νομικά κείμενα που αφορούσαν την πορεία των διαπραγματεύσεων για τη Διατλαντική εταιρική σχέση εμπορίου και επενδύσεων (Transatlantic Trade & Investment Partnership - TTIP) μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.

Πρόκειται για τη «μεγαλύτερη διμερή εμπορική συμφωνία που έχει διαπραγματευτεί ποτέ μεταξύ των χωρών που απαρτίζουν το 47% του παγκόσμιου ΑΕΠ και του 1/3 των παγκόσμιων εμπορικών ροών» μας πληροφορεί το 2013 η Κομισιόν [1]. Για να στηρίξει μάλιστα με επιστημονικό τρόπο τα καλά που θα μας έρθουν, επικαλείται "ανεξάρτητη μελέτη" [2] που κάνει λόγο για ετήσια άνοδο 0,5% του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ και κέρδος €545 για μία μέση τετραμελή οικογένεια. Είναι όμως έτσι τα πράγματα?


Η παράνοια των αριθμών


Όποιος διαβάσει την εν λόγω μελέτη, καταλήγει στα εξής "περίεργα" συμπεράσματα:

- Η Κομισιόν αναφέρεται σε αριθμούς που αφορούν το βέλτιστο σενάριο υπολογισμών.
- Οι υπολογισμοί των αριθμών έχουν ορίζοντα ως το 2027, δηλαδή δεν είναι καθ' έτος αλλά αθροιστικοί.
- Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής (Centre of Economic Policy Research) του Λονδίνου, το οποίο έχει ως χρηματοδότες τα μεγαλύτερα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά κέντρα [3].

Πράγματι, στον παρακάτω συνοπτικό πίνακα βλέπουμε τους αριθμούς στο χειρότερο & βέλτιστο σενάριο: 


Χώρες
Άνοδος του ΑΕΠ %
Άνοδος ΑΕΠ σε €δις
Κέρδος νοικοκυριού €
ΕΕ
0,27 – 0,48
68 - 119
41 - 545
ΗΠΑ
0,29 – 0,39
50 -95
21 - 655


Σε μία ΕΕ η οποία το 2010 & 2011 σημείωσε άνοδο του ΑΕΠ 2% καθ' έτος [4], τι αξία μπορεί να έχει μία άνοδος του 0,5% ως το 2027? Ίσως αμελητέα, και σίγουρα όχι για να γίνεται το βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών του TTIP.

Παραβλέποντας όμως τη "λάθος μετάφραση" που κάνει η ΕΕ στην ίδια της την έρευνα, πάμε να εξετάσουμε την πορεία της εμπορικής συμφωνίας.


Πορεία του TTIP


Επισήμως, η ιδέα μίας στενότερης εμπορικής συνεργασίας ΕΕ-ΗΠΑ τέθηκε στο τραπέζι στις 26/10/2009 [5] από την τότε Επίτροπο Εμπορίου της ΕΕ, Catherine Ashton, ενώπιω του αμερικάνικου εμπορικού επιμελητηρίου (U.S. Chamber of Commerce). Είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε αυτολεξεί κάποιες από τις διατυπώσεις της, έτσι ώστε να καταλάβουμε την οπτική γωνία και τον τρόπο σκέψης εκείνων που αποφασίζουν για εμάς χωρίς εμάς.




Η Ashton έθεσε ως προτεραιότητα την αλλαγή των ρυθμιστικών κανόνων μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ, αναφέροντας πως η κατάργηση των δασμών δεν θα αποτελούσε πραγματικά το κλειδί για την επίτευξη του στόχου της συνεργασίας. Πρόσθεσε μάλιστα ότι όποιες εμπορικές διαφορές υπάρχουν, αφορούν ποσοστό μικρότερο από το 2% των συνολικού εμπορίου μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ. Και συνέχισε:

«Η ωμή αλήθεια είναι πως η συντριπτική πλειοψηφία εμπορίου και επενδύσεων είναι ελεύθερη, και αυτό μερικές φορές το ξεχνάμε. Οι δασμοί δεν είναι το πραγματικό πρόβλημα.» 

«Ο υψηλός βαθμός οικονομικής ολοκλήρωσης πρέπει να εμβαθυνθεί περεταίρω. Τα πραγματικά προβλήματα για τους εξαγωγείς μας είναι: Αδειοδότηση προϊόντων (product licencing), κανόνες αξιολόγησης κινδύνων (risk assessment rules) και διαφορετικά πρότυπα (divergence standards). Αυτά τα εμπόδια προέρχονται από τα διαφορετικά ρυθμιστικά συστήματα, και τις αξίες που τα υποστηρίζουν. Αυτό απαιτεί πολιτική δέσμευση υψηλού επιπέδου και συνεργασία από τις αντίστοιχες ρυθμιστικές υπηρεσίες.»

«Όπως έχουμε μία υπερατλαντική αγορά για τα αγαθά, θα έπρεπε να έχουμε και μία υπερατλαντική αγορά ρυθμιστικών κανόνων. Εν συντομία, αυτό είναι που κάνουμε στην ΕΕ. Για να φτιάξουμε μία Ενιαία Αγορά (Single Market), θα πρέπει πρώτα να γκρεμίσουμε τα εμπόδια.»

Παράλληλα, ως κλασσικός οπαδός του νεο-φιλελευθερισμού, τάχθηκε κατά του προστατευτισμού (όταν μία χώρα ενθαρρύνει τα εγχώρια προιόντα από τα εισαγώμενα μέσω δασμών στα τελευταία κ.ο.κ.) διότι εμποδίζει το παγκόσμιο εμπόριο. 


Ο επόμενος Επίτροπος εμπορίου Karel De Gucht, κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος, έθεσε [6] την αναπτυξιακή ατζέντα της Ντόχα (Doha Development Agenta) ως την καλύτερη λύση για τα παγκόσμια οφέλη και ασπίδα κατά του προστατευτισμού.




Στο εξής, παίζει την παρακάτω κασέτα σε κάθε δημόσια εμφάνισή του [7] [8] [9] [10]:


«Η νέα εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και ανάπτυξη και στις 2 πλευρές του Ατλαντικού.» Ή αγγλιστί: «Growth and jobs, jobs and growth»


Στις 13/02/2013 ανακοινώθηκε επισήμως [11] ο TTIP ως η εντατικοποίηση των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ, στα πλαίσια μίας στενότερης οικονομικής συνεργασίας. Αυτές οι διαπραγματεύσεις θα εστιαστούν σε 3 σημεία:  

  • Πρόσβαση στις αγορές (market access), 
  • Ρυθμιστικά θέματα & μη δασμολογικά μέτρα (regulatory issues & non-tariff barriers), 
  • Νέοι κανόνες και αρχές συνεργασίας (rules, principles, new modes of cooperation). 



   
Αναφέρεται συγκεκριμένα: «Το ΤΤΙΡ θα εστιαστεί στην ευθυγράμμιση κανόνων και τεχνικών προτύπων προϊόντων που αποτελούν το πιο σημαντικό εμπόδιο στο διατλαντικό εμπόριο.» Με εύσχημο τρόπο λοιπόν μας προϊδεάζουν για το τι επακολουθεί.

Εν συνεχεία, γίνεται επεξήγηση των παραπάνω 3 σημείων με τα πιο σημαντικά να είναι:

  • Ο σκοπός είναι να επιτευχθεί το υψηλότερο επίπεδο απελευθέρωσης της αγοράς και προστασίας των επενδύσεων.
  • Η προστασία των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτή και κράτους, καλύπτεται από την οδηγία διαπραγμάτευσης.
  • Άνοιγμα της αγοράς δημοσίων συμβάσεων σε όλες τις Ευρωπαϊκές εταιρίες.
  • Ευθυγράμμιση προτύπων και διαδικασιών που αφορούν ασφάλεια, τρόφιμα, περιβάλλον, χημεία κ.α. 
  • Οι ρυθμιστικοί κανόνες αποτελούν το μεγαλύτερο όφελος του TTIP.

Στις 14/06/2013, τα κράτη μέλη (απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) εγκρίνουν τις διαπραγματεύσεις εμπορίου και επενδύσεων μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ [12], δίνοντας το πράσινο φως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή [13] να αρχίσει επισήμως τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ εξ ονόματος της ΕΕ. Αυτό άλλωστε προβλέπει η συνθήκη της Λισσαβώνας [14], με την Επιτροπή να έχει τη δυνατότητα να εκπροσωπεί (Άρθρο 9Δ) την ΕΕ σε τέτοιου είδους ζητήματα και να διαπραγματεύεται (Άρθρο 188Γ) για λογαριασμό της στον τομέα του εμπορίου.


Διαπραγματεύσεις


Στις 08/07/2013, άρχισε ο πρώτος γύρος διαπραγματεύσεων [15]. Είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί πως μέχρι τις 07/01/2015 [16] (όταν βρισκόμασταν ήδη στον 7ο γύρο), δεν υπήρχε καμία λεπτομερής πληροφόρηση σχετικά με τα ακριβή κείμενα τα οποία συζητούνται πίσω από τις κλειστές πόρτες. Άκρα μυστικότητα, με το πρόσχημα της εμπιστευτικότητας των διαπραγματεύσεων. Βέβαια, όταν υπάρχουν μόνο 2 πλευρές (ΕΕ-ΗΠΑ) στο τραπέζι, ποιό είναι το νόημα αυτής της "εμπιστευτικότητας"? Μήπως διότι αυτές οι 2 πλευρές αποφασίζουν για άλλους οι οποίοι απουσιάζουν από το τραπέζι?

Η ενημέρωση ως τότε αφορούσε την προσέγγιση των διαφόρων θεμάτων (position papers) σε γενικό επίπεδο [17] [18] [19] [20], δίχως όμως να πληροφορούμαστε τα προς υπογραφή νομικά κείμενα. Χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα αποτελεί μέρος των δηλώσεων του επικεφαλής διαπραγματεύσεων της ΕΕ, Ignacio Garcia-Bercero, μετά το πέρας του 1ου γύρου [21], η οποία θυμίζει έκθεση μαθητή Β΄Δημοτικού με θέμα "Πώς πέρασα το καλοκαίρι":




 «Ήταν μία πολύ παραγωγική εβδομάδα. Για μήνες προετοιμάζαμε το έδαφος για μία φιλόδοξη συμφωνία εμπορίου και επενδύσεων.[...] Σε αυτόν το γύρο συζητήσαμε για την πρόσβαση στην αγορά αγροτικών και βιομηχανικών αγαθών, επενδύσεις, ενέργεια, ρυθμιστικά θέματα, υγειονομικά μέτρα, πνευματικά δικαιώματα, επιλύσεις διαφορών...»

Είτε κάποιος άκουγε τα παραπάνω, είτε τα παρακάτω, το ένα και το αυτό:

«Ήταν ένα υπέροχο καλοκαίρι. Η μαμά μου με το μπαμπά μου μου είχαν πει από τα Χριστούγεννα πως φέτος θα πάμε διακοπές στη Σκιάθο. Το ξενοδοχείο ήταν μεγάλο με πισίνα, πολλές όμορφες παραλίες, έκανα 12 μπάνια, με τσίμπησε μία τσούχτρα, έφαγα 8 παγωτά, έκανα πολλούς φίλους, μου έλειψε η γιαγιά που ήταν στο χωριό με τον παππού. Αχ πόσο θα ήθελα να ήτανε και αυτοί μαζί μας!»

Η μυστικότητα αυτή επαληθεύεται από την αντίδραση της ΕΕ σχετικά με ένα έγγραφο διαπραγματεύσεων που φέρεται να διέρρευσε και δημοσιοποιήθηκε στις 16/12/2013 [22] από την ΜΚΟ Corporate Europe Observatory - CEO. Η ΕΕ επισήμως δήλωσε ως αυτο-γκόλ (own goal) αυτή τη δημοσιοποίηση, χαρακτηρίζοντας την CEO ως πολέμιο λόμπυ του εμπορίου και των επενδύσεων [23]. Όταν μία ΕΕ βγαίνει από τη συνήθη προσεγμένη διατύπωση φράσεων, και χρησιμοποιεί τέτοιους "ακραίους" χαρακτηρισμούς, προφανώς κάποιος της πάτησε τον κάλο στο πόδι...

Στις 06/03/2014, η ΕΕ προσκαλεί τους δημοσιογράφους [24] να παρευρεθούν σε μία ανοικτή συζήτηση μεταξύ διαπραγματευτών και ενδιαφερομένων μερών (stakeholders, όπως επιχειρήσεις, ιδρύματα, φορείς κ.ά.) με τις εξής προϋποθέσεις: Off the record, χωρίς το δικαίωμα να καταγράψουν το τι λέγεται, και μάλιστα χωρίς να έχουν την ευκαιρία να απευθύνουν ερωτήσεις κατά τη διάρκεια της συζήτησης... 

Στις 09/10/2014, και ενώ η Επιτροπή είχε ήδη φάει "άγριο κράξιμο" για τη μυστικότητα των διαπραγματεύσεων,  η ΕΕ δημοσιοποιεί (αποχαρακτηρίζει) επίσημο κείμενο του Ιουνίου του 2013 σχετικά με τις οδηγίες-θέσεις που θα πρέπει να έχει στα επί μέρους θέματα κατά την πορεία των διαπραγματεύσεων [20]. Είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ δημοσιοποιεί επίσημο έγγραφο, έστω και αν αυτό αφορά και πάλι γενικότητες. Άξιο θαυμασμού αποτελεί το γεγονός πως  κείμενο το οποίο χρονολογείται προ έναρξης διαπραγματεύσεων, δημοσιοποιείται μετά το πέρας του 7ου γύρου... Το απαύγασμα της διαφάνειας...

Εν συνεχεία, νέος επίτροπος Εμπορίου της Κομισιόν ορίζεται η Cecilia Malmström. Στην ατζέντα της επιτρόπου προστίθεται η ομιλία της για το TTIP σε κάθε χώρα ξεχωριστά, αρχής γενομένης της Αυστρίας [25], και ίσως όχι τυχαία όπως θα δούμε παρακάτω. Ωστόσο, ο πυρήνας των ομιλιών κάθε φορά είναι ο ίδιος. Προσπαθεί να εξηγήσει γιατί το TTIP είναι καλό για κάθε χώρα, έχοντας ως βάση την εξαγωγική δραστηριότητα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (SMEs). 




Δημόσια διαβούλευση


Στις 13/01/2015 η Επιτροπή δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα της διαδικτυακής δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με το TTIP και την προστασία των επενδύσεων (ISDS), ένα θέμα-φωτιά. Η Επιτροπή έθεσε κάποια βασικά ζητήματα, στα οποία έλαβε περί των 150,000 μεμονομένων απαντήσεων (η συντριπτική πλειοψηφία από πολίτες, αλλά και από επιxειρήσεις, οργανισμούς, ΜΚΟ, think tanks κ.ά.) από τις χώρες της ΕΕ [26] [27]. 

Αξιοσημείωτο να αναφέρουμε πως η Αυστρία, μία χώρα περί των 8,5 εκατομ. κατοίκων [28] έστειλε περί τις 33,700 απαντήσεις, την ίδια ώρα που η Γερμανία (με 9πλάσιο πληθυσμό [29]) έστειλε λιγότερες (32,500). Για την Ελλάδα, το νούμερο είναι απογοητευτικό. Μόλις 45 !!! Δείγμα της μη πληροφόρησης και της απάθειας που μας διακρίνει σε τέτοιου είδους μείζονος σημασίας ζητήματα.

Ωστόσο, το πιο σημαντικό είναι να δούμε πως οι πολίτες αντιμετωπίζουν το TTIP και πως οι εταιρείες. Η επίσημη συνοπτική αναφορά [27] [30] έχει ως εξής:

«Οι συλλογικές παρατηρήσεις αντικατοπτρίζουν μια ευρεία αντίθεση όσον αφορά την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους (ΕΔΕΚ ή ISDS) στο πλαίσιο της ΤΤΙΡ ή γενικότερα. Επίσης, η μεγάλη πλειονότητα των απαντήσεων είναι γενικά αντίθετη στην TTIP.

Σε αυτές τις παρατηρήσεις, ο μηχανισμός ISDS εκλαμβάνεται ως απειλή για τη δημοκρατία και τα δημόσια οικονομικά ή για τις δημόσιες πολιτικές. Θεωρείται επίσης ως περιττή μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ, με δεδομένη την προφανή ισχύ των αντίστοιχων δικαστικών συστημάτων. Οι απόψεις αυτές απηχούν σε μεγάλο βαθμό τη θέση των περισσότερων συνδικαλιστικών οργανώσεων, της μεγάλης πλειονότητας των ΜΚΟ, των κρατικών φορέων και πολλών από τους ερωτηθέντες στην κατηγορία «άλλες οργανώσεις», συμπεριλαμβανομένων και ενώσεων καταναλωτών. Σε πολλές από τις συλλογικές απαντήσεις εκφράζονται συγκεκριμένες ανησυχίες σχετικά με τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να ενάγουν κυβερνήσεις για μεγάλα χρηματικά ποσά, γεγονός που κατά την άποψή τους δημιουργεί «κλίμα φόβου» σχετικά με το δικαίωμα ρύθμισης. Επιπλέον, ορισμένες απαντήσεις από συνδικαλιστικές οργανώσεις εκφράζουν μια γενική δυσπιστία όσον αφορά την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των διαιτητών, ή την ανησυχία ότι ο ISDS μπορεί να δημιουργήσει τη δυνατότητα για τους επενδυτές να παρακάμπτουν τα εθνικά δικαστήρια και τις εθνικές νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις.


Αντιθέτως, η μεγάλη πλειονότητα των επιχειρηματικών ενώσεων και η πλειονότητα των μεγάλων εταιρειών υποστηρίζουν σθεναρά την προστασία των επενδύσεων και τον ISDS στο πλαίσιο της TTIP, ενώ οι μικρές επιχειρήσεις ασκούν μεγαλύτερη κριτική. Πολλές απαντήσεις υπογραμμίζουν τον θετικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι ξένες άμεσες επενδύσεις σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση. Αναφέρουν ότι οι κανόνες προστασίας των επενδύσεων μπορούν να υποστηρίξουν τις επενδύσεις μέσω της δημιουργίας ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ. Ορισμένες απαντήσεις αναφέρουν ότι οι επενδυτές της ΕΕ ενδέχεται να μην τυγχάνουν πάντα επαρκούς προστασίας στα αμερικανικά δικαστήρια. Υπάρχει, κατά συνέπεια, επιτακτική ανάγκη προσοχής ώστε να μη μειωθεί το επίπεδο προστασίας στο οποίο είναι συνηθισμένοι οι ευρωπαίοι επενδυτές.»

Το ενδιαφέρον είναι πως ακόμα και οι μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες προβάλλονται πως θα ωφεληθούν περισσότερο, είναι αντίθετες στο TTIP. Σαν απάντηση αυτού, η Επιτροπή εκδίδει νέα έρευνα [31] σχετικά με τις μεγάλες ευκαιρίες που θα παρουσιαστούν στις μικρές επιχειρήσεις.



Επικύρωση Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου


Στις 08/07/2015 η Ευρωβουλή εγκρίνει (436 υπέρ - 241 κατά - 32 αποχές) τις συστάσεις προς τους διαπραγματευτές της Επιτροπής για το ΤTIP (Lange Report) [32], με την αντικατάσταση του υπό συζήτηση ISDS (Σύστημα Επίλυσης Διαφορών Επενδυτή-Κράτους) από ένα νέο δικαστικό σύστημα.

Για να κατανοήσουμε όμως τι εστί ISDS, καθώς και τα υπόλοιπα υπό διαπραγμάτευση θέματα, ήρθε η ώρα να μπούμε στο "ψητό". 


Περιεχόμενο TTIP 


Το αντικείμενο διαπραγματεύσεων αφορά τους παρακάτω τομείς (με την αντίστοιχη απόδοσή τους στα Ελληνικά και Αγγλικά), χωρισμένους σε 3 ενότητες:

1. Πρόσβαση στην αγορά (Market Access)
  • Eμπορευματικές συναλλαγές και δασμοί / Trade in Goods and Customs Duties
  • Yπηρεσίες / Services
  • Δημόσιες συμβάσεις / Public Procurement 
  • Κανόνες καταγωγής / Rules of Origin

2. Κανονιστική συνεργασία (Regulatory Co-operation)
  • Kανονιστική συνεργασία / Regulatory Coherence
  • Τεχνικοί φραγμοί στο εμπόριο / TBTs
  • Aσφάλεια τροφίμων και υγεία των ζώων και των φυτών / SPS
  • Χημικές ουσίες / Chemicals
  • Καλλυντικά / Cosmetics
  • Προϊόντα μηχανοτεχνίας / Engineering
  • Ιατροτεχνολογικά προϊόντα / Medical Devices
  • Φυτοφάρμακα / Pesticides
  • Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) / ICT
  • Φαρμακευτικά προϊόντα / Pharmaceuticals
  • Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα / Textiles
  • Οχήματα / Vehicles

3. Κανόνες (Rules)
  • Βιώσιμη ανάπτυξη / Sustainable Development
  • Ενέργεια και πρώτες ύλες / ERMs
  • Διευκόλυνση των τελωνειακών διαδικασιών και του εμπορίου / CTF
  • Mικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) / SMEs
  • Προστασία των επενδύσεων / Investment protection (πρώην ISDS)
  • Πολιτική για τον ανταγωνισμό / Competition
  • Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ) και οι γεωγραφικές ενδείξεις / IP & GI
  • Επίλυση διακρατικών διαφορών / GGDS

Οι πληροφορίες που δημοσιεύει η Επιτροπή σχετικά με τα παραπάνω χωρίζονται σε κείμενα θέσεων (factsheets), όπου περιγράφεται σε γενικές γραμμές η θέση της ΕΕ στον κάθε τομέα, και στα προτεινόμενα νομικά κείμενα υπό διαπραγμάτευση (negotiation texts / textual proposals), που αποτελούν τα επίσημα υπό διαπραγμάτευση κείμενα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει τα νομικά κείμενα για ελάχιστους μόνο τομείς από όλους τους παραπάνω. Το τελικό κείμενο θα αποτελείται από κεφάλαια τα οποία θα αναφέρονται στον κάθε τομέα ξεχωριστά.

Παρακάτω, θα αναφερθούμε ενδεικτικά σε μερικά ζητήματα της παραπάνω λίστας, τα οποία αναγράφονται με έντονη γραμματοσειρά (ISDS και NTMs), ώστε να καταλάβουμε στην πράξη τα λεγόμενα των Ashton, De Gucht, Malmström. Επιπλέον, υπάρχει η συγκεντρωτική έκδοση όλων των κειμένων θέσεων της Επιτροπής στα ελληνικά [33].



ISDS


Το ISDS (Investor-State Dispute Settlement) αποτελεί την επίλυση διαφορών μεταξύ ενός ιδιώτη επενδυτή και ενός κράτους. Σύμφωνα με το UNCTAD (Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη) [34], πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία ένας επενδυτής μπορεί να απαιτήσει αποζημίωση από ένα κράτος, όταν αυτός θεωρήσει πως το κράτος δεν ακολουθεί διμερείς/διεθνείς επενδυτικές συμβάσεις. Την εκδίκαση της απόφασης λαμβάνει πάντοτε κάποιο διεθνές διαιτητικό δικαστήριο. 


Άρα έχουμε 3+1 μέρη στο μηχανισμό αυτό:

1. Επενδυτής / Ενάγων (investor / claimant)
2. Κράτος / Εναγόμενος (state / respondent)
3. Διαιτητικό Δικαστήριο / (arbitral tribunal - arbitration rules) , (π.χ. ICSID, UNCITRAL, ad hoc)
4. Διεθνής επενδυτική σύμβαση / Νομικό μέσο (legal instrument)


Από τα παραπάνω, εξάγουμε 2 πολύ σημαντικά συμπεράσματα: Το κράτος έχει δικαίωμα μόνο να αμυνθεί, ενώ το δικαστήριο μπορεί να συσταθεί και ad hoc (εκ του μη όντως, για αυτόν το λόγο μόνο). Οποιοδήποτε διαιτητικό δικαστήριο αποτελείται από 3 μέλη, ένα μέλος επιλεγμένο από τον επενδυτή, ένα από το κράτος και ένα τρίτο, οριζόμενο και από τις 2 πλευρές.

Επιπλέον, για ποιούς λόγους ένας ιδιώτης να επιτεθεί σε ένα κράτος, μέσω μάλιστα ενός ad hoc δικαστηρίου? Η έκθεση του UNCTAD [34] τα λέει όλα: 


«Οι περισσότερες υποθέσεις στο ISDS δεν αφορούν απλές εμπορικές διαφορές, αλλά περιλαμβάνουν θέματα δημόσιας πολιτικής όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η δημόσια υγεία και άλλα κυβερνητικά ζητήματα. Οι αποφάσεις σε αυτά τα θέματα λαμβάνονται από ad hoc διαιτητικά δικαστήρια και πολλοί διερωτώνται τα προσόντα των δικαστών και την ορθότητα των αποφάσεών τους. Δεν δημοσιεύονται όλες οι αποφάσεις και οι διαδικασίες. Επιπλέον, οι αποφάσεις είναι συχνά ασυνεπείς και οι υπάρχοντες μηχανισμοί ελέγχου είναι ανίκανοι να συμβιβάσουν αποκλίνουσες θέσεις είτε να διορθώσουν αποδοτικά τις λάθος αποφάσεις».






Phillip Morris vs Australia

Πώς όμως όλα τα παραπάνω λειτουργούν στην πράξη? Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση της αμερικάνικης καπνοβιομηχανίας Philip Morris έναντι της Αυστραλίας [35] [36]. Το 2011, η Morris μήνυσε την κυβέρνηση της Αυστραλίας διότι η δεύτερη αποφάσισε να προσθέσει στα πακέτα τσιγάρων προειδοποιητικές ετικέτες για τις επιπτώσεις του καπνίσματος στον ανθρώπινο οργανισμό (Tobacco Plain Packaging Act 2011). Η κυβέρνηση στοιχειοθέτησε την απόφασή της αυτή ως ένα σημαντικό μέτρο προστασίας της υγείας του πληθυσμού της. Η αντίδραση της Morris ήταν να κατηγορήσει την Αυστραλία πως παραβιάζει τη διμερή συμφωνία Hong-Kong/Αυστραλίας περί προώθησης και προστασίας επενδύσεων, με το σκεπτικό πως η απόφαση της κυβέρνησης δεν σέβεται τις επενδύσεις της Morris στη χώρα. Για τον παραπάνω λόγο, η Morris επιζητά αποζημίωση. Η απόφαση του UNCITRAL (μη ad hoc δικαστηρίου του ΟΗΕ) εκρεμμεί.



O ISDS με νούμερα

Για να αντιληφθούμε τη δυναμική του ISDS, αρκεί να δούμε με νούμερα τις γνωστές υποθέσεις ISDS εώς τα τέλη του 2014, σύμφωνα με την τελευταία μελέτη του UNCTAD [37]:





Από το 1987 που άρχισε η "μόδα", έχουν υπάρξει 608 υποθέσεις ISDS, με τις περισσότερες να εκδικάζονται από το διαιτητικό δικαστήριο της Παγκόσμιας Τράπεζας ICSID. Στο παραπάνω διάγραμμα, η αριστερή στήλη μετράει τις υποθέσεις καθ' έτος, ενώ η δεξιά το συνολικό αριθμό.




Παραπάνω βλέπουμε ποιες χώρες είναι αυτές που έχουν κατηγορηθεί από τους επενδυτές τις πιο πολλές φορές, ενώ ενδιαφέρον έχει να δούμε και σε ποιές χώρες εδρεύουν οι επενδυτές αυτοί:





Παρατηρούμε λοιπόν πως οι εταιρίες-επενδυτές προέρχονται κυρίως από τις ανεπτυγμένες χώρες. 




Το παραπάνω διάγραμμα μας δείχνει την τελική έκβαση γιά όσες υποθέσεις υπήρξε τελική απόφαση:

- 37% δικαιώθηκαν τα κράτη
- 25% δικαιώθηκαν οι επενδυτές
- 28% σε κοινή διευθέτηση/συμβιβασμό


Σημαντικό είναι επίσης να σημειωθεί πως το μέσο κόστος κάλυψης νομικών εξόδων (legal fees) ανά πλευρά ανά υπόθεση ανερχόταν μέχρι το 2012 στα $8 εκατομμύρια...


O ISDS στην Ελλάδα

Το ελληνικό κράτος έχει βρεθεί ήδη σε 2 περιπτώσεις άμυνας [38] έναντι επενδυτή, η πρώτη εκ των οποίων έκλεισε θετικά ενώ η δεύτερη εκρεμμεί. 

(1)
Η πρώτη αφορούσε την Σλοβάκικη Ταχυδρομική τράπεζα Poštová banka [39], η οποία μαζί με τoν κυπριακό μέτοχό της Istrokapital SE, απαίτησαν το 2013 από την ελληνική κυβέρνηση αποζημείωση για τα ελληνικά ομόλογα τα οποία είχε στην κατοχή της κατά το PSI ή "κούρεμα ομολόγων". Η αιτιολογία ήταν πως οι διμερείς επενδυτικές συμφωνίες Ελλάδας-Σλοβακίας & Ελλάδας-Κύπρου προέβλεπαν αποζημείωση των 2 εταιριών ως προς αυτήν την επένδυση, διότι η επένδυση των ομολόγων τους (ονομαστικής αξίας €504 εκατ., τα οποία απέκτησαν μέσω της δευτερογενής αγοράς ομολόγων, και άρα σε χαμηλότερη αξία) υπέστη "κούρεμα". Η ομόφωνη απόφαση (09/04/2015) του ICSID [40] ήταν πως δεν δύναται να αποφασίσει για την προκειμένη περίπτωση, απορρίπτοντας όλους τους ισχυρισμούς του επενδυτή, κάνοντας ωστόσο τις εξής εξαιρετικές επισημάνσεις:


«Το κρατικό χρέος σε μεγάλο βαθμό είναι αποτέλεσμα πολιτικής επιρροής και ρίσκου. Η αποπληρωμή του δεν επαφίεται απλώς στο απλό πιστωτικό ρίσκο μίας οιασδήποτε πιστωτικής λειτουργίας, αλλά και στις πολιτικές αποφάσεις οι οποίες είναι εξαιρετικά ευαίσθητες για τους κατοίκους του κράτους, όπως η αύξηση φόρων και η μείωση κρατικών δαπανών ή επενδύσεων ώστε να αποπληρώσει το χρέος αυτό.»

«Η μόνη ασφάλεια των πιστωτών κρατικού χρέους είναι συνήθως η πλήρη πίστη και πίστωση του κράτους. Επιπλέον, σαν γενικός κανόνας δεν υπάρχει αυστηρή προτεραιότητα εξόφλησης στο κρατικό χρέος και επομένως, οι υπάρχοντες πιστωτές μπορεί να δουν το χρέος τους να αλλάζει με επόμενες εκδόσεις χρέους.»

«Οι πιστωτές έχουν κατά πολύ περιορισμένα νομικά εργαλεία εάν το κράτος-οφειλέτης αποτύχει να κάνει μία προκαθορισμένη πληρωμή λαμάνοντας υπόψη θέμα ασυλίας που άπτεται αποκλειστικά στα κράτη.»

«Εν κατακλείδι, το κρατικό χρέος δεν μπορεί να εξισωθεί με το ιδιωτικό ή εταιρικό χρέος.»

«Όλη η οικονομική δραστηριότητα εμπεριέχει ένα βαθμό ρίσκου. Επομένως, όλα τα συμβόλαια έχουν το ρίσκο της μη εξυπηρέτησης.»

«Ένα επενδυτικό ρίσκο συνεπάγεται μίας κατάστασης, στην οποία ο επενδυτής δεν μπορεί να είναι σίγουρος για την απόδοση/κέρδος και ίσως να μην γνωρίζει το ποσό που θα ξοδέψει τελικά, ακόμα και εάν όλοι οι εταίροι του αποποιηθούν των ευθυνών τους. Όταν υπάρχει ρίσκο τέτοιου είδους, ο επενδυτής απλά δεν μπορεί να προβλέψει το αποτέλεσμα της συναλλαγής.»  


Αξίζει να ξαναδιαβαστούν τα παραπάνω σημεία. Εάν αντιληφθούμε τη σημασία τους, βλέπουμε πως ακόμα και οι διεθνείς δικαστικοί μηχανισμοί τάσσονται με το μέρος του κράτους-οφειλέτη. Και εάν αυτό το δικαστήριο αποφάσισε με αυτόν τον τρόπο για χρέος αξίας μικρότερης των €504 εκατ., μπορεί κανείς να φανταστεί τι θα αποφάσιζε για χρέος ύψους +€300 δις. Η καλύτερη απάντηση σε όσους ισχυρίζονται πως δεν μπορεί να γίνει διαγραφή χρέους. Τα δικαστήρια έχουν ήδη τοποθετηθεί αρκετές φορές ομόφωνα σε αυτό το θέμα. 

Στις 5 Σεπτεμβρίου ο επενδυτής κατέθεσε αίτηση μερικής ακύρωσης της απόφασης [41], συνεπώς η υπόθεση δεν θεωρείται λήξασα.

(2)
Στις 16 Ιουλίου 2014 [42], η κυπριακή Cyprus Popular Bank (Λαϊκή τράπεζα) κατέφυγε στο ICSID έναντι του ελληνικού κράτους για τη μη συμμετοχή της στο πρόγραμμα έκτακτης ρευστότητας (ELA) από την ΕΚΤ [43]. Σύμφωνα με τη Λαϊκή, η στέρηση του ELA της κόστισε σημαντικές απώλειες. Η εκδίκαση της απόφασης δεν έχει ξεκινήσει.

(3)
Μία τρίτη υπόθεση φαίνεται να βρίσκεται στα σκαριά, πάλι από τη Λαϊκή τράπεζα, αυτή τη φορά επικαλούμενη απώλειές της λόγω κουρέματος των ομολόγων της κατά το PSI [44]. Βέβαια, ενδιαφέρον έχει το εξής: Πώς μία τράπεζα κουρεύει τις καταθέσεις του απλού κόσμου (εφόσον πλέον ο καταθέτης στην Ευρωζώνη ονομάζεται "επενδυτής" [45] - ελέω Ευρωπαϊκής Τραπεζικής  Ένωσης -) και την ίδια στιγμή προσφεύγει στα διεθνή δικαστήρια για κούρεμα των ομολόγων, τα οποία αν δικαιωθεί, θα αποπληρώσουν και πάλι οι απλοί πολίτες. Και κερατάς και δαρμένος... 



NTMs


Η δεύτερη σημαντική κατηγορία, στην οποία το TTIP "βάζει χέρι", είναι τα λεγόμενα μη δασμολογικά μέτρα (Non-Tariff Measures - NTMs), στα οποία εντάσσονται τα υπό διαπραγμάτευση θέματα, όπως η ασφάλεια τροφίμων (SPS), οι κανόνες καταγωγής, οι τεχνικοί φραγμοί στο εμπόριο, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και οι γεωγραφικές ενδείξεις.

Σύμφωνα με το UNCTAD [46], τα NTMs  αποτελούν μέτρα (εκτός των δασμολογικών) τα οποία έχουν οικονομική επίπτωση στο διεθνές εμπόριο αγαθών, σε όρους ποσότητας και τιμής τους. Ενδεικτικά, κάποια από αυτά τα μέτρα κατηγοριοποιούνται ως εξής [47]:



SPS - Υγειονομικά και φυτο-υγειονομικά μέτρα
Μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία ζωής ανθρώπων και ζώων από κινδύνους προερχόμενους από πρόσθετα, προσμείξεις, τοξίνες ή νοσογόνους οργανισμούς στο φαγητό (υγειονομικά προ-απαιτούμενα), ασθένεις ζώων. παράσιτα, ασθένειες από τρίτες χώρες, λοιπούς επιβλαβείς οργανισμούς και λοιπά.  


Παραδείγματα:
- Η απαγόρευση εισαγωγής πουλερικών και βοοειδών από περιοχές προσβεβλημένες από τη γρίπη των πτηνών και αφθώδους πυρετού αντίστοιχα.
- Η απαγόρευση εισαγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων από περιοχές που δεν πληρούν κατάλληλες συνθήκες υγιεινής.
- Η απαίτηση εξουσιοδότησης για την εισαγωγή από το υπουργείο Υγείας.
- Η εγγραφή των εισαγωγέων συγκεκριμένου τροφίμου στο υπουργείο Υγείας.
- Η υιοθέτηση ενός μέγιστου ορίου καταλοίπων στα εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα, βαρέα μέταλλα, κτηνιατρικά φάρμακα, μόνιμα οργανικά κατάλοιπα και χημικά που δημιουργούνται κατά την επεξεργασία, κατάλοιπα διθιανόνης στα μήλα και στο λυκίσκο.
- Διάφοροι περιορισμοί που υπάρχουν στο φαγητό και τα πρόσθετα, όσων αφορά το χρωματισμό, τη συντήρηση ή τα γλυκαντικά.
- Ετικέτες που προσδιορίζουν συνθήκες αποθήκευσης, πιθανά επικίνδυνα συστατικά (αλλεργιογόνα) π.χ. συστατικά μη κατάλληλα για βρέφη.
- Η απαγόρευση πολυβινυλιοχλωριδίου (PVC) για συσκευασία τροφίμων.
- Μικροβιολογικά κριτήρια στο τελικό προϊόν (π.χ. σαλμονέλα).
- Κατάλληλες συνθήκες υγιεινής στις φάρμες.
- Η χρήση ιονισμού σε κρέας, φρέσκα φρούτα ως μέτρο έναντι σε μικροοργανισμούς, βακτήρια.
- Έλεγχος τροφής βοοειδών.
- Ασφαλής επεξεργασία και αποθήκευση τροφών.
- Δειγματοληπτικός έλεγχος εισαγώμενων προϊόντων.
- Ύπαρξη πιστοποίησης για υλικά που έρχονται σε άμεση επαφή με προϊόντα (π.χ. χαρτιά, πλαστικά, κοντέινερ).
- Επιθεώρηση ζώων ή φυτών πριν την εισαγωγή τους.


TBTs - Τεχνικά μέτρα στο εμπόριο
Ο όρος Technical Barriers to Trade - TBT αφορά τους τεχνικούς κανονισμούς, και τις διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης σε αυτούς, με εξαίρεση τα θέματα που άπτονται στο SPS. 


Παραδείγματα:
- Η απαγόρευση εισαγωγής επικίνδυνων ουσιών, όπως εκρηκτικές  ύλες, συγκεκριμένες τοξικές ουσίες και άλλα.
- Η δυνατότητα στους εισαγωγείς ευαίσθητων προϊόντων, όπως φάρμακα, αλκοόλ, τσιγάρα κ.ά., να εγγράφονται επισήμως στην χώρα που τα εισάγει.
- Περιορισμένη χρήση διαλυτών σε χρώματα, ανώτατο επίπεδο μολύδου κ.ά.
- Ετικέτες στα ψυγεία που να αναγράφονται το μέγεθος, βάρος και το επίπεδο ηλεκτρικής κατανάλωσης.
- Εμφανής σηματοδότηση μεταφοράς ή αποθήκευσης σε προϊόντα εύθραυστα. 
- Χρήση φιλικών προς το περιβάλλον μεθόδων παραγωγής.
- Αποθήκευση φαρμάκων κάτω από συγκεκριμένη θερμοκρασία.
- Ελάχιστη ποσότητα ουσίας ώστε να δικαιολογεί ένα προϊόν το όνομά του (π.χ 30% περιεκτικότητα κακάο στην σοκολάτα).
- Εισαγωγή εγκεκριμένων προϊόντων σε μία χώρα.
- Προϋπόθεση ελέγχου ασφαλείας σε προϊόντα όπως τα αυτοκίνητα.
- Αναγραφή προέλευσης υλικών και προϊόντων. 


Ενδεχόμενα μέτρα διασφάλισης του εμπορίου
Πρόκειται για μέτρα που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση ιδιαίτερα αρνητικών επιπτώσεων στην εισαγωγή ενός προϊόντος στη χώρα εισαγωγής.


Παραδείγματα:
- Έλεγχοι κατά του dumping (Anti-dumping). Dumping ορίζεται ως η πρακτική μίας εταιρίας να εξάγει προϊόντα σε μία χώρα  σε πολύ χαμηλότερες τιμές σε σύγκριση με τις τιμές στη χώρα αυτή. 
- Εύρεση επιδοτούμενων εισαγωγών σε μία χώρα, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν ζημιά στη χώρα εισαγωγής σε ομοειδή προϊόντα.
- Ενέργειες προστασίας σε εισαγωγή προϊόντων.


Αδειοδοτήσεις εισαγωγών
Περιπτώσεις όπου οι εισαγωγές διενεργούνται βάσει ορισμένων συνθηκών, όπως όταν η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης, οι συγκεκριμένες εισαγωγές για πολύ εξειδικευμένους λόγους κ.ά. 


Ποσοστώσεις
Εφαρμόζονται είτε σε παγκόσμιο είτε σε εθνικό επίπεδο, αντιμετωπίζοντας περιπώσεις υπεραλίευσης, καταστροφής του περιβάλλοντος, ποιότητας προϊόντος. 


Πνευματική ιδιοκτησία
Μέτρα που αφορούν τη νομοθεσία πατεντών, εμπορικών σημάτων, αντίγραφα, γεωγραφικές ενδείξεις κ.ά.


Κανόνες καταγωγής
Αφορούν νόμους, ρυθμίσεις και κυβερνητικές αποφάσεις σε εισαγώμενα προϊόντα ώστε να καθορίζεται η χώρα προέλευσης των αγαθών. Οι κανόνες καταγωγής είναι σημαντικοί στην εφαρμογή πολιτικών όπως το anti-dumping, οι επιδοτήσεις και στα μέτρα διασφάλισης όπως είδαμε και παραπάνω. 


Εάν σε αυτό το σημείο, ξαναμελετήσουμε τα λεγόμενα των κατά καιρούς Επιτρόπων Εμπορίου της ΕΕ, και τα συγκρίνουμε με τα NTMs, καταλαβαίνουμε αμέσως τα "στρογγυλέματα" που θα γίνουν και που αφορούν άμεσα ακόμα και την ποιότητα της τροφής μας. Τα πάντα θα θυσιαστούν στο βωμό των "επενδύσεων". 



Σύνοψη


Από τα παραπάνω, γίνεται άμεσα εμφανής ο τρόπος λειτουργίας της ΕΕ. Δουλειές στο παρασκήνιο, με κάποιους "φυτευτούς" τύπους να αποφασίζουν, χωρίς καμία επαφή και κόστος για όσους και όσα αποφασίζουν. Ο TTIP αποτελεί από μόνο του ένα αδιάσειστο επιχείρημα γιατί η συγκεκριμένη ΕΕ πρέπει να διαλυθεί το τάχιστο. 
Και εάν προσθέσουμε το Ευρώ, τον ESM, την Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση, την ομοσπονδιοποίηση της Ευρώπης, την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, μπορούμε εύκολα να εξηγήσουμε ποιοι βλέπουν την ΕΕ ως "μονόδρομο".  



Ενδιαφέρον βίντεο...

Το παρακάτω βίντεο, δειχνει μία συνέντευξη ενός γερμανού δημοσιογράφου με τον τέως επίτροπο εμπορίου Karel De Gucht για το TTIP. 
Ο επίτροπος επαναλάμβανε το ότι το TTIP θα έχει θεαματικές επιπτώσεις στην οικονομία, δημιουργώντας εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας. Mόλις ο δημοσιογράφος του παρέθεσε την έρευνα που η ίδια η Κομισιόν είχε παραγγείλει (για να βασίσει κάπου το TTIP), λέγοντάς του: "Μα καλά, για 0,5% αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ στα επόμενα 10 χρόνια, δεν είναι και τόσο θεαματικά τα αποτελέσματα", τότε άρχισε το γλέντι...
Για 10 λεπτά ο επίτροπος ψαχνόταν να δει αν αυτό το νούμερο είναι της έρευνας, και μετά άρχισε να χάνει την υπομονή του και να γίνεται "ευγενικά" επιθετικός στο δημοσιογράφο.
Το βίντεο είναι στα αγγλικά, αλλά είναι εξαιρετικά διαφωτιστικό να το δει και κάποιος μη-αγγλομαθής, απλώς παρατηρώντας τη γλώσσα του σώματος ενός χαρακτηριστικού δείγματος "τεχνοκράτη των Βρυξελλών", για να καταλάβει το ποιόν αυτών των ανθρώπων. Από τον απαξιωτικό τρόπο που χαιρετάει τον δημοσιογράφο, μέχρι και τον εκνευρισμό του στις ερωτήσεις που δέχεται... 

https://www.youtube.com/watch?v=vnOTyOjV4I4


Παραπομπές


[1] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-95_en.htm
[2] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2013/march/tradoc_150737.pdf
[3] http://www.cepr.org/content/supporters-cepr
[4] http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG/countries/EU?display=graph
[5] http://ec.europa.eu/archives/commission_2004-2009/ashton/speeches_articles/spca021_en.htm
[6] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=569&title=EU-Trade-Commissioner-Karel-De-Gucht-on-first-official-visit-to-the-United-States
[7] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=544&title=EU-Trade-Commissioner-meets-with-United-States-Trade-Representative
[8] https://www.youtube.com/watch?v=vnOTyOjV4I4
[9] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=917&title=Transatlantic-Trade-and-Investment-Partnership-Commissioner-Karel-De-Gucht-welcomes-Member-States%E2%80%99-green-light-to-start-negotiations
[10] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=988&title=EU-and-US-conclude-second-round-of-TTIP-negotiations-in-Brussels
[11] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=869&title=European-Union-and-United-States-to-launch-negotiations-for-a-Transatlantic-Trade-and-Investment-Partnership 
[12] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-564_el.htm
[13] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=950&title=The-EU-presents-its-TTIP-negotiating-team
[14] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12007L/TXT&from=EN
[15] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=936&title=First-round-of-Transatlantic-Trade-and-Investment-Partnership-negotiations-starts
[16] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1231&title=European-Commission-publishes-TTIP-legal-texts-as-part-of-transparency-initiative
[17] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=943&title=EU-publishes-initial-TTIP-Position-Papers
[18] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1076&title=Ensuring-transparency-in-EU-US-trade-talks-EU-publishes-negotiating-positions-in-five-more-areas
[19] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/152666.htm
[20] http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-11103-2013-DCL-1/en/pdf
[21] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=941&title=EU-and-US-conclude-first-round-of-TTIP-negotiations-in-Washington
[22] http://corporateeurope.org/pressreleases/2013/12/leaked-proposal-eu-us-trade-deal-increases-business-power-decision-making
[23] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1001&title=Anti-Trade-lobby-group-CEO-scores-own-goal-on-latest-TTIP-revelation
[24] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1033&title=EU-US-trade-talks-%E2%80%93-fourth-round-to-start-in-Brussels-on-Monday-10-March
[25] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1240&title=Commissioner-Malmstr%C3%B6m-speech-in-Vienna-%E2%80%93-Three-reasons-why-TTIP-is-good-for-Austria
[26] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/152693.htm
[27] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/153303.htm
[28] http://www.statistik.at/web_en/statistics/PeopleSociety/population/population_censuses_register_based_census_register_based_labour_market_statistics/totaL_population/index.html
[29] http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_jb01_jahrtab1.asp
[30] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153044.pdf
[31] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf
[32] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1350&title=Statement-by-EU-Trade-Commissioner-Cecilia-Malmstr%C3%B6m-on-the-European-Parliaments-vote-on-the-TTIP-resolution
[33] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/153640.htm
[34] http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/diaeia2013d2_en.pdf
[35] http://www.italaw.com/cases/851
[36] http://unctad.org/en/Pages/DIAE/ISDS.aspx?&&View={FC8B9ABA-CF09-4491-89D1-99DE23534CA1}&FilterField1=RespondentState&FilterValue1=Australia
[37] http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/webdiaepcb2015d2_en.pdf
[38] http://unctad.org/en/Pages/DIAE/ISDS.aspx?&&View={FC8B9ABA-CF09-4491-89D1-99DE23534CA1}&FilterField1=RespondentState&FilterValue1=Greece
[39] http://www.italaw.com/cases/2073
[40] https://icsid.worldbank.org/ICSID/FrontServlet?requestType=CasesRH&actionVal=showDoc&docId=DC5752_En&caseId=C2823
[41] https://icsid.worldbank.org/apps/ICSIDWEB/cases/Pages/casedetail.aspx?CaseNo=ARB/13/8&tab=PRD
[42] https://icsid.worldbank.org/apps/ICSIDWEB/cases/Pages/casedetail.aspx?CaseNo=ARB/14/16&tab=PRO
[43] https://iglinavos.wordpress.com/2015/03/26/ela-dispute-comes-to-icsid-laiki-vs-greece/
[44] http://www.ekathimerini.com/202112/article/ekathimerini/business/cyprus-seeks-psi-damages-for-laiki-bank
[45] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/ebu.html
[46] http://www.unctad.info/en/Trade-Analysis-Branch/Key-Areas/NTM/
[47] http://www.unctad.info/upload/TAB/docs/UNCTAD-DITC-TAB-2012-2-Rev1_feb2015_A5.pdf

Tuesday, 30 June 2015

ΔΝΤ

Στις 15/06/2015 κλήθηκε για ακρόαση από την Επιτροπή Αλήθειας Δημοσίου Χρέους ο  Παναγιώτης Ρουμελιώτης [1] [2], που διετέλεσε αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του ΔΝΤ από το 2010 εώς τα τέλη του 2011.

Από τα λεγόμενα του Ρουμελιώτη (σημειώνονται παρακάτω με πλάγια γράμματα), αυτό που έγινε ευρέως γνωστό ήταν τα σεμινάρια του ΔΝΤ προς τους Έλληνες δημοσιογράφους. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της ακρόασης, ειπώθηκαν απείρως πιο σημαντικά πράγματα σχετικά με την ένταξη της Ελλάδας στο πρώτο μνημόνιο, Μάιος του 2010 [3].

Σύντομο ιστορικό


Από το 2009-2010 η ελληνική κυβέρνηση κλήθηκε να βγει εκ νέου στις αγορές, προκειμένου να δανειστεί. Δεδομένης όμως της κατάστασης, οι αγορές απέκλεισαν την Ελλάδα ως μία χώρα η οποία παρουσίαζε κρίση φερρεγυότητας. Δηλαδή ως μία χώρα που εάν κάποιος δανείσει σε αυτήν, δεν είναι σίγουρο πως θα του επιστραφούν πίσω τα δανεικά (το κεφάλαιο του δανείου συν τους τόκους). Τότε, ο ΥΠΟΙΚ Παπακωνσταντίνου, με τη συννενόηση του επικεφαλής της ΕΛΣΤΑΤ Γεωργίου (πρώην στέλεχος ΔΝΤ) και του Όλι Ρεν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή) συννενοήθηκαν να παρουσιάσουν πλαστά στοιχεία για το έλλειμα της χώρας, προκειμένου εκείνη να καταφύγει στο πρώτο μνημόνιο, με τη συνδρομή του ΔΝΤ και των Ευρωπαίων "εταίρων". Εν γνώση τους παρουσίασαν το πρόβλημα της Ελλάδας ως ένα προσωρινό πρόβλημα ρευστότητας και όχι φερεγγυότητας.

Ποιό ήταν όμως το παρασκήνιο της υπαγωγής μας στο μνημόνιο? Εν ολίγοις, όλοι γνώριζαν εξαρχής πως το θεμα είχε να κάνει με τη βιωσιμότητα του χρέους. Η μοναδική λύση για την Ελλάδα ήταν η αναδιάρθρωση, ωστόσο τα κέντρα αποφάσεων την απέκλεισαν γιατί έτσι θα ζημιωνόντουσαν οι ιδιωτικοί πιστωτές της Ελλάδας (τράπεζες κυρίως). Έτσι, όλοι φανέρωσαν το πρόβλημα της Ελλάδας ως πρόσκαιρο, προκειμένου να χρηματοδοτηθεί από το ΔΝΤ, το οποίο άλλαξε τον κανονισμό του εν μία νυκτί, γνωρίζοντας εκ των προτέρων πως το πρόγραμμα χρηματοδότησης θα οδηγήσει σε καταστροφή.

Αναδιάρθρωση του χρέους


Το βασικό λάθος που έγινε με την ένταξη της Ελλάδας στο πρόγραμμα προσαρμογής (μνημόνιο) ήταν που δεν συμπεριλήφθηκε η άμεση αναδιάρθρωση του χρέους στο πρόγραμμα αυτό. Ήταν γνωστό σε όλους τους χρηματοπιστωτικούς, ακαδημαϊκούς κύκλους πως το χρέος δεν ήταν βιώσιμο. Αυτή η άποψη δεν εισακούστηκε στους ιθύνοντες στην Ελλάδα και τους "εταίρους" της, με αποτέλεσμα το πρόγραμμα εξαρχής να είναι θνησιγενές και να οδηγήσει σε μία οικονομική και ανθρωπιστική καταστροφή της χώρας μας.

Ξέρουμε πλέον [4] ότι τόσο οι ελληνικές αρχές (Παπανδρέου, Παπακωνσταντίνου) όσο και η Ευρωζώνη - παρά τις πιέσεις του ΔΝΤ για αναδιάρθωση -,  δεν την ήθελαν. Γιατί? Διότι υπήρχε μεγάλος κίνδυνος επιμόλυνσης της ευρωπαϊκής οικονομίας, κυρίως της Ευρωζώνης. Επιπλέον, για την Ελλάδα ανησυχούσαν για εσωτερικά πολιτικά κόστη. 

Κρυφές συναντήσεις [5] έλαβαν χώρα στην Washington μεταξύ εκπροσώπων του Στρος Καν (πρώην επικεφαλής ΔΝΤ), και γάλλων / γερμανών κυβερνητικών εκπροσώπων για τη συμμετοχή των τραπεζών τους στην αναδιάρθρωση του χρέους. Και οι 2 χώρες απέκλεισαν αυτό το ενδεχόμενο.

Για να καταστεί το χρέος βιώσιμο - τουλάχιστον στα χαρτιά -, θα έπρεπε να εμφανιστεί ότι θα έχουμε γρήγορα ανάπτυξη, και προέβλεπαν πως η ανάπτυξη θα προκύψει το 2012.

Τροποποίηση καταστατικού του ΔΝΤ


Γνωρίζαμε από την αρχή [4], ότι το ΔΝΤ χρειάστηκε να τροποποιήσει το καταστατικό του σχετικά με το κριτήριο της βιωσιμότητας του χρέους προκειμένου να χρηματοδοτήσει την Ελλάδα, και αυτό γιατί οι εμπειρογνώμονες του Ταμείου ανησυχούσαν για τις αρνητικές επιπτώσεις στις  υπόλοιπες χώρες της Ευρωζώνης. Με βάση το καταστατικό του Ταμείου, απαγορεύεται να χρηματοδοτηθεί μια χώρα της οποίας το χρέος δεν είναι βιώσιμο με μεγάλη πιθανότητα. Στην περίπτωση της Ελλάδας δεν μπορούσε να διαπιστωθεί αυτό. Και επομένως έπρεπε -για να χρηματοδοτηθεί η Ελλάδα- να προχωρήσει το διοικητικό συμβούλιο σε αλλαγή του καταστατικού της. Αυτό επιβεβαιώνεται και από τον Μπατίστα (εκτελεστικός διευθυντής ΔΝΤ, Βραζιλία) [6]. «Με ενόχλησε ιδιαίτερα τότε η έλλειψη διαφάνειας στην όλη διαδικασία της αλλαγής του κανονισμού. Χρειαζόταν κανείς να διαβάσει πολύ προσεκτικά μια πολύ μακροσκελή αναφορά για να καταλάβει πως αλλάζει ο κανονισμός. Δεν αναγραφόταν σαφώς στην ημερίσια διάταξη. Ο κανονισμός προσαρμόστηκε στην περίπτωση».

Αποτελέσματα


Οι εκτιμήσεις τότε ήταν πως χωρίς αναδιάρθρωση, πηγαίναμε για εφαρμογή σκληρών μέτρων λιτότητας που θα προκαλούσαν μια άνευ προηγουμένου ύφεση και κοινωνική αναταραχή, ανεργία. Στις συζητήσεις του ΔΝΤ, οι οποίες είναι πάρα πολύ τεχνικές (τεχνοκρατικές), ο ανθρώπινος παράγοντας δεν μπαίνει ούτε στις υποσημειώσεις.

Ποιος επωφελήθηκε?


Το βάρος μεταφέρθηκε σταδιακά από τις τράπεζες (ιδιώτες πιστωτές) στους φορολογούμενους (Έλληνες και Ευρωπαίους). Σύμφωνα με τον Philippe Legrain (πρώην συμβούλου του πρώην Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Jose Manuel Barroso) [7]: «Για να ξεπερασουν τον όρο του Μάαστριχτ (το ότι oι κυβερνήσεις δεν μπορούν να διασώσουν άλλες κυβερνήσεις), προσποιήθηκαν πως κινδύνευε η σταθερότητα της Ευρωζώνης. Και άρα ΔΝΤ και κυβερνήσεις θα έπρεπε να δανείσουν την Ελλάδα ως πράξη αλληλεγγύης, αλλά ουσιαστικά για να διασώσουν γερμανικές/γαλλικές τράπεζες και λοιπούς επενδυτές, ξεφορτώνοντας το χρέος αυτό με πλεονεκτικούς όρους.»

Επικαλούμενος στοιχεία τις BIS: «Το Μάρτιο του 2010 οι τράπεζες κρατούσαν ελληνικά ομόλογα ύψους 67,7 δις. Εκ των οποίων, οι γαλλικές τράπεζες 20 δις και οι γερμανικές 17,2 δις. Η συνολική έκθεση των γαλλικών τραπεζών στην Ελλάδα ήταν 82,9 δις και των γερμανικών 37,9 δις». «Δεν υπήρξε διάσωση της χώρας, αλλά των πιστωτών της. Η ροή των κεφαλαίων το έδειξε ξεκάθαρα». 

Και προσθέτει: «Για κάθε απρόσεχτο δανειζόμενο υπάρχει και ένας απρόσεχτος δανειστής (και κίνδυνος μη απωπληρωμής). Οι τράπεζες όφειλαν να αναλάβουν την ευθύνη των ενεργειών τους.»


Αντιδράσεις (?)


Εκτός των προηγουμένων κυβερνήσεων, που απέδειξαν στην πράξη πως είτε συνέβαλαν στο όλο κόλπο είτε απλώς το δέχτηκαν, έχει ενδιαφέρον να δούμε ποια η θέση της τωρινής κυβέρνησης, των ΜΜΕ, οικονομολόγων και ακαδημαϊκών.

Παίρνουμε ως δεδομένο πως κάθε κυβέρνηση οφείλει να γνωρίζει το τι είχε γίνει (ειδικά) με το ΔΝΤ, και να μην περίμενε 5 χρόνια μετά τον κάθε Ρουμελιώτη και το κάθε γερμανικό ντοκυμαντέρ [6] να της αποκαλύψει την αλήθεια. Διότι σε μία τέτοια περίπτωση, θα χαρακτηριζόταν ως άσχετη με το αντικείμενο, τη στιγμή μάλιστα που όλοι λένε πως το παρασκήνιο του 1ου μνημονίου ήτανε γνωστό.

Όπως επίσης, είναι γνωστό, πως το ίδιο το ΔΝΤ έχει παραδεχτεί δημοσίως πως χρησιμοποίησε λάθος συντελεστές κατά τους υπολογισμούς του [9], επιδεινώνοντας έτσι τις συνέπειες του μνημονίου.

Η τωρινή κυβέρνηση από την πρώτη στιγμή δέχθηκε να αποπληρώσει εις ακέραιον όλες τις υποχρεώσεις της. Ο ίδιος ο Τσίπρας από το βήμα της Βουλής (κατά τη διάρκεια των προγραμματικών δηλώσεων, 08/02/2015) δήλωσε [8]: «Επαναλαμβάνουμε σε όλους τους τόνους. Η Ελλάδα θέλει να εξυπηρετήσει το χρέος της, αν το ίδιο επιθυμούν και οι εταίροι μας...».

Η αποθέωση έρχεται από τον ΥΠΟΙΚ Βαρουφάκη, όπου αναφέρει από το Μάρτιο κι όλας [10]: «Δεν υπάρχει πιθανότητα να μην αποπληρώσουμε τις δόσεις που χρωστάμε στο ΔΝΤ...». Μάλιστα! Για να το πει αυτό κάποιος, πάει να πει πως δεν γνωρίζει το παρασκήνιο του ΔΝΤ, τους λάθος συντελεστές και τα βρίσκει όλα νόμιμα και φυσιολογικά. Οπότε μπορεί να χαρακτηριστεί επισήμως ως ΑΣΧΕΤΟΣ. Πως αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί άλλωστε κάποιος που υποστηρίζει πως αναπτυξιακό μοντέλο της Ελλάδας μπορεί να βασιστεί στην υψηλή τεχνολογία, τα start-ups και τις ΜΠΟΥΤΙΚ-ΜΠΥΡΑΡΙΕΣ [11] ??? Εάν πάλι γνωρίζει τα πεπραγμένα του ΔΝΤ, τότε για ποιο λόγο κρύβει τέτοιες αλήθειες, αναθέτωντας όλα τα αποθεματικά του κράτους για την αποπληρωμή των δανείων? Άσχετος ή οικονομικός δολοφόνος? Αν αναλογιστούμε σε τι κείμενο [19] έβαλε την υπογραφή του, μάλλον το δεύτερο...

Η αλήθεια είναι πως οι 4 δόσεις του Ιουνίου προς  το ΔΝΤ δεν αποπληρώθηκαν, με την υπόσχεση να αποπληρωθούν αθροιστικά στις 30 Ιουνίου [12]. Και όλα αυτά πριν την πρόταση δημοψηφίσματος  [13]. Μπροστά στο "δίλημμα" ΔΝΤ ή μισθοί/συντάξεις, η κυβέρνηση προτίμησε το δεύτερο. Μπορούσε κι αλλιώς?

Η καθυστέρηση όμως των δόσεων (που δεν πληρώθηκαν στην ώρα τους) βγάζει στο προσκήνιο μία άλλη καραμέλα των ΜΜΕ, αυτό της χρεοκοπίας για τη μη αποπληρωμή στο ΔΝΤ.

Μέσα Μαζικής Εξημέρωσης


Δεν χρειάστηκε κανείς την ομολογία Ρουμελιώτη, για να αντιληφθεί το ρόλο των ΜΜΕ σχετικά με την υπόθεση (και) του ΔΝΤ. Είπε συγκεκριμένα: Πάγια τακτική του ΔΝΤ είναι να προσκαλεί δημοσιογράφους στην Washington ειτε να πηγαίνει στις χώρες-μελη του, προκειμένου να περάσει κάποια μηνύματα σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του, προφανώς για να δώσει μία θετική εικόνα για το έργο του. Με αυτόν τον τρόπο, συνηθίζει να πείθει τους δημοσιογράφους για την ορθότητα των πολιτικών του.

Μετά από αυτήν τη δήλωση, η εφημερίδα Ακρόπολη [14] δημοσίευσε τη λίστα των δημοσιογράφων αυτών, χωρίς ωστόσο να επιβεβαιώνεται από το ΔΝΤ. 

Ακόμη και να μην υπήρχαν τα "μαθήματα" του ΔΝΤ, μπορεί κανείς εύκολα να εντοπίσει κάποιους που τοποθετούνται υπέρ του. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ο Μπάμπης Παπαδημητρίου του ΣΚΑΙ, ο οποίος σχολίασε τη διαπραγμάτευση για τα εργασιακά [15]: «Μεταξύ μας, για το καλό όλων, ελπίζω το Ταμείο να κρατήσει αρκετά γερά, να μην υποχωρήσει σε αυτό το θέμα. Θα είναι καταστροφή για την οικονομία, θα πάμε τη χώρα 25-30 χρόνια πίσω...». Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα, ο Πρετεντέρης (MEGA) που στο βιβλίο του έγραψε πως ήξερε εξ' αρχής πως το χρέος δεν ήταν βιώσιμο.

Για να συνδέσουμε την τρομολαγνεία της ελληνικής δημοσιογραφίας με το ΔΝΤ, στο τι δηλαδή θα παθαίναμε εάν δεν αποπληρώναμε το ΔΝΤ, σειρά έχει η χαρακτηριστική περίπτωση του Νίκου Χατζηνικολάου. Ο ίδιος ο Χατζηνικολάου, μας "θύμιζε" στο Star [16] ότι: «Θυμίζω ότι το καταστατικό του ΔΝΤ δεν δίνει ούτε μία μέρα να καθυστερήσει κανείς την πληρωμή. Αν καθυστερήσεις, έστω και 24 ώρες, έχεις πιστωτικό επεισόδιο». 3 πράγματα εδώ:


1. Η τωρινή κυβέρνηση έχει ήδη καθυστερήσει δόσεις προς το ΔΝΤ. Έγινε τίποτα? Απλώς θα γίνουμε η "πρώτη ανεπτυγμένη χώρα που θα καθυστερήσει την πληρωμή της στο ΔΝΤ", πράγμα που θα μας κάνει "Ζάμπια" ή "Ζιμπάμπουε" σύμφωνα με τους γνωστούς καταστροφολόγους... Βέβαια, το ότι παραδώσαμε "άνευ όρων και αμετάκλητα" την εθνική μας κυριαρχία από το 2010, ουδόλως τους απασχολεί, μιας και δεν φαίνεται να έχουν πατριωτικές ευαισθησίες. 

2. Απορίας άξιο αν αυτός ο άνθρωπος ήξερε τι διάβαζε, για να μας το "θυμίζει" κι όλας...  Σύμφωνα λοιπόν με το ίδιο το ΔΝΤ [17]: «Στη λήξη του 1ου μηνός, ο διευθύνων σύμβουλος του ΔΝΤ ειδοποιεί το εκτελεστικό συμβούλιο πως η οφειλή είναι εκπρόθεσμη, στη λήξη του 2ου μηνός εκδίδεται από τον διεθύνοντα σύμβουλο καταγγελία στο εκτελεστικό συμβούλιο σχετικά με τις εκπρόθεσμες υποχρεώσεις του κράτους-μέλους, στους 6-12 μήνες αποστέλλεται αναφορά σε όλους τους κυβερνήτες του ΔΝΤ και σε επιλεγμένα διεθνή χρηματοπιστωτικά ιδρύματα σχετικά με την αδυναμία του κράτους να αποπληρώσει τις υποχρεώσεις του, στους 18 μήνες αναστέλλεται το δικαίωμα ψήφου  και εκπροσώπησης του κράτους, στους 24 μήνες το κράτος αποχωρεί υποχρεωτικά από το Ταμείο».

3. Ήδη, ακόμα και οι οίκοι αξιολόγησης είχανε δηλώσει πως σε περίπτωση αθέτησης πληρωμής της Ελλάδας στο ΔΝΤ, δεν θα κατατάξουν την Ελλάδα σε πτώχευση (κατηγορία default), διότι ο όρος αυτός αφορά στους ιδιώτες πιστωτές [18].

Οικονομολόγοι


Σύμφωνα με το Ρουμελιώτη, χρησιμοποιούνε όλα τα μέσα που υπάρχουνε για να μην δίνουνε βήμα σε αυτούς οι οποίοι θέλουν να μιλήσουν ανοιχτά για αυτό το θέμα. Ο δημόσιος διάλογος δεν επετράπη σε αυτούς που ήθελαν να τοποθετηθούν δημόσια και να αναδείξουν το θέμα αυτό ως κυρίαρχο. Οφείλεται σε καθαρή σκοπιμότητα. Ποιοί τηλε-οικονομολόγοι - αγαπημένοι του τηλεοπτικού κατεστημένου -  ανέδειξαν ακριβώς αυτό το θέμα?

Ακαδημαϊκοί


Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι κάποια άλλοι συνάδελφοι καθηγητές όταν εκφράζοντε, εκφράζοντε είτε εκ πεποιθήσεως είτε κάτω από επηρρεασμό κάποιων κέντρων. Άλλοι γνωστοί-αγαπημένοι των καναλιών...


Συμπέρασμα


Εφόσον πλέον βγήκε στη φόρα (μέσα στην ελληνική Βουλή μάλιστα) πως η υπόθεση ΔΝΤ "βρωμάει" από παντού, θα περίμενε κάποιος από μια κυβέρνηση η οποία πραγματικά ενδιαφέρεται για τη χώρα της, να πράξει τα αυτονόητα. Αντί αυτού, προτιμά να μπαίνει στο ίδιο κάδρο με τους προηγούμενους...


Παραπομπές


[1] https://www.youtube.com/watch?v=xsOqv-aI0-A
[2] https://www.youtube.com/watch?v=m25VDnu2Ofg
[3] http://drupal.antibaro.gr/sites/default/files/mnhmonio2010-gre.pdf
[4] http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2013/cr13156.pdf
[5] https://www.cigionline.org/sites/default/files/cigi_paper_no.61web.pdf
[6] https://www.youtube.com/watch?v=VxZv2UZAs6E
[7] https://www.youtube.com/watch?v=B--Mh27M6Yg
[8] https://www.youtube.com/watch?v=890MLF9nRBk
[9]http://www.google.cz/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&sqi=2&ved=0CCUQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.imf.org%2Fexternal%2Fpubs%2Fft%2Fwp%2F2013%2Fwp1301.pdf&ei=98aPVZu0O4H0UOydiugF&usg=AFQjCNHBGmsJzUQP2T829LJv2a60d2WQ8w&sig2=u-DiZKmzvo8mCYGiUug2GQ&bvm=bv.96783405,d.d24&cad=rja
[10] https://www.youtube.com/watch?v=hx0KpAYAhsI
[11] https://www.youtube.com/watch?v=zPoAe-wpkcA
[12] http://www.real.gr/DefaultArthro.aspx?page=arthro&id=422141&catID=2
[13] https://www.youtube.com/watch?v=3GhFSHgtW2Q
[14] http://akropolipress.gr/component/k2/item/1594-diavaste-simera-stin-akropoli
[15] https://www.youtube.com/watch?v=cTz82ZUGtDo
[16] https://www.youtube.com/watch?t=92&v=KwbvfuaEeqw
[17] https://www.imf.org/external/pubs/cat/longres.aspx?sk=40304.0 (σελ. 139)
[18] http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-06-29/will-greece-default-on-tuesday-one-important-player-won-t-say
[19] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/eurogroup-20022015.html

Friday, 27 March 2015

Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση

Ένα επιπρόσθετο βήμα προς την "Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση" αποτελεί η δημιουργία της Τραπεζικής Ένωσης (Banking Union). Επισήμως δημιουργήθηκε ως η απάντηση της Ευρώπης στην παγκόσμια κρίση του 2008, ως το μέτρο που θα δημιουργήσει έναν ασφαλέστερο τραπεζικό τομέα, χωρίς πλέον να καλύπτονται οι ανάγκες του από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους [1]. 

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν), μόνο για τα έτη 2008-2012 οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν - μέσω των κρατών - με το ιλιγγιώδες ποσό των €692 δις [2]. Ποσό που αντιστοιχεί στο 4,6% του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ για το 2012. Αν μάλιστα προσθέσουμε και τις εγγυήσεις, φθάνουμε το €1,3 τρις.

Έτσι, για το χτίσιμο ενός ασφαλέστερου τραπεζικού τομέα, λήφθηκαν κανόνες/οδηγίες που αφορούν την αυστηρότερη προληπτική εποπτεία στις τράπεζες, τη βελτίωση προστασίας των καταθετών, και τέλος τη διαχείριση των υπό κατάρρευση τραπεζών (Failing banks). Αυτές οι οδηγίες αποτελούν έναν ενιαίο σύνολο κανόνων (Single Rulebook) για όλες τις τράπεζες της ΕΕ (περίπου 8300). Πάνω σε αυτούς τους κανόνες βασίζεται η Τραπεζική Ένωση.

Εντός της Ευρωζώνης [3], κρίθηκε αναγκαίο να προχωρήσει η υλοποίηση της Τραπεζικής Ένωσης μερικά βήματα παραπάνω, με τη δημιουργία 2 νέων μηχανισμών: Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (Single Supervisory Mechanism - SSM) & Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism - SRM).

Ποια όμως είναι η λειτουργία των 2 ενιαίων μηχανισμών, και πως δένουν με όλα τα παραπάνω?


SSM

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός είναι ήδη σε λειτουργία από το Νοέμβρη του 2014 [4]. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) επισήμως παίζει το ρόλο του μοναδικού/ενιαίου εποπτικού μηχανισμού για τις 6000 τράπεζες της Ευρωζώνης. Αυτές οι τράπεζες χωρίζονται [5] σε 120-130 "σημαντικές" ή "συστημικές" που θα εποπτεύονται άμεσα από την ΕΚΤ, και στις υπόλοιπες "μικρότερες" που θα  εποπτεύονται έμμεσα από την ΕΚΤ και άμεσα από τους εθνικούς τραπεζικούς επόπτες (national supervisors) [6]. Αξίζει να σημειωθεί πως οι "συστημικές" κατέχουν το 85% των περουσιακών στοιχείων (assets) όλων των τραπεζών της Ευρωζώνης [7].

Στον ελληνικό χώρο, οι 4 (Alpha, Εθνική, Eurobank, Πειραιώς) ανήκουν στις συστημικές, ενώ όλες οι υπόλοιπες (συμπεριλαμβανωμένων των συνεταιριστικών) ανήκουν στους "μικρούς". Ο αντίστοιχος εθνικός τραπεζικός επόπτης είναι η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ).

Η ΕΚΤ μέσω του ρόλου του ως μοναδικού επόπτη, θα ελέγχει εάν οι τράπεζες λειτουργούν σύμφωνα με το Single Rulebook, θα έχει το δικαίωμα να εγκρίνει/ανακαλεί τις άδειες λειτουργίας των τραπεζών της Ευρωζώνης, να αξιολογεί την απόκτηση/διάθεση συμμετοχών, και εν γένει τη συμμόρφωση των τραπεζών [8].

Επιπλέον, η ΕΚΤ θα εξασφαλίζει τα αναγκαία κεφαλαιακά αποθέματα των τραπεζών, ώστε να αποφεύγεται η τραπεζική κρίση (crisis prevention), μέσω της οδηγίας CRD4. Σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται προβλήματα για μία τράπεζα, η ΕΚΤ θα είναι συνυπεύθυνη για τη γρήγορη επίλυσή τους (early intervention), μέσω της οδηγίας BRRD η οποία προβλέπει μεταξύ άλλων κούρεμα καταθέσεων (bail-in) και διαχωρισμό τράπεζας σε καλή/κακή.

Παρατηρούμε λοιπόν πλέον πως η ΕΚΤ αποκτά υπερδύναμη.


SRM 

Ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης βρίσκεται σε μερική ισχύ από το Γενάρη του 2015 και θα τεθεί σε πλήρη ισχύ το 2016 [9]. Σε περίπτωση που τα μέτρα που πήρε η ΕΚΤ (CRD4,BRRD) δεν επαρκούν, τότε την εξυγίανση της τράπεζας αναλαμβάνει πιο "δραστικά" (crisis management) το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (Single Resolution Board - SRB) με τη βοήθεια του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (Single Resolution Fund - SRF).  

SRB
Το πανίσχυρο SRB έρχεται σε συνεννόηση με την Κομισιόν, το Συμβούλιο, την ΕΚΤ και λοιπούς φορείς για την επίλυση της προβληματικής τράπεζας. Εδώ συζητάται κάποιο από τα εναλλακτικά σχέδια εξυγίανσης (όπως bail-in, καλή/κακή τράπεζα κ.α) που προσφέρει η οδηγία BRRD, το οποίο σχέδιο θα πρέπει να αποφασιστεί εντός μόλις 32 ωρών. Σύμφωνα με την οδηγία DDGS, οι καταθέσεις εώς €100,000 πρέπει να μείνουν εκτός κουρέματος (εγγυημένες). 

SRF
Ενιαίο ταμείο ύψους €55 δις που θα χρηματοδοτηθεί από τις τράπεζες της Ευρωζώνης μέσα στα έτη 2016-2024, και θα χρησιμοποιηθεί κατά την εξυγίανση της "προβληματικής" τράπεζας. Σε περίπτωση που αυτό το ποσό δεν είναι εφικτό/αρκετό, τότε ενεργοποιείται η χρηματοδότηση μέσω των κρατών (backstop) [10].


Single Rulebook

Το ενιαίο σύνολο κανόνων, όπως προανεφέρθη, αποτελεί τη βάση της Τραπεζικής Ένωσης. Την θεσμοθέτηση έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (European Banking Authority - EBA), που αποτελεί ουσιαστικά τον ρυθμιστή στην Τραπεζική Ένωση. Αυτοί οι κανόνες είναι κοινοτικές οδηγίες, στις οποίες όλες οι ευρωπαϊκές τράπεζες οφείλουν να εναρμονίζονται, και οι οποίες αφορούν:

- Κεφαλαιακά αποθέματα τραπεζών (Capital Requirements). Σχετικές οδηγίες CRD4/CRR.
- Εγγυήσεις καταθέσεων (Deposit Guarantee Schemes). Σχετική οδηγία DGS.
- Εξυγίανση τραπεζών (Bank Recovery & Resolution). Σχετική οδηγία BRRD.


CRD4/CRR [14] [15] 
Όπως παραδέχεται και η ίδια η Κομισιόν [11], η κρίση έδειξε πως ο τραπεζικός τομέας δεν θα μπορούσε να συνεχίζει τη λειτουργία του, δίχως τη γενναία στήριξη των κρατών-μελών της ΕΕ, κάτι άλλωστε που είδαμε και με νούμερα στην αρχή της δημοσίευσης. Έτσι, οι τραπεζικοί φορείς κατέληξαν πως χρειάζεται επαναρρύθμιση των προβλεπόμενων κεφαλαιακών επαρκειών, καταλήγοντας στην συμφωνία "Βασιλεία ΙΙΙ" (Basel III). Η οδηγία CRD4/CRR αποτελεί σε γενικές γραμμές την εφαρμογή της Βασιλείας ΙΙΙ, και προβλέπει:

- Καλύτερα και ποιοτικότερα κεφαλαιακά αποθέματα.
- Εξισορρόπηση στα ρευστά διαθέσιμα, για να μην "στεγνώνουν οι αγορές".
- Κεφαλαιακά αποθέματα για παράγωγα [12].


DGS [16] 
Είναι γνωστό πως ο εφιάλτης κάθε τραπεζίτη είναι το bank-run, η ταυτόχρονη ζήτηση των καταθέσεων από τους καταθέτες τους. Και αυτό γιατί, αν το κάνουν αυτό, πολύ απλά θα διαπιστώσουν πως οποιαδήποτε τράπεζα αδυνατεί να δώσει ισάξιο ρευστό πίσω. Για να καθησυχαστεί ο καταθέτης σε περιόδους οικονομικής κρίσης, ορίστηκε ένα ύψος ποσού λεγόμενο και ως "εγγυημένη κατάθεση" ή "ασφαλές μαξιλαριού", το οποίο δρα ως άμυνα στο bank-run σε περιόδους κρίσης.

Έτσι λοιπόν τα κράτη, ως τον Μάρτιο του 2009, ρύθμιζαν από μόνα τους το ύψος του ποσού αυτού. Μετέπειτα εξεδώθει κοινοτική οδηγία για ελάχιστο ποσό στα €50,000 και στα τέλη του 2010 στα €100,000 [13], το οποίο ισχύει για ιδιώτες και επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την παρούσα κατάσταση, σε περίπτωση πτώχευσης τράπεζας, η τράπεζα οφείλει μέσα σε διάστημα 20 μερών να δώσει στον καταθέτη το ποσό αυτό από τη στιγμή που το ζητήσει, με απώτερο στόχο το 2023 το διάστημα αυτό να πέσει στις 7 μέρες. Ωστόσο όμως, προβλέπονται κάποιες ειδικές περιπτώσεις όπου το "μαξιλάρι" των €100,000  αυτό μπορεί να αυξομειώνεται.

Η εγγυημένη κατάθεση παίζει τεράστιο ρόλο για τους τραπεζίτες, από τη στιγμή που η επόμενη οδηγία προβλέπει bail-in, δηλαδή κούρεμα καταθέσεων, αφού πλέον ο καταθέτης θεωρείται επενδυτής στα μάτια της τράπεζας, και μπορεί κάλλιστα να συμμετέχει στη χασούρα της...


BRRD [17] 
Η εν λόγω οδηγία είναι "όλο το ζουμί" στη λειτουργία της Τραπεζικής Ένωσης, αφού προβλέπει πράγματα τα οποία δεν προδιαθέτουν για εφησυχασμό από μεριάς καταθετών/δανειοληπτών κτλ. Πρόκειται για την διαδικασία ανάκαμψης (resolvency) και εξυγίανσης (recovery) των τραπεζών και επενδυτικών σχημάτων. 

Λόγω της σημασίας της, η οδηγία θα αναλυθεί περαιτέρω στην επόμενη δημοσίευση. Σε γενικές γραμμές προβλέπονται τα εξής "εργαλεία εξυγίανσης":

-  Εξαγορές τμημάτων τραπεζών από τρίτους, χωρίς την συγκατάθεση των μετόχων.
-  Λειτουργία της τράπεζας για κάποιο διάστημα ως μεταβατική (bridge bank).
-  Διαχωρισμός περουσιακών στοιχείων: Δημιουργία "καλής" & "κακής" τράπεζας.
-  Διάσωση με ίδια μέσα (bail-in), δηλαδή κούρεμα καταθέσεων, χασούρα πιστωτών κτλ.

Πέραν του bail-in, το οποίο επίσης προβλέπεται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) [18], ο διαχωρισμός καλής/κακής τράπεζας αφορά εν γένει τον διαχωρισμό των καλών στοιχείων των τραπεζών (π.χ. αποθεματικά, εξυπηρετούμενα δάνεια) από τα κακά (π.χ. κόκκινα/μη εξυπηρετήσιμα δάνεια) τα οποία ασφαλώς είναι και ενυπόθηκα. Η βασική φιλοσοφία του διαχωρισμού, είναι το απλό "ξεφόρτωμα των σκουπιδιών" μίας τράπεζας, προκειμένου εκείνη να μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα τον άγιο "σκοπό" της...


Συνοπτικά

Από τα παραπάνω λοιπόν, είδαμε πως η ΕΚΤ γιγαντώνεται εκ νέου εντός της Ευρωζώνης, κάνοντας ουσιαστικά κουμάντο σε όλες τις τράπεζες. Η Τραπεζική Ένωση προβλέπει την προστασία των τραπεζών στην κρίση, κάτι που θα συνεχίζει να επηρρεάζει και τον απλό κόσμο, αφού θα πρέπει να δωθεί μεγάλη προσοχή στις οδηγίες που προβλέπονται κατά τις εκκαθαρίσεις των τραπεζών. 

Στην επόμενη δημοσίευση θα γίνει μία εκτενής αναφορά στην οδηγία BRRD.


Παραπομπές

[1] http://ec.europa.eu/finance/general-policy/banking-union/index_en.htm
[2] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-13-1301_en.htm
[3] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/eurozone.html
[4] http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-14-1360_en.htm
[5] https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1502el.pdf?1150fd56d32305e72ddbac702ed7214c
[6] http://www.eba.europa.eu/supervisory-convergence/supervisory-disclosure/national-authorities
[7] http://62.1.43.74/7Omilies-parousiaseis/UplFiles/omilies/secgen/19oBankingForum13032014.pdf
[8] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-780_en.htm
[9] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-295_en.htm
[10] http://www.eurozone.europa.eu/media/502738/20131218-SRM-backstop-statement.pdf
[11] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-690_en.htm
[12] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/blog-post.html 
[13] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-296_el.htm
[14] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0036&from=EN
[15] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013R0575&from=EN
[16] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0049&from=EN
[17] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0059&from=EN
[18] http://tekmirioseis.blogspot.gr/2015/03/esm.html