Friday, 27 March 2015

Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση

Ένα επιπρόσθετο βήμα προς την "Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση" αποτελεί η δημιουργία της Τραπεζικής Ένωσης (Banking Union). Επισήμως δημιουργήθηκε ως η απάντηση της Ευρώπης στην παγκόσμια κρίση του 2008, ως το μέτρο που θα δημιουργήσει έναν ασφαλέστερο τραπεζικό τομέα, χωρίς πλέον να καλύπτονται οι ανάγκες του από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους [1]. 

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν), μόνο για τα έτη 2008-2012 οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν - μέσω των κρατών - με το ιλιγγιώδες ποσό των €692 δις [2]. Ποσό που αντιστοιχεί στο 4,6% του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ για το 2012. Αν μάλιστα προσθέσουμε και τις εγγυήσεις, φθάνουμε το €1,3 τρις.

Έτσι, για το χτίσιμο ενός ασφαλέστερου τραπεζικού τομέα, λήφθηκαν κανόνες/οδηγίες που αφορούν την αυστηρότερη προληπτική εποπτεία στις τράπεζες, τη βελτίωση προστασίας των καταθετών, και τέλος τη διαχείριση των υπό κατάρρευση τραπεζών (Failing banks). Αυτές οι οδηγίες αποτελούν έναν ενιαίο σύνολο κανόνων (Single Rulebook) για όλες τις τράπεζες της ΕΕ (περίπου 8300). Πάνω σε αυτούς τους κανόνες βασίζεται η Τραπεζική Ένωση.

Εντός της Ευρωζώνης [3], κρίθηκε αναγκαίο να προχωρήσει η υλοποίηση της Τραπεζικής Ένωσης μερικά βήματα παραπάνω, με τη δημιουργία 2 νέων μηχανισμών: Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (Single Supervisory Mechanism - SSM) & Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism - SRM).

Ποια όμως είναι η λειτουργία των 2 ενιαίων μηχανισμών, και πως δένουν με όλα τα παραπάνω?


SSM

Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός είναι ήδη σε λειτουργία από το Νοέμβρη του 2014 [4]. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) επισήμως παίζει το ρόλο του μοναδικού/ενιαίου εποπτικού μηχανισμού για τις 6000 τράπεζες της Ευρωζώνης. Αυτές οι τράπεζες χωρίζονται [5] σε 120-130 "σημαντικές" ή "συστημικές" που θα εποπτεύονται άμεσα από την ΕΚΤ, και στις υπόλοιπες "μικρότερες" που θα  εποπτεύονται έμμεσα από την ΕΚΤ και άμεσα από τους εθνικούς τραπεζικούς επόπτες (national supervisors) [6]. Αξίζει να σημειωθεί πως οι "συστημικές" κατέχουν το 85% των περουσιακών στοιχείων (assets) όλων των τραπεζών της Ευρωζώνης [7].

Στον ελληνικό χώρο, οι 4 (Alpha, Εθνική, Eurobank, Πειραιώς) ανήκουν στις συστημικές, ενώ όλες οι υπόλοιπες (συμπεριλαμβανωμένων των συνεταιριστικών) ανήκουν στους "μικρούς". Ο αντίστοιχος εθνικός τραπεζικός επόπτης είναι η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ).

Η ΕΚΤ μέσω του ρόλου του ως μοναδικού επόπτη, θα ελέγχει εάν οι τράπεζες λειτουργούν σύμφωνα με το Single Rulebook, θα έχει το δικαίωμα να εγκρίνει/ανακαλεί τις άδειες λειτουργίας των τραπεζών της Ευρωζώνης, να αξιολογεί την απόκτηση/διάθεση συμμετοχών, και εν γένει τη συμμόρφωση των τραπεζών [8].

Επιπλέον, η ΕΚΤ θα εξασφαλίζει τα αναγκαία κεφαλαιακά αποθέματα των τραπεζών, ώστε να αποφεύγεται η τραπεζική κρίση (crisis prevention), μέσω της οδηγίας CRD4. Σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται προβλήματα για μία τράπεζα, η ΕΚΤ θα είναι συνυπεύθυνη για τη γρήγορη επίλυσή τους (early intervention), μέσω της οδηγίας BRRD η οποία προβλέπει μεταξύ άλλων κούρεμα καταθέσεων (bail-in) και διαχωρισμό τράπεζας σε καλή/κακή.

Παρατηρούμε λοιπόν πλέον πως η ΕΚΤ αποκτά υπερδύναμη.


SRM 

Ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης βρίσκεται σε μερική ισχύ από το Γενάρη του 2015 και θα τεθεί σε πλήρη ισχύ το 2016 [9]. Σε περίπτωση που τα μέτρα που πήρε η ΕΚΤ (CRD4,BRRD) δεν επαρκούν, τότε την εξυγίανση της τράπεζας αναλαμβάνει πιο "δραστικά" (crisis management) το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (Single Resolution Board - SRB) με τη βοήθεια του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (Single Resolution Fund - SRF).  

SRB
Το πανίσχυρο SRB έρχεται σε συνεννόηση με την Κομισιόν, το Συμβούλιο, την ΕΚΤ και λοιπούς φορείς για την επίλυση της προβληματικής τράπεζας. Εδώ συζητάται κάποιο από τα εναλλακτικά σχέδια εξυγίανσης (όπως bail-in, καλή/κακή τράπεζα κ.α) που προσφέρει η οδηγία BRRD, το οποίο σχέδιο θα πρέπει να αποφασιστεί εντός μόλις 32 ωρών. Σύμφωνα με την οδηγία DDGS, οι καταθέσεις εώς €100,000 πρέπει να μείνουν εκτός κουρέματος (εγγυημένες). 

SRF
Ενιαίο ταμείο ύψους €55 δις που θα χρηματοδοτηθεί από τις τράπεζες της Ευρωζώνης μέσα στα έτη 2016-2024, και θα χρησιμοποιηθεί κατά την εξυγίανση της "προβληματικής" τράπεζας. Σε περίπτωση που αυτό το ποσό δεν είναι εφικτό/αρκετό, τότε ενεργοποιείται η χρηματοδότηση μέσω των κρατών (backstop) [10].


Single Rulebook

Το ενιαίο σύνολο κανόνων, όπως προανεφέρθη, αποτελεί τη βάση της Τραπεζικής Ένωσης. Την θεσμοθέτηση έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (European Banking Authority - EBA), που αποτελεί ουσιαστικά τον ρυθμιστή στην Τραπεζική Ένωση. Αυτοί οι κανόνες είναι κοινοτικές οδηγίες, στις οποίες όλες οι ευρωπαϊκές τράπεζες οφείλουν να εναρμονίζονται, και οι οποίες αφορούν:

- Κεφαλαιακά αποθέματα τραπεζών (Capital Requirements). Σχετικές οδηγίες CRD4/CRR.
- Εγγυήσεις καταθέσεων (Deposit Guarantee Schemes). Σχετική οδηγία DGS.
- Εξυγίανση τραπεζών (Bank Recovery & Resolution). Σχετική οδηγία BRRD.


CRD4/CRR [14] [15] 
Όπως παραδέχεται και η ίδια η Κομισιόν [11], η κρίση έδειξε πως ο τραπεζικός τομέας δεν θα μπορούσε να συνεχίζει τη λειτουργία του, δίχως τη γενναία στήριξη των κρατών-μελών της ΕΕ, κάτι άλλωστε που είδαμε και με νούμερα στην αρχή της δημοσίευσης. Έτσι, οι τραπεζικοί φορείς κατέληξαν πως χρειάζεται επαναρρύθμιση των προβλεπόμενων κεφαλαιακών επαρκειών, καταλήγοντας στην συμφωνία "Βασιλεία ΙΙΙ" (Basel III). Η οδηγία CRD4/CRR αποτελεί σε γενικές γραμμές την εφαρμογή της Βασιλείας ΙΙΙ, και προβλέπει:

- Καλύτερα και ποιοτικότερα κεφαλαιακά αποθέματα.
- Εξισορρόπηση στα ρευστά διαθέσιμα, για να μην "στεγνώνουν οι αγορές".
- Κεφαλαιακά αποθέματα για παράγωγα [12].


DGS [16] 
Είναι γνωστό πως ο εφιάλτης κάθε τραπεζίτη είναι το bank-run, η ταυτόχρονη ζήτηση των καταθέσεων από τους καταθέτες τους. Και αυτό γιατί, αν το κάνουν αυτό, πολύ απλά θα διαπιστώσουν πως οποιαδήποτε τράπεζα αδυνατεί να δώσει ισάξιο ρευστό πίσω. Για να καθησυχαστεί ο καταθέτης σε περιόδους οικονομικής κρίσης, ορίστηκε ένα ύψος ποσού λεγόμενο και ως "εγγυημένη κατάθεση" ή "ασφαλές μαξιλαριού", το οποίο δρα ως άμυνα στο bank-run σε περιόδους κρίσης.

Έτσι λοιπόν τα κράτη, ως τον Μάρτιο του 2009, ρύθμιζαν από μόνα τους το ύψος του ποσού αυτού. Μετέπειτα εξεδώθει κοινοτική οδηγία για ελάχιστο ποσό στα €50,000 και στα τέλη του 2010 στα €100,000 [13], το οποίο ισχύει για ιδιώτες και επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την παρούσα κατάσταση, σε περίπτωση πτώχευσης τράπεζας, η τράπεζα οφείλει μέσα σε διάστημα 20 μερών να δώσει στον καταθέτη το ποσό αυτό από τη στιγμή που το ζητήσει, με απώτερο στόχο το 2023 το διάστημα αυτό να πέσει στις 7 μέρες. Ωστόσο όμως, προβλέπονται κάποιες ειδικές περιπτώσεις όπου το "μαξιλάρι" των €100,000  αυτό μπορεί να αυξομειώνεται.

Η εγγυημένη κατάθεση παίζει τεράστιο ρόλο για τους τραπεζίτες, από τη στιγμή που η επόμενη οδηγία προβλέπει bail-in, δηλαδή κούρεμα καταθέσεων, αφού πλέον ο καταθέτης θεωρείται επενδυτής στα μάτια της τράπεζας, και μπορεί κάλλιστα να συμμετέχει στη χασούρα της...


BRRD [17] 
Η εν λόγω οδηγία είναι "όλο το ζουμί" στη λειτουργία της Τραπεζικής Ένωσης, αφού προβλέπει πράγματα τα οποία δεν προδιαθέτουν για εφησυχασμό από μεριάς καταθετών/δανειοληπτών κτλ. Πρόκειται για την διαδικασία ανάκαμψης (resolvency) και εξυγίανσης (recovery) των τραπεζών και επενδυτικών σχημάτων. 

Λόγω της σημασίας της, η οδηγία θα αναλυθεί περαιτέρω στην επόμενη δημοσίευση. Σε γενικές γραμμές προβλέπονται τα εξής "εργαλεία εξυγίανσης":

-  Εξαγορές τμημάτων τραπεζών από τρίτους, χωρίς την συγκατάθεση των μετόχων.
-  Λειτουργία της τράπεζας για κάποιο διάστημα ως μεταβατική (bridge bank).
-  Διαχωρισμός περουσιακών στοιχείων: Δημιουργία "καλής" & "κακής" τράπεζας.
-  Διάσωση με ίδια μέσα (bail-in), δηλαδή κούρεμα καταθέσεων, χασούρα πιστωτών κτλ.

Πέραν του bail-in, το οποίο επίσης προβλέπεται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) [18], ο διαχωρισμός καλής/κακής τράπεζας αφορά εν γένει τον διαχωρισμό των καλών στοιχείων των τραπεζών (π.χ. αποθεματικά, εξυπηρετούμενα δάνεια) από τα κακά (π.χ. κόκκινα/μη εξυπηρετήσιμα δάνεια) τα οποία ασφαλώς είναι και ενυπόθηκα. Η βασική φιλοσοφία του διαχωρισμού, είναι το απλό "ξεφόρτωμα των σκουπιδιών" μίας τράπεζας, προκειμένου εκείνη να μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα τον άγιο "σκοπό" της...


Συνοπτικά

Από τα παραπάνω λοιπόν, είδαμε πως η ΕΚΤ γιγαντώνεται εκ νέου εντός της Ευρωζώνης, κάνοντας ουσιαστικά κουμάντο σε όλες τις τράπεζες. Η Τραπεζική Ένωση προβλέπει την προστασία των τραπεζών στην κρίση, κάτι που θα συνεχίζει να επηρρεάζει και τον απλό κόσμο, αφού θα πρέπει να δωθεί μεγάλη προσοχή στις οδηγίες που προβλέπονται κατά τις εκκαθαρίσεις των τραπεζών. 

Στην επόμενη δημοσίευση θα γίνει μία εκτενής αναφορά στην οδηγία BRRD.


Παραπομπές

[1] http://ec.europa.eu/finance/general-policy/banking-union/index_en.htm
[2] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-13-1301_en.htm
[3] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/eurozone.html
[4] http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-14-1360_en.htm
[5] https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1502el.pdf?1150fd56d32305e72ddbac702ed7214c
[6] http://www.eba.europa.eu/supervisory-convergence/supervisory-disclosure/national-authorities
[7] http://62.1.43.74/7Omilies-parousiaseis/UplFiles/omilies/secgen/19oBankingForum13032014.pdf
[8] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-780_en.htm
[9] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-295_en.htm
[10] http://www.eurozone.europa.eu/media/502738/20131218-SRM-backstop-statement.pdf
[11] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-690_en.htm
[12] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/blog-post.html 
[13] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-296_el.htm
[14] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0036&from=EN
[15] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013R0575&from=EN
[16] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0049&from=EN
[17] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0059&from=EN
[18] http://tekmirioseis.blogspot.gr/2015/03/esm.html
   

Sunday, 22 March 2015

Ευρωζώνη

Το 2001 η Ελλάδα υιοθέτησε το "κοινό νόμισμα", το Ευρώ [1]. Με πρωθυπουργό Κ. Σημίτη, Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών τον Γ. Παπαντωνίου και Διοικητή της ΤτΕ τον Λ. Παπαδήμο η χώρα μας "αλλάζει εποχή". Με τη βοήθεια των τότε διαφημιστικών σποτ, μάθαμε πως το νέο αυτό νόμισμα "αξίζει να γίνει δικό μας" [3] διότι "με το Ευρώ καλύτερα". 

Ένα χρόνο αργότερα, εισάγονται στην κυκλοφορία τα νέα τραπεζογραμμάτια/κέρματα [2] ενώ σταδιακά αποσύρονται τα παλιά της δραχμής [4], τα οποία ήτανε μάλιστα και "πληρωτέα με την εμφάνιση".


Πέραν των αποδεδειγμένα πλέον "μαγειρεμένων" στοιχείων [5] που παρουσιάστηκαν για την είσοδό μας στην Ευρωζώνη, θα γίνει μία προσπάθεια κατανόησης της λειτουργίας του συστήματός της.


Τι είναι το Ευρώ?

Κύρια φιλοσοφία της Ευρωπαικής Ένωσης αποτελεί η κεντρική λήψη πολιτικο-οικονομικών αποφάσεων για τα κράτη, οι αποφάσεις δηλαδή που στο παρελθόν λάμβανε ένα κράτος μόνο του. 

Στον οικονομικό τομέα, αναπτύχθηκε η Οικονομική & Νομισματική Ένωση - ΟΝΕ (Economic and Monetary Union) [6] με τη συνθήκη του Μάαστριχτ [14], το 1992. Η ΟΝΕ [8] δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα σύνολο οικονομικών κανόνων, δημοσιονομικών κανόνων (όρια στα κρατικά χρέη και  ελλείμματα), μαζί με μία ενιαία νομισματική πολιτική και ένα κοινό νόμισμα, το Ευρώ. Οι 19 χώρες της Ε.Ε που έχουν υιοθετήσει το Ευρώ, αποτελούν την Ευρωζώνη (Eurozone) [7]. 

Τα κράτη εντός της Ευρωζώνης οφείλουν λοιπόν επισήμως να έχουν:

- Νομισματική πολιτική που ορίζεται από το Ευρωσύστημα. Το Ευρωσύστημα αποτελείται από την Ευρωπαική Κεντρική Τράπεζα - ΕΚΤ μαζί με τις Κεντρικές Τράπεζες των 19 χωρών. Κύριος στόχος αυτής της νομισματικής πολιτικής αποτελεί η σταθερότητα των τιμών (price stability), που είναι ένας δείκτης μέτρησης του πληθωρισμού, και η οποία δεν πρέπει να υπερβαίνει το 2% καθ'έτος [9]. 

- Εθνικές οικονομικές πολιτικές εναρμονισμένες στην Ευρωζώνη. Αυτές οι πολιτικές γενικά αποτελούν το Σύμφωνο Σταθερότητας &  Ανάπτυξης (Stability and Growth Pact - SGP) και αφορούν την δημοσιονομική πειθαρχία, με λίγα λόγια την οριοθέτηση του δημοσίου χρέους, των ελλειμάτων κ.ά.

Για να καταλάβουμε καλύτερα τα παραπάνω, είναι αναγκαία κάποια επεξηγηματικά σχόλια:

Για να ασκήσει τη νομισματική πολιτική της, η ΕΚΤ έχει το αποκλειστικό προνόμιο έκδοσης χαρτονομισμάτων και τραπεζικών αποθεματικών [10]. Αυτό σημαίνει πως η ΕΚΤ ρυθμίζει  άμμεσα το επιτόκιο που δανείζει στις τράπεζες, και έμμεσα το επιτόκιο που οι τράπεζες χρησιμοποιούν για τις υπόλοιπες συναλλαγές τους. Οι συνέπειες όμως αυτού του γεγονότος στη γενικότερη οικονομία δεν μπορούν να υπολογιστούν επ'ακριβώς, καθώς σύμφωνα με την ίδια την ΕΚΤ "ενώ τα γενικά χαρακτηριστικά της ρύθμισης των επιτοκίων είναι κατανοητά, δεν υπάρχει ομοφωνία σχετικά με την λεπτομερειακή λειτουργία τους".  

Από τη παραπάνω λειτουργία της ΕΚΤ προκύπτει και η βασική φύση του Ευρώ:

 Ευρώ ίσον χρέος

Εφόσον το αποκλειστικό προνόμιο έκδοσης χρήματος το έχει η ΕΚΤ, η ΕΚΤ δημιουργεί λογιστικές εγγραφές με ποσά τα οποία δημιουργεί "από το πουθενά", και για να τα διαθέσει στη κυκλοφορία τα δίνει στις τράπεζες ΜΕ ΕΠΙΤΟΚΙΟ. Τελευταίο παράδειγμα αποτελεί το ποσό των 1,1 τρις που η ΕΚΤ δημιούργησε, ως μέτρο ποσοτικής χαλάρωσης [13]. Παρόμοια λειτουργία ακολουθείται και στις ΗΠΑ, όπου η FED (ιδιωτικός οργανισμός) κατέχει το αποκλειστικό δικαίωμα έκδοσης χρήματος. Να λοιπόν γιατί το δικαίωμα έκδοσης νομίσματος από το κράτος (εθνικό νόμισμα) δεν είναι το ίδιο με την περίπτωση έκδοσης νομίσματος από ιδιώτη (ΕΚΤ), και μάλιστα σε πλαίσια όχι κράτους αλλά Ευρωζώνης.


Σχετικά με τη δημοσιονομική πολιτική που αναφέρθηκε παραπάνω, αξίζει να δούμε τα παρακάτω.


Ένταξη χωρών στο Ευρώ

Για να ενταχθεί μία χώρα στην Ευρωζώνη, οφείλει να τηρεί 5 κριτήρια, γνωστά και ως κριτήρια σύγκλισης ή κριτήρια του Μάαστριχτ. Αυτά είναι [11]:

i) Σταθερότητα τιμών κάτω από κάποιο όριο.
ii) Κρατικό έλλειμα ως 3% ως προς το ΑΕΠ
iii) Κρατικό χρέος ως 60% ως προς το ΑΕΠ.
iv) Μακροπρόθεσμο επιτόκιο δανεισμού κάτω από κάποιο όριο.
v) Σταθερότητα συναλλαγματικής ισοτιμίας κάτω από ένα όριο.

Αυτό σημαίνει, πως από το 1999 που εισήλθαν σταδιακά οι 19 χώρες της Ευρωζώνης στο Ευρώ, πληρούσαν και τα κριτήρια ii & iii. Πάμε να δούμε λοιπόν, σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Ευρωπαικής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat), ποιο ήταν τo ύψος των ελλειμάτων και κρατικών χρεών (ποσοστό ως προς το ΑΕΠ) για το 2014 [12]:




Από το παραπάνω πίνακα μπορούμε να δούμε πως:

- Μόνο το Λουξεμβούργο, Φινλανδία, Σλοβακία και οι 3 Βαλτικές τηρούν αυτά τα κριτήρια το 2014.
- Όλες οι μεγάλες οικονομίες δεν πληρούν πλέον τα κριτήρια.
- Το Λουξεμβούργο και η Γερμανία δεν παρουσιάζουν ελλείματα.

Ενδιαφέρον έχει επίσης να δούμε τη σύγκριση του ελλείματος, ποσοστό ως προς το ΑΕΠ, μεταξύ των οικονομιών Γερμανίας και Γαλλίας από το 1996 και έπειτα:







 Ενδεικτικά, παρακάτω αναφέρονται τα αντίστοιχα στοιχεία για τις χώρες εκτός Ευρωζώνης:




Ευρωσύστημα

Για την καλύτερη κατανόηση της λειτουργίας του "Ευρωσυστήματος" ή "ΕΣΚΤ" μπορούμε να ανατρέξουμε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ [14], η οποία προβλέπει το καταστατικό λειτουργίας και πρακτικών του. Το καταστατικό επισυνάπτεται ως ένα ξεχωριστό πρωτόκολλο στη Συνθήκη.


Σύμφωνα με το Άρθρο 282 λοιπόν:

Παράγραφος 1:
«Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες συγκροτούν το Ευρωπαϊκό Σύστημα Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ). Η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες των κρατών μελών με νόμισμα το ευρώ συγκροτούν το Ευρωσύστημα και ασκούν τη νομισματική πολιτική της Ένωσης.»

Παράγραφος 2:
«Το ΕΣΚΤ διευθύνεται από τα όργανα λήψεως αποφάσεων της ΕΚΤ...» 

Παράγραφος 3:
«Η ΕΚΤ έχει νομική προσωπικότητα. Έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει την έκδοση του ευρώ. Είναι ανεξάρτητη κατά την άσκηση των εξουσιών της και τη διαχείριση των οικονομικών της. Τα θεσμικά και λοιπά όργανα και οι οργανισμοί της Ένωσης καθώς και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών σέβονται την ανεξαρτησία αυτή.»


Ενώ σύμφωνα με το Άρθρο 283:

Παράγραφος 1:
«Το διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ απαρτίζεται από τα μέλη της εκτελεστικής επιτροπής της ΕΚΤ και τους διοικητές των εθνικών κεντρικών τραπεζών των κρατών μελών με νόμισμα το ευρώ.»

Παράγραφος 2:
«Η εκτελεστική επιτροπή απαρτίζεται από τον πρόεδρο, τον αντιπρόεδρο και τέσσερα άλλα μέλη. Ο πρόεδρος, ο αντιπρόεδρος και τα λοιπά μέλη της εκτελεστικής επιτροπής διορίζονται μεταξύ προσώπων αναγνωρισμένου κύρους και επαγγελματικής εμπειρίας σε νομισματικά ή τραπεζικά θέματα, από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο...»


Σύμφωνα με το Άρθρο 129: 

Παράγραφος 1:
«Το ΕΣΚΤ διοικείται από τα όργανα λήψης αποφάσεων της ΕΚΤ, τα οποία είναι το διοικητικό συμβούλιο [15] και η εκτελεστική επιτροπή [16].»

Παράγραφος 2:
«Το καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ, εφεξής οριζόμενο ως το «Καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ», παρατίθεται σε Πρωτόκολλο που προσαρτάται στις Συνθήκες.»


Τέλος, σύμφωνα με το Άρθρο 130: 

Παράγραφος 1:
«Κατά την άσκηση των εξουσιών και την εκτέλεση των καθηκόντων και υποχρεώσεων που τους ανατίθενται από τις Συνθήκες και το καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ, ούτε η ΕΚΤ, ούτε οι εθνικές κεντρικές τράπεζες, ούτε κανένα μέλος των οργάνων λήψης αποφάσεων των ιδρυμάτων αυτών, δεν ζητάει ούτε δέχεται υποδείξεις από τα θεσμικά ή λοιπά όργανα ή οργανισμούς, από την κυβέρνηση κράτους μέλους ή από άλλο οργανισμό. Τα θεσμικά και λοιπά όργανα ή οργανισμοί της Ένωσης, καθώς και οι κυβερνήσεις των κρατών μελών, αναλαμβάνουν την υποχρέωση να τηρούν την αρχή αυτή και να μην επιδιώκουν να επηρεάζουν τα μέλη των οργάνων λήψης αποφάσεων της ΕΚΤ ή των εθνικών κεντρικών τραπεζών, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους.»

Παράγραφος 2:
«Κάθε κράτος μέλος εξασφαλίζει ότι η εθνική νομοθεσία του, συμπεριλαμβανομένου του καταστατικού της εθνικής κεντρικής του τράπεζας, συμφωνεί με τις Συνθήκες και το καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ.»


Συνοψίζοντας λοιπόν τα παραπάνω 4 Άρθρα βλέπουμε τα εξής:

- Η ΕΚΤ έχει αποκλειστικό δικαίωμα έκδοσης ευρώ.
- Η ΕΚΤ είναι ανεξάρτητη.
- Τα κράτη οφείλουν να δεχθούν και να νομιμοποιήσουν την ανεξαρτησία του ΕΣΚΤ.
- Οι πολιτικές που ακολουθεί η ΕΚΤ αποφασίζονται από μέλη που απλώς "διορίζονται". 


Καταστατικό Ευρωσυστήματος

Προχωρώντας στο ίδιο το καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ, παρατηρούμε -μεταξύ άλλων- τα εξής:

- Το ΕΣΚΤ ενεργεί σύμφωνα με την αρχή της οικονομίας της ανοιχτής αγοράς με ελεύθερο ανταγωνισμό (Άρθρο 2).
-  Η ΕΚΤ και, με την έγκρισή της, οι εθνικές κεντρικές τράπεζες μπορούν να συμμετέχουν σε διεθνείς
νομισματικούς οργανισμούς (Άρθρο 6.2).
- Η ΕΚΤ μπορεί ιδίως να αποκτά ή να διαθέτει κινητή ή ακίνητη περιουσία και να είναι διάδικος (Άρθρο 9).
- Οι εργασίες των συνεδριάσεων είναι μυστικές. Το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να αποφασίσει να δημοσιεύσει το αποτέλεσμα των συσκέψεών του (Άρθρο 10.4).
- Το ΕΣΚΤ μπορεί να αποκτά και να πωλεί, είτε με άμεση είτε με προθεσμιακή εκτέλεση, παντός τύπου περιουσιακά στοιχεία σε συνάλλαγμα και πολύτιμα μέταλλα (Άρθρο 23).
- Το ΕΣΚΤ μπορεί να διεξάγει παντός τύπου τραπεζικές συναλλαγές με τρίτες χώρες και με διεθνείς οργανισμούς, περιλαμβανομένων των δανειοληπτικών και δανειοδοτικών πράξεων (Άρθρο 23).
- Οι λογαριασμοί της ΕΚΤ και των εθνικών κεντρικών τραπεζών ελέγχονται από ανεξάρτητους εξωτερικούς ελεγκτές, τους οποίους υποδεικνύει το Διοικητικό Συμβούλιο και εγκρίνει το Συμβούλιο (Άρθρο 27).
- Τα μέλη των διοικητικών οργάνων και του προσωπικού της ΕΚΤ και των εθνικών κεντρικών τραπεζών υποχρεούνται, ακόμη και όταν θα έχουν παύσει να ασκούν τα καθήκοντά τους, να μην αποκαλύπτουν πληροφορίες οι οποίες, λόγω της φύσης τους, καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου (Άρθρο 37.1).
- Η ΕΚΤ απολαύει στην επικράτεια των κρατών μελών των αναγκαίων προνομίων και ασυλιών για την εκπλήρωση της αποστολής της, υπό τους όρους που καθορίζονται στο πρωτόκολλο περί προνομίων και ασυλιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Άρθρο 39).
- Οι πράξεις ή παραλείψεις της ΕΚΤ υπόκεινται σε έλεγχο ή ερμηνεία από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις περιπτώσεις και υπό τους όρους που καθορίζονται στις Συνθήκες. Η ΕΚΤ μπορεί να κινήσει δικαστική διαδικασία στις περιπτώσεις και υπό τους όρους που καθορίζονται στις Συνθήκες (Άρθρο 35.1).


Τράπεζα της Ελλάδος

Όπως λοιπόν είδαμε παραπάνω, μέλος του ΕΣΚΤ αποτελεί η εθνική κεντρική τράπεζα του κάθε κράτους-μέλους της Ευρωζώνης. Στην Ελλάδα, το μέλος αυτό είναι η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ). Ιδρύθηκε το 1927 βάσει ενός Παραρτήματος του Πρωτοκόλλου της Γενεύης και άρχισε να λειτουργεί τον Μάιο του 1928. Έχει συσταθεί με τη μορφή ανωνύμου εταιρίας [18]. Η ΤτΕ συμβάλλει με τη δράση της στην επίτευξη των στόχων και την εκτέλεση των καθηκόντων του Ευρωσυστήματος, ως αναπόσπαστο μέρος του ΕΣΚΤ.

Ενδιαφέρον είναι να σημειωθεί πως το μετοχολόγιο της ΤτΕ είναι άγνωστο, αφού δεν υποχρεούται να δημοσιεύσει το μητρώο μετόχων της. Πάντως, το ελληνικό δημόσιο κατέχει περίπου το 6-8% των μετοχών της.

Σύμφωνα με το καταστατικό της [19], η ΤτΕ:

Άρθρο 1:
«Συνιστάται δια του παρόντος Ανώνυμος Εταιρεία, υπό την επωνυμίαν «Τράπεζα της Ελλάδος», εδρεύουσα εν Αθήναις και διεπομένη υπό του παρόντος Καταστατικού. Η διάρκεια της Τραπέζης ορίζεται μέχρι της 31 Δεκεμβρίου 2050, δυναμένη να παραταθή δι’ αποφάσεως της Γενικής Συνελεύσεως των μετόχων, εγκρινομένης δια Διατάγματος.»
 
Άρθρο 5:
«Κατά την άσκηση των αρμοδιοτήτων τους, η ΤτΕ και τα μέλη των οργάνων της δε ζητούν ούτε δέχονται οδηγίες από την Κυβέρνηση ή οργανισμούς. Η Κυβέρνηση και οι λοιποί φορείς πολιτικής εξουσίας δεν επιδιώκουν να επηρεάζουν τα όργανα της Τράπεζας κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους.» 

Άρθρο 22:
«Από την ίδρυση του ΕΣΚΤ, ο Διοικητής μετέχει, ως εκ της θέσεώς του, ως ανεξάρτητη προσωπικότητα, στο Γενικό Συμβούλιο και στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, σύμφωνα με το Καταστατικό του ΕΣΚΤ.»

Άρθρο 48:
«Ούτε εν τω Κεντρικώ Καταστήματι, ούτε εν τοις Υποκαταστήμασιν αυτής, δικαιούται αντιπρόσωπος του Δημοσίου να ερευνά τα βιβλία της Τραπέζης, πλην εν τη περιπτώσει του προηγουμένου άρθρου, οπότε ο Επίτροπος του Κράτους δύναται να ζητήση παρά της Διοικήσεως της Τραπέζης να παράσχη παν στοιχείον αναγκαίον αυτώ προς μόρφωσιν γνώμης.»

Άρθρο 50:
«Η Τράπεζα δεν υπόκειται εις ειδικούς κανονισμούς εκδιδομένους υπό της Κυβερνήσεως ή άλλων αρχών διαρκούσης της περιόδου του εκδοτικού της προνομίου, πλην των εν τω παρόντι Καταστατικώ προβλεπομένων.» 

Άρθρο 72:
«Αι διατάξεις των περί Ανωνύμων Εταιρειών και Τραπεζών νόμων, δεν έχουσιν εφαρμογήν επί της Τραπέζης της Ελλάδος, εφ’ όσον αντιβαίνουσι προς το παρόν Καταστατικόν.»



Συμπέρασμα

Από όλα τα παραπάνω, μπορούμε να συμπεράνουμε πως το ευρώ αποτελεί ένα "νόμισμα" χρέους, το οποίο διαχειρίζεται αποκλειστικά από διορισμένους της ανεξάρτητης ΕΚΤ, με όλα τα προνόμια και τις ασυλίες. Τα κράτη οφείλουν να εφαρμόζουν τις πολιτικές που η ΕΚΤ ακολουθεί, έχοντας πλέον χάσει την ικανότητα να εφαρμόζουν τις βασικές τους οικονομικές & νομισματικές πολιτικές. 



Παραπομπές

[1] http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/index_en.htm
[2] http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Euro/Notes-coins/transition.aspx#yio
[3] https://www.youtube.com/watch?v=JX4w7WT1mQ0
[4] http://www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/%CE%A4%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%B6%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%B1%20%CE%94%CF%81%CE%B1%CF%87%CE%BC%CF%8E%CE%BD.pdf
[5] http://www.kefalonitikanea.gr/2012/02/goldman-sachs.html
[6] http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/emu/index_en.htm
[7] http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/adoption/euro_area/index_en.htm
[8] Για τις πολιτικές της ΟΝΕ είναι αρμόδια διάφορα θεσμικά όργανα, όπως το Ευρωπαικό Συμβούλιο, το Eurogroup, η ΕΚΤ, η Ευρωπαική Επιτροπή, το Ευρωκοινοβούλιο κ.ά.  
[9] http://www.ecb.europa.eu/mopo/intro/benefits/html/index.en.html
[10] http://www.ecb.europa.eu/mopo/intro/role/html/index.en.html
[11] http://ec.europa.eu/economy_finance/euro/adoption/who_can_join/index_en.htm
[12] http://ec.europa.eu/eurostat/documents/1015035/2022675/Revisions-gov-deficit-debt-2010-2013.pdf/e1fb4083-c18a-4f69-9dbc-138fb73ad9a5
[13] http://www.kathimerini.gr/800553/article/oikonomia/die8nhs-oikonomia/programma-posotikhs-xalarwshs-yyoys-11-tris
[14] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12012E/TXT&from=en
[15] https://www.ecb.europa.eu/ecb/orga/decisions/govc/html/index.el.html
[16] https://www.ecb.europa.eu/ecb/orga/decisions/eb/html/index.el.html
[17] Ο όρος περιουσιακά στοιχεία σε συνάλλαγμα περιλαμβάνει τίτλους και κάθε άλλο περιουσιακό στοιχείο εκφρασμένο στο νόμισμα οποιασδήποτε χώρας ή σε λογιστικές μονάδες, σε οποιαδήποτε μορφή και αν κατέχονται
[18] http://www.bankofgreece.gr/Pages/el/Bank/default.aspx
[19] http://www.bankofgreece.gr/BoGDocuments/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%88%CE%BA%CE%B4%CE%BF%CF%83%CE%B7_%CE%99.pdf
 


 

 

Thursday, 12 March 2015

ESM : Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας

Όπως είδαμε στην προηγούμενη δημοσίευση [1], ένα μεγάλο κομμάτι του ελληνικού χρέους (141,8 δις) το κατέχει ο ESM. Ο ESM είναι ουσιαστικά η συνέχεια του EFSF, και τέθηκε επίσημα σε ισχύ στις 01/07/2013 [2]. Επομένως, ο ESM έχει "κληρονομήσει" το Ελληνικό χρέος από το EFSF, αφού η ως τώρα υφιστάμενη δανειακή σύμβαση είχε υπογραφεί με το EFSF.

Υπενθυμίζεται [13] πως ο ΥΠΟΙΚ Βαρουφάκης συμφώνησε στο Eurogroup την παράταση της υφιστάμενης δανειακής μέχρι τις 30/06/2015. Μετά όμως από αυτήν τη δανειακή, τι? Από τη στιγμή που η ελληνική κυβέρνηση έχει δεχθεί την αποπληρωμή του χρέους [14], θα αναγκαστεί να προβεί σε ένα νέο διακανονισμό/μνημόνιο/σύμβαση/συμφωνία.

Αυτό άλλωστε δήλωσε και ο διευθύνων σύμβουλος του ESM, Klaus Regling, την ημέρα της συμφωνίας του Eurogroup: «Η Ελληνική κυβέρνηση τώρα έχει την ευκαιρία να εργαστεί με τους εταίρους της για να βρουν μία βιώσιμη διευθέτηση για την περίοδο πέραν της 30ης Ιουνίου». Επιπλέον, «το Eurogroup έχει εμφανιστεί θετικά διακείμενο προς ένα μελλοντικό αίτημα των ελληνικών αρχών για παροχή χρηματοδότησης μέσω του ESM στο πλαίσιο ενός “πιστωτικού ορίου με ενισχυμένους όρους” μετά τη λήξη του ισχύοντος προγράμματος». Αυτό δηλώνει στην ετήσια έκθεσή του για το 2014 ο Διοικητής της ΤτΕ, Γιάννης Στουρνάρας [20].

Ανεξαρτήτως πως θα παρουσιαστεί στο ελληνικό κοινό αυτή η συμφωνία, η ουσία είναι μία [4]:


Το νέο μνημόνιο θα πρέπει να υπογραφεί μεταξύ Ελλάδας και του ESM.


Σύμφωνα με τον τελευταίο ορισμό (κατά Βαρουφάκη) της Τρόικας, οι τεχνοκράτες στο εξής θα αποκαλούνται "Brussels Group". Πολύ σημαντικό είναι να σημειωθεί πως πλέον στην ομάδα αυτή (εκτός των γνωστών: Ευρωπαική Επιτροπή, ΕΚΤ, ΔΝΤ) θα συμμετάσχει για πρώτη φορά ΚΑΙ εκπρόσωπος του EFSF/ESM, ο οποίος ειδικεύεται στο ελληνικό ζήτημα [15] [16].Τυχαίο?

Αυτό που θα ήταν καλό να αντιληφθούμε είναι τη σημασία της συνθηκολόγησης μίας χώρας με τον ESM. Εφόσον μπει υπογραφή από μεριάς Ελλάδας, τότε θα ισούται με οριστική αυτοκτονία.

Ποιός είναι όμως ο λόγος ύπαρξης αυτού του μηχανισμού σταθερότητας, και ποιοί τον απαρτίζουν?


Διαχείριση κρίσεων εντός Ευρωζώνης

Ο ESM αποτελεί το μόνιμο μηχανισμό διαχείρισης κρίσης για τις χώρες εντός της Ευρωζώνης. Με απλά λόγια, πρωταρχικός σκοπός του είναι η διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στη ζώνη του ευρώ. Για να το πετύχει αυτό, παρέχει οικονομική βοήθεια (δάνεια) σε όποιο κράτος της Ευρωζώνης αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες [3]. 

Η οικονομική αυτή βοήθεια αντλείται από κεφάλαια [4] (όπως η  έκδοση χρηματοπιστωτικών τίτλων, σύναψη χρηματοοικονομικών και άλλων συμφωνιών με τα κράτη-μέλη του ESM, τράπεζες [5] [12], ή τρίτους -οι θεσμικοί επενδυτές [6] είναι παντού-) και συνοψίζεται ως εξής:

- Παροχή δανείων στο πλαίσιο μακροοικονομικού προγράμματος προσαρμογής.
- Αγορά χρέους στις πρωτογενείς και δευτερογενείς "αγορές" χρέους.
- Παροχή προοληπτικής χρηματοδότησης υπό τη μορφή πιστώσεων.
- Επανακεφαλαιοποιήσεις οικονομικών ιδρυμάτων (τραπεζών) μέσω δανείων στις κυβερνήσεις.
- Απευθείας ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών, ως ύστατο μέτρο και μόνο όταν το bail-in δεν επαρκεί για να σωθεί μία τράπεζα [17]. Πρόκειται για την οδηγία 2014/59/ΕΕ (BRRD) [18].

Λίγα πράγματα για σχολιασμό εδώ για να έχουμε υπόψη μας. Ο ESM για να δώσει δάνειο προυποθέτει μέτρα από μεριάς κυβερνήσεων, ταίζει τις τράπεζες με κρατικές εγγυήσεις, και προβλέπει bail-in ("εξυγίανση" τράπεζας μέσω των μετόχων/πιστωτών/καταθετών της) σύμφωνα με την οδηγία της Ευρωπαικής Επιτροπής [7]. Μήπως το τελευταίο μας θυμίζει Κύπρο [21]? Καθόλου άσχημα λοιπόν για τη στήριξη του Ευρώ...


Ταυτότητα

Ο ESM αποτελεί επίσημα έναν υπερεθνικό οργανισμό με έδρα το Λουξεμβούργο, απαρτιζόμενο από τα εξής μέλη [8]:

- Υπουργούς οικονομικών των μελών της Ευρωζώνης (Board of Governors) συν τους αναπληρωματικούς τους, με επικεφαλής τους τον πρόεδρο του Eurogroup (Jeroen Dijsselbloem).
-  Διοικητό συμβούλιο (Board of Directors) συν τους αναπληρωματικούς τους, οριζόμενοι από τους υπουργούς οικονομικών, με επικεφαλής τους τον διευθύνοντα σύμβουλο του ESM (ESM Managing Director), Claus Regling.
- Εκπρόσωπος της Κομισιόν (Ευρωπαική Επιτροπή) και ο πρόεδρος της ΕΚΤ μπορούν να παραστούν ως παρατηρητές στα συμβούλια.
- Εκπρόσωποι άλλων κρατών, οργανισμών (π.χ. ΔΝΤ) μπορούν να προσκληθούν ως παρατηρητές.

Πρόκειται δηλαδή για ένα υπερκράτος, το οποίο απαρτίζεται και από "καρφωτά" μέλη.


Ασυλία παντός είδους

Αφού λοιπόν ο ESM είναι υπερεθνικός οργανισμός, θα υπακούει σε κάποιο αντίστοιχο υπερεθνικό δίκαιο ή έλεγχο? Ας δούμε επί λέξει τι προβλέπει η συνθήκη ίδρυσής του [9] (άρθρο 32):

Παράγραφος 1:
Για να μπορέσει ο ESM να εκπληρώνει τον σκοπό του, το νομικό καθεστώς και τα προνόμια και οι ασυλίες που ορίζονται στο παρόν άρθρο θα πρέπει να παρέχονται στον ESM στο έδαφος κάθε μέλους του ESM . Ο ESM επιδιώκει να αποκτήσει αναγνώριση του νομικού καθεστώτος και των προνομίων και ασυλιών του σε άλλα εδάφη στα οποία ασκεί δραστηριότητες ή διατηρεί περιουσιακά στοιχεία.

Παράγραφος 2:
Ο ESM διαθέτει πλήρη νομική προσωπικότητα. Θα πρέπει να έχει πλήρη δικαιοπρακτική ικανότητα να:
(α) να αποκτά και να διαθέτει κινητή και ακίνητη περιουσία
(β) να συμβάλλεται
(γ) να είναι διάδικος σε νομικές διαδικασίες
(δ) να εισέρχεται
σε συμφωνία/πρωτόκολλα που θα του εξασφαλίζουν πως το νομικό του καθεστώς, τα προνόμια και οι ασυλίες του αναγνωρίζονται και εκτελούνται.


Παράγραφος 3:
Ο ESM, η ιδιοκτησία του, η χρηματοδότηση και τα περιουσιακά του στοιχεία, που βρίσκονται οπουδήποτε και από οποιονδήποτε, χαίρουν ασυλίας από κάθε μορφής δικαστική διαδικασία, εκτός και αν ο  ESM παραιτηθεί ρητώς από την ασυλία του...

Παράγραφος 4:
Η ιδιοκτησία, η χρηματοδότηση και τα περιουσιακά στοιχεία του ESM, ανεξαρτήτως τοποθεσίας και του κατόχου τους, χαίρουν ασυλίας από έρευνα, επίταξη, κατάσχεση, απαλλοτρίωση ή οποιαδήποτε άλλη μορφή κατάσχεσης, λήψης ή δέσμευσης βάσει εκτελεστικών, δικαστικών, διοικητικών ή νομοθετικών μέτρων. 

Παράγραφος 5:
Τα αρχεία του ESM και όλα τα έγγραφα που ανήκουν στον ESM ή βρίσκονται στην κατοχή του είναι απαραβίαστα. 

Παράγραφος 6:
Οι εγκαταστάσεις του ESM είναι απαραβίαστες. 

Παράγραφος 8:
Στο βαθμό που απαιτείται για την εκτέλεση των δραστηριοτήτων που προβλέπονται στην παρούσα συνθήκη, όλη η περιουσία, η χρηματοδότηση και τα περιουσιακά στοιχεία του ESM δεν υπόκεινται σε κανέναν περιορισμό, ρύθμιση, ελέγχους και αναστολές (μορατόριουμ) οποιασδήποτε φύσης. (Δηλαδή, για τα 141,8 δις ελληνικού χρέους δεν προβλέπεται ούτε κούρεμα ούτε μορατόριουμ)

Παράγραφος 9:
Ο ESM απαλλάσσεται από οιαδήποτε υποχρέωση να εγκριθεί ή να αδειοδοτηθεί ως πιστωτικό ίδρυμα, πάροχος επενδυτικών υπηρεσιών ή άλλου είδους επίσημη αδειοδοτημένη ή ρυθμιζόμενη οντότητα σύμφωνα με τους νόμους του κάθε μέλους του ESM.

Και όσων αφορά τα μέλη του ESM, διαβάζουμε στο άρθρο 35:

Παράγραφος 1:
Προς το συμφέρον του ESM, ο πρόεδρος του συμβουλίου των διοικητών, οι διοικητές, οι αναπληρωτές διοικητές, διευθυντές, οι αναπληρωτές διευθυντές, καθώς και ο Διευθύνων Σύμβουλος και μέλη του λοιπού προσωπικού έχουν ασυλία από νομικές διαδικασίες σε σχέση με πράξεις που εκτελέστηκαν από αυτούς κατά την επίσημη ιδιότητά τους και απολαμβάνουν το απαραβίαστο όσον αφορά τα επίσημα κείμενα και έγγραφά τους.

Παράγραφος 3:
Ο εκτελεστικός διευθυντής μπορεί να άρει οποιαδήποτε ασυλία σε σχέση με οποιοδήποτε μέλος του προσωπικού του ESM πλην τον εαυτό του.

Επιπρόσθετα, προάγεται το επαγγελματικό απόρρητο (άρθρο 34): 

Τα μέλη ή πρώην μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου των Διοικητών και του Διοικητικού Συμβουλίου και τυχόν άλλα πρόσωπα που εργάζονται ή έχουν εργαστεί για λογαριασμό ή σε σχέση με τον ESM δεν θα γνωστοποιούν πληροφορίες που υπόκεινται στο επαγγελματικό απόρρητο. Τα κράτη μέλη οφείλουν, ακόμη και μετά την παύση των καθηκόντων τους, να μην αποκαλύπτουν πληροφορίες οι οποίες καλύπτονται από την υποχρέωση τήρησης του επαγγελματικού απορρήτου. 

Σχετικά με τους μηχανισμούς που ελέγχουν τον ESM, έρχεται το κερασάκι στην τούρτα [10]. Οι  ελεγκτές (Board of Auditors) καθορίζονται από τους Υπουργούς Οικονομικών και τον επικεφαλής τους. Με άλλα λόγια: εγώ θα επιλέξω ποιος θα με ελέγχει.


Κεφάλαιο

Κάθε χώρα της Ευρωζώνης καταθέτει (άνευ όρων και αμετάκλητα) το δικό της ποσό στο ενιαίο ταμείο του ESM, επιβαρύνοντας τον κρατικό της προυπολογισμό [20], σύμφωνα με το ποσοστό που κατέχει η κεντρική της τράπεζα στην ΕΚΤ. Πιο συγκεκριμένα [11], το ενιαίο αυτό ταμείο προβλέπεται να είναι περί των 705 δις (authorised capital stock), με τις χώρες ως τώρα να έχουν συγκεντρώσει τρέχων καταβεβλημένο κεφάλαιο ύψους 80,55 δις (paid-in shares).

Ωστόσο, ενδιαφέρον είναι πως δίνεται η δυνατότητα να αλλάζουν τα ποσά κατά το δοκούν. Τα ποσά αυτά πρέπει να κατατίθενται μέσα σε 7 ημέρες μετά από κλήση του ESM (capital calls). Σύμφωνα με το Άρθρο 9:

Παράγραφος 3:
Ο διευθύνων σύμβουλος του ESM δύναται να ζητήσει την καταβολή κεφαλαίου εν ευθέτω χρόνω, για να αποφευχθεί η αθέτηση πληρωμής του ESM σε οποιαδήποτε προγραμματισμένη ή άλλου είδους οφειλή σε πιστωτές του ESM. Ο διευθύνων σύμβουλος ενημερώνει το Διοικητικό Συμβούλιο και το Συμβούλιο των ΥΠ.ΟΙΚ. για κάθε τέτοια κλήση. Όταν διαπιστώνεται πιθανή έλλειψη κεφαλαίων του ESM, ο διευθύνων σύμβουλος προβαίνει σε τέτοια κλήση/κλήσεις των κεφαλαίων το συντομότερο δυνατόν, με σκοπό να διασφαλιστεί ότι ο ESM διαθέτει επαρκή κεφάλαια για να ανταποκριθεί στις οφειλές του προς τους πιστωτές κατά την οφειλόμενη ημερομηνία τους. Τα μέλη του ESM με την παρούσα άνευ όρων και αμετάκλητα λαμβάνουν την υποχρέωση να πληρώσουν την κάθε πρόσκληση καταβολής κεφαλαίου τους από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο σύμφωνα με την παρούσα παράγραφο, η αίτηση πρέπει να καταβληθεί εντός επτά ημερών από την παραλαβή.

Για παράδειγμα, αν ο ESM δεν έχει τα κεφάλαια να αποπληρώσει το ομόλογο που έχει εκδώσει στην J.P. Morgan ή στην Deutsche Bank, βάζει άμεσα χέρι στα κράτη χωρίς εκείνα να φέρουν αντίσταση. Ο παράδεισος του "επενδυτή".


Λειτουργία

Έστω ότι ένα κράτος-μέλος προσφύγει στον ESM για λήψη βοήθειας. Τότε ο ESM αναθέτει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε συνεργασία με την ΕΚΤ, τα ακόλουθα καθήκοντα:

- Την εκτίμηση ύπαρξης κινδύνου για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα της ζώνης του ευρώ στο σύνολό της ή των κρατών μελών της, εκτός εάν η ΕΚΤ έχει ήδη υποβάλει σχετική ανάλυση.
- Την εκτίμηση του κατά πόσον το δημόσιο χρέος είναι βιώσιμο. Όπου κρίνεται σκόπιμο και δυνατό, μια τέτοια εκτίμηση αναμένεται να διενεργείται από κοινού με το ΔΝΤ.
-
Την εκτίμηση των πραγματικών ή δυνητικών αναγκών χρηματοδότησης του εν λόγω μέλους του ESM.

Αφότου ο ESM αποφασίσει πως μπορεί να δωθεί βοήθεια στο κράτος, αναθέτει στην Ευρωπαική Επιτροπή, την ΕΚΤ, και το ΔΝΤ (αν χρειαστεί), την διαπραγμάτευση μνημονίου (Memorandum of Understanding) με το κράτος αυτό. Η γνωστή μας Τρόικα δηλαδή, η οποία κατά περιόδους θα ελέγχει την τήρηση των όρων.

Τώρα, ποιά ακριβώς θα είναι αυτή η βοήθεια? Όπως αναφέρθηκε και στον πρόλογο της δημοσίευσης, προβλέπονται οι παρακάτω επιλογές:

- Προοληπτική χρηματική συνδρομή
- Ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών (με ή χωρίς bail-in)
- Δάνειο 
- Αγορά ομολόγων του κράτους αυτού στην πρωτογενή αγορά
- Δευτερογενής αγορά

Επιπλέον, υπενθυμίζεται πως ο ESM έχει το δικαίωμα προσφυγής δανεισμού στις αγορές κεφαλαίου, δανειζόμενος από τράπεζες, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα [12] ή τρίτα πρόσωπα, έχοντας πάντοτε ως υποθήκη τη συμμετοχή των κρατών-μελών. Το αποθεματικό ταμείο (reserve funds) τo διαχειρίζεται ο ESM ανάλογα με τις αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου. Η διαχείριση μπορεί να αφορά επενδυτικές πολιτικές κ.α.

Ζημιές

Σε περίπτωση καταγραφής ζημιών, τα προβλεπόμενα για την κάλυψή τους είναι:

- Αποθεματικό ταμείο
- Η τρέχουσα συμμετοχή των χωρών (paid-in capital)
- Τα λοιπό ποσό συμμετοχής, όπως προβλέπεται από το Άρθρο 9(3) που αναφέρθηκε πιο πάνω. Αν μία χώρα δεν μπορεί να συμβάλλει με το μερίδιό της, το πληρώνουν οι άλλες χώρες.


Σενάριο

Το παρακάτω σενάριο λοιπόν φαίνεται ως το επόμενο βήμα με τα ως τώρα δεδομένα. Η Ελλάδα λόγω των υψηλών δανειακών υποχρεώσεών της ακόμα και εντός του 2015, υπογράφει μνημόνιο με ισχύ από 01/07/2015 με τoν ESM. Μην ξεχνάμε πως μία από τις εναλλακτικές που προβλέπει ο ESM είναι και το bail-in, κάτι που φαίνεται ήδη να δρομολογείται στη Βουλή από το υπουργείο οικονομικών [19].

Επομένως και επίσημα πλέον η Ελλάδα θα θυσιαστεί για να σωθεί το Ευρώ, και μάλιστα με την υπογραφή των "αντι-μνημονιακών".


Παραπομπές

[1] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/blog-post_10.html
[2] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2013/esm-becomes-sole-mechanism-for-new-financial-assistance-programmes-to-euro-area-member-states.htm
[3] http://www.esm.europa.eu/about/index.htm
[4] www.esm.europa.eu/pdf/2014-07-28%20FAQ%20ESM.pdf
[5] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2015/efsf-issues-30-year-1.5bn-bond.htm
[6] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/blog-post.html
[7] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-297_en.htm
[8] http://www.esm.europa.eu/about/governance/board-of-governors/index.htm
[9] www.esm.europa.eu/pdf/ESM%20Treaty%20consolidated%2003-02-2015.pdf
[10] www.esm.europa.eu/about/governance/board-of-auditors/index.htm
[11] http://www.esm.europa.eu/about/governance/shareholders/index.htm
[12] http://www.esm.europa.eu/pdf/ESM%20Market%20Group1.pdf
[13] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2015/efsf-board-of-directors-extends-mffa-for-greece-until-30-june-2015.htm
[14] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/eurogroup-20022015.html
[15] http://www.protothema.gr/economy/article/458541/troika-telos-egeneto-brussels-group/
[16] http://www.kathimerini.gr/806818/article/epikairothta/politikh/diapragmateyseis-se-a8hna-vry3elles
[17] http://www.esm.europa.eu/press/releases/esm-direct-bank-recapitalisation-instrument-adopted.htm
[18] http://www.hba.gr/Xrimatopistotiko%5CUplFiles/odigia2014-59.pdf
[19] http://www.philenews.com/el-gr/oikonomia-ellada/152/245429/sti-vouli-odeyei-to-nomoschedio-gia-to-bail-in-ton-trapezon
[20] http://www.bankofgreece.gr/BogEkdoseis/ekthdkth2014.pdf (σελ.38) & (πίνακας VI.5)
[21] http://www.esm.europa.eu/assistance/cyprus/index.htm

Tuesday, 10 March 2015

Ελληνικό χρέος

Αδιαμφισβήτητα το νούμερο 1 θέμα που πρέπει να συζητηθεί από την ελληνική κυβέρνηση και τους πολίτες αποτελεί ο χειρισμός του δημοσίου χρέους. Με βάση τις αποφάσεις που παίρνονται για αυτό, εξαρτάται σχεδόν το σύνολο των υπολοίπων πολιτικών που εφαρμόζονται. 

Στην παρούσα δημοσίευση, θα προσπαθήσουμε να εξετάσουμε τη δυναμική του, τη διάρθρωσή του, καθώς και τις μελλοντικές υποχρεώσεις του Ελληνικού κράτους έναντι των δανειστών του. Και επειδή, όπως θα διαπιστώσουμε, οι αριθμοί δεν βγαίνουν, μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα η κυβέρνηση θα αναγκαστεί να πάρει καίριες αποφάσεις για το χειρισμό του. 

Οι εναλλακτικές είναι απλές. Είτε θα το δεχθείς όλο (κάτι που ο Βαρουφάκης συμφώνησε στο Eurogroup [1]) , είτε μέρους του (κάτι που ο ΣΥΡΙΖΑ διαμήνυε πολλάκις προ των εκλογών), είτε δεν θα δεχθείς τίποτα (φυσικά με τα κατάλληλα επιχειρήματα).

Με βάση λοιπόν τα τελευταία επίσημα στοιχεία από τον ΟΔΔΗΧ (Οργανισμό Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους), το Δεκέμβρη του 2014 το χρέος ανερχόταν στα €324,1 δις [2].

Ματιά στο άμεσο παρελθόν

Λαμβάνοντας υπόψην την εισηγητική έκθεση του προυπολογισμού για το 2015 [3], που συνέταξε το Νοέμβριο του 2014 ο Γκίκας Χαρδούβελης, μπορούμε να πληροφορηθούμε το ποσό το οποίο έχει δαπανήσει το κράτος για την εξόφληση τοκοχρεωλυσίων για τα έτη 1993-2014 (για το 2014 υπάρχει η εκτίμηση). Οι αριθμοί (σε € δις) μιλούν από μόνοι τους:


 


Παραπάνω έχει γίνει και ο διαχωρισμός των ετών πριν και μετά της εισόδου της χώρας στο ευρώ (1/1/2001), αφού έχει ενδιαφέρον να δούμε τους αριθμούς μετά το 2001.

Ενδιαφέρον έχει επίσης να σημειώσουμε πως από το σύνολο των € 583,5 δις, το 36% (211,8 δις) έχει αποδοθεί μόνο σε τόκους.

Μόνο από το 1993 και έπειτα λοιπόν έχουμε δαπανήσει 583,5 δις για ένα χρέος που τώρα φθάνει στα 324,1 δις... Και φυσικά το χρέος όλο και αυξάνεται. Και αυξάνεται διότι είτε το πεις "νέα χρηματοδοτική διευκόλυνση", είτε "νέα ενίσχυση", είτε "νέα στήριξη", είτε "νέα χρηματοδότηση", δεν είναι κάτι άλλο παρά νέα δάνεια που προστίθενται στα ήδη υπάρχοντα. Μαθηματικά δημοτικού.  
  
Δομή του χρέους

Το ύψος του χρέους λοιπόν το 2014 ανήλθε στα 324,1 δις. Σε ποιους όμως χρωστάει το ελληνικό κράτος? Και πότε είναι η προθεσμία αποπληρωμής του? Εδώ, δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο δελτίο από το ελληνικό υπουργείο οικονομικών (ίσως κάνω και λάθος), συνεπώς θα στηριχθούμε στα στοιχεία που δημοσιοποίησε στις 19/02/2015 η αμερικάνικη εφημερίδα Wall Street Journal [4] και το Εμπορικό & Βιομηχανικό Επιμελητήριο Πειραιώς [5] έχοντας ως πηγή συγκεντρωτικά στοιχεία από το ΔΝΤ, την Ευρωπαική Επιτροπή και τον ΟΔΔΗΧ. Η αναλυτική λίστα αναφέρεται στα περίπου 295 δις, σε σχέση με το επίσημο 324,1 δις. Άρα λοιπόν, το χρεός αποτυπώνεται λεπτομερώς σχεδόν στο σύνολό του.

Τα 295 δις λοιπόν διανέμονται ως εξής:

- 142 δις κατέχει το EFSF / ESM [6] (Ευρωπαικός Μηχανισμός Στήριξης)
- 53 δις οι κυβερνήσεις της Ευρωζώνης
- 34 δις ιδιώτες επενδυτές
- 27 δις Ευρωπαική Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ)
- 24 δις Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ)
- 15 δις κάτοχοι εντόκων γραμματιών δημοσίου [7]
- 80 εκατομμύρια η Ευρωπαική Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕ)

Στη μελέτη της η WSJ αναφέρει πως δεν λαμβάνει υπόψη της τους holdout πιστωτές (holdout creditors [8], που είναι τα funds που δρουν σαν "γύπες" όπως αναλύθηκε σε προηγούμενη ανάρτηση [11]), οπότε υποθέτουμε πως αυτοί οι πιστωτές κρατάνε μάξιμουμ τα υπόλοιπα 30 δις (για να φτάσουμε τα 324,1 δις του ΟΔΔΗΧ). 

Ο χρονικός ορίζοντας λήξης αυτού του ποσού δίνεται από τον παρακάτω πίνακα που ανήκει στο τελευταίο δελτίο δημοσίου χρέους του ΟΔΔΗΧ [9]:


 


Οι οφειλές του σημερινού μας χρέους λήγουν το 2057!


Χρέος του 2015

Όπως βλέπουμε στον παραπάνω πίνακα, μέσα στο 2015 το κράτος οφείλει να αποπληρώσει απαιτήσεις λίγο κάτω των 40 δις. Πιο αναλυτικά:

- 15 δις έντοκα γραμμάτια
- Περί τα 7,9 δις στο ΔΝΤ
- Περί τα 6,6 δις στην ΕΚΤ
- 25 εκατομμύρια στην ΕΤΕ 
- Περί των 8-9 δις λοιπά δάνεια (μη καταγραφόμενα στη μελέτη της WSJ)

Αν εξαιρέσουμε τα έντοκα γραμμάτια και την ΕΤΕ, η "ταρίφα" για το 2015 ανέρχεται περί των 23-24 δις. Πιο αναλυτικά, παρακάτω παρατίθενται ο πίνακας με τις ακριβείς ημερομηνίες λήξεις χρέους για ΔΝΤ, ΕΚΤ και ΕΤΕ (τα λοιπά δάνεια δεν αναφέρονται):




Η πρώτη αποπληρωμή της 6ης Μαρτίου προς το ΔΝΤ πραγματοποιήθηκε βάζοντας χέρι στα ήδη βεβαρημένα ασφαλιστικά ταμεία, νοσοκομεία και τον ΟΠΕΚΕΠΕ (Κοινοτικές ενισχύσεις) [10].

Αποφάσεις στο άμεσο μέλλον

Για να έχουμε ένα μέτρο σύγκρισης αυτών των 23-24 δις, αρκεί να πούμε πως σύμφωνα με τον προυπολογισμό του 2015 [3] τα έσοδα του τακτικού προυπολογισμού ανέρχονται σε 50,8 δις ενώ τα έξοδα στα 49,4 δις. Το πως θα βρεθεί ένα τόσο μεγάλο ποσό λοιπόν είναι το κουίζ (για φέτος τουλάχιστον). Συνεπώς, η ελληνική μεριά θα κληθεί πολύ γρήγορα να επιλέξει μία από τις εναλλακτικές που αναφέρθηκαν στην αρχή:

- Νέος δανεισμός (που ήδη συζητείται).
- Άρνηση αποπληρωμής μέρους ή του συνόλου των χρεωστικών της απαιτήσεων.
- Έκτακτα μέτρα μεγάλου ύψους.





Παραπομπές

[1] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/eurogroup-20022015.html
[2] http://www.pdma.gr/index.php/el/debt-strategy-gr/public-debt-gr/level-of-debt-gr
[3] http://www.minfin.gr/sites/default/files/financial_files/EISHGHTIKH%2BEKTESH%2B2015%2BGR.pdf
[4] http://graphics.wsj.com/greece-debt-timeline/
[5] http://www.pcci.gr/evepimages/press020315_F19800.pdf
[6] http://www.efsf.europa.eu/mediacentre/news/2015/efsf-board-of-directors-extends-mffa-for-greece-until-30-june-2015.htm
[7] http://www.minfin.gr/?q=el/content/%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%BF%CE%BA%CE%B1-%CE%B3%CF%81%CE%B1%CE%BC%CE%BC%CE%AC%CF%84%CE%B9%CE%B1
[8] http://en.wikipedia.org/wiki/Holdout_problem
[9] http://www.pdma.gr/attachments/article/8/%CE%94%CE%B5%CE%BB%CF%84%CE%AF%CE%BF%20%CE%9D%CE%BF76.pdf
[10] http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=22770&subid=2&pubid=64152220
[11] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/blog-post.html