Ένα επιπρόσθετο βήμα προς την "Ευρωπαϊκή Ολοκλήρωση" αποτελεί η δημιουργία της Τραπεζικής Ένωσης (Banking Union). Επισήμως δημιουργήθηκε ως η απάντηση της Ευρώπης στην παγκόσμια κρίση του 2008, ως το μέτρο που θα δημιουργήσει έναν ασφαλέστερο τραπεζικό τομέα, χωρίς πλέον να καλύπτονται οι ανάγκες του από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους [1].
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν), μόνο για τα έτη 2008-2012 οι τράπεζες ανακεφαλαιοποιήθηκαν - μέσω των κρατών - με το ιλιγγιώδες ποσό των €692 δις [2]. Ποσό που αντιστοιχεί στο 4,6% του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ για το 2012. Αν μάλιστα προσθέσουμε και τις εγγυήσεις, φθάνουμε το €1,3 τρις.
Έτσι, για το χτίσιμο ενός ασφαλέστερου τραπεζικού τομέα, λήφθηκαν κανόνες/οδηγίες που αφορούν την αυστηρότερη προληπτική εποπτεία στις τράπεζες, τη βελτίωση προστασίας των καταθετών, και τέλος τη διαχείριση των υπό κατάρρευση τραπεζών (Failing banks). Αυτές οι οδηγίες αποτελούν έναν ενιαίο σύνολο κανόνων (Single Rulebook) για όλες τις τράπεζες της ΕΕ (περίπου 8300). Πάνω σε αυτούς τους κανόνες βασίζεται η Τραπεζική Ένωση.
Εντός της Ευρωζώνης [3], κρίθηκε αναγκαίο να προχωρήσει η υλοποίηση της Τραπεζικής Ένωσης μερικά βήματα παραπάνω, με τη δημιουργία 2 νέων μηχανισμών: Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (Single Supervisory Mechanism - SSM) & Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism - SRM).
Έτσι, για το χτίσιμο ενός ασφαλέστερου τραπεζικού τομέα, λήφθηκαν κανόνες/οδηγίες που αφορούν την αυστηρότερη προληπτική εποπτεία στις τράπεζες, τη βελτίωση προστασίας των καταθετών, και τέλος τη διαχείριση των υπό κατάρρευση τραπεζών (Failing banks). Αυτές οι οδηγίες αποτελούν έναν ενιαίο σύνολο κανόνων (Single Rulebook) για όλες τις τράπεζες της ΕΕ (περίπου 8300). Πάνω σε αυτούς τους κανόνες βασίζεται η Τραπεζική Ένωση.
Εντός της Ευρωζώνης [3], κρίθηκε αναγκαίο να προχωρήσει η υλοποίηση της Τραπεζικής Ένωσης μερικά βήματα παραπάνω, με τη δημιουργία 2 νέων μηχανισμών: Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός (Single Supervisory Mechanism - SSM) & Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης (Single Resolution Mechanism - SRM).
Ποια όμως είναι η λειτουργία των 2 ενιαίων μηχανισμών, και πως δένουν με όλα τα παραπάνω?
SSM
Ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός είναι ήδη σε λειτουργία από το Νοέμβρη του 2014 [4]. Αυτό πρακτικά σημαίνει πως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) επισήμως παίζει το ρόλο του μοναδικού/ενιαίου εποπτικού μηχανισμού για τις 6000 τράπεζες της Ευρωζώνης. Αυτές οι τράπεζες χωρίζονται [5] σε 120-130 "σημαντικές" ή "συστημικές" που θα εποπτεύονται άμεσα από την ΕΚΤ, και στις υπόλοιπες "μικρότερες" που θα εποπτεύονται έμμεσα από την ΕΚΤ και άμεσα από τους εθνικούς τραπεζικούς επόπτες (national supervisors) [6]. Αξίζει να σημειωθεί πως οι "συστημικές" κατέχουν το 85% των περουσιακών στοιχείων (assets) όλων των τραπεζών της Ευρωζώνης [7].
Στον ελληνικό χώρο, οι 4 (Alpha, Εθνική, Eurobank, Πειραιώς) ανήκουν στις συστημικές, ενώ όλες οι υπόλοιπες (συμπεριλαμβανωμένων των συνεταιριστικών) ανήκουν στους "μικρούς". Ο αντίστοιχος εθνικός τραπεζικός επόπτης είναι η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ).
Η ΕΚΤ μέσω του ρόλου του ως μοναδικού επόπτη, θα ελέγχει εάν οι τράπεζες λειτουργούν σύμφωνα με το Single Rulebook, θα έχει το δικαίωμα να εγκρίνει/ανακαλεί τις άδειες λειτουργίας των τραπεζών της Ευρωζώνης, να αξιολογεί την απόκτηση/διάθεση συμμετοχών, και εν γένει τη συμμόρφωση των τραπεζών [8].
Η ΕΚΤ μέσω του ρόλου του ως μοναδικού επόπτη, θα ελέγχει εάν οι τράπεζες λειτουργούν σύμφωνα με το Single Rulebook, θα έχει το δικαίωμα να εγκρίνει/ανακαλεί τις άδειες λειτουργίας των τραπεζών της Ευρωζώνης, να αξιολογεί την απόκτηση/διάθεση συμμετοχών, και εν γένει τη συμμόρφωση των τραπεζών [8].
Επιπλέον, η ΕΚΤ θα εξασφαλίζει τα αναγκαία κεφαλαιακά αποθέματα των τραπεζών, ώστε να αποφεύγεται η τραπεζική κρίση (crisis prevention), μέσω της οδηγίας CRD4. Σε περιπτώσεις όπου παρατηρούνται προβλήματα για μία τράπεζα, η ΕΚΤ θα είναι συνυπεύθυνη για τη γρήγορη επίλυσή τους (early intervention), μέσω της οδηγίας BRRD η οποία προβλέπει μεταξύ άλλων κούρεμα καταθέσεων (bail-in) και διαχωρισμό τράπεζας σε καλή/κακή.
SRM
Ο Ενιαίος Μηχανισμός Εξυγίανσης βρίσκεται σε μερική ισχύ από το Γενάρη του 2015 και θα τεθεί σε πλήρη ισχύ το 2016 [9]. Σε περίπτωση που τα μέτρα που πήρε η ΕΚΤ (CRD4,BRRD) δεν επαρκούν, τότε την εξυγίανση της τράπεζας αναλαμβάνει πιο "δραστικά" (crisis management) το Ενιαίο Συμβούλιο Εξυγίανσης (Single Resolution Board - SRB) με τη βοήθεια του Ενιαίου Ταμείου Εξυγίανσης (Single Resolution Fund - SRF).
SRB
Το πανίσχυρο SRB έρχεται σε συνεννόηση με την Κομισιόν, το Συμβούλιο, την ΕΚΤ και λοιπούς φορείς για την επίλυση της προβληματικής τράπεζας. Εδώ συζητάται κάποιο από τα εναλλακτικά σχέδια εξυγίανσης (όπως bail-in, καλή/κακή τράπεζα κ.α) που προσφέρει η οδηγία BRRD, το οποίο σχέδιο θα πρέπει να αποφασιστεί εντός μόλις 32 ωρών. Σύμφωνα με την οδηγία DDGS, οι καταθέσεις εώς €100,000 πρέπει να μείνουν εκτός κουρέματος (εγγυημένες).
SRF
SRF
Ενιαίο ταμείο ύψους €55 δις που θα χρηματοδοτηθεί από τις τράπεζες της Ευρωζώνης μέσα στα έτη 2016-2024, και θα χρησιμοποιηθεί κατά την εξυγίανση της "προβληματικής" τράπεζας. Σε περίπτωση που αυτό το ποσό δεν είναι εφικτό/αρκετό, τότε ενεργοποιείται η χρηματοδότηση μέσω των κρατών (backstop) [10].
Single Rulebook
Single Rulebook
Το ενιαίο σύνολο κανόνων, όπως προανεφέρθη, αποτελεί τη βάση της Τραπεζικής Ένωσης. Την θεσμοθέτηση έχει αναλάβει η Ευρωπαϊκή Τραπεζική Αρχή (European Banking Authority - EBA), που αποτελεί ουσιαστικά τον ρυθμιστή στην Τραπεζική Ένωση. Αυτοί οι κανόνες είναι κοινοτικές οδηγίες, στις οποίες όλες οι ευρωπαϊκές τράπεζες οφείλουν να εναρμονίζονται, και οι οποίες αφορούν:
- Κεφαλαιακά αποθέματα τραπεζών (Capital Requirements). Σχετικές οδηγίες CRD4/CRR.
- Εγγυήσεις καταθέσεων (Deposit Guarantee Schemes). Σχετική οδηγία DGS.
- Εξυγίανση τραπεζών (Bank Recovery & Resolution). Σχετική οδηγία BRRD.
Όπως παραδέχεται και η ίδια η Κομισιόν [11], η κρίση έδειξε πως ο τραπεζικός τομέας δεν θα μπορούσε να συνεχίζει τη λειτουργία του, δίχως τη γενναία στήριξη των κρατών-μελών της ΕΕ, κάτι άλλωστε που είδαμε και με νούμερα στην αρχή της δημοσίευσης. Έτσι, οι τραπεζικοί φορείς κατέληξαν πως χρειάζεται επαναρρύθμιση των προβλεπόμενων κεφαλαιακών επαρκειών, καταλήγοντας στην συμφωνία "Βασιλεία ΙΙΙ" (Basel III). Η οδηγία CRD4/CRR αποτελεί σε γενικές γραμμές την εφαρμογή της Βασιλείας ΙΙΙ, και προβλέπει:
- Καλύτερα και ποιοτικότερα κεφαλαιακά αποθέματα.
- Εξισορρόπηση στα ρευστά διαθέσιμα, για να μην "στεγνώνουν οι αγορές".
- Κεφαλαιακά αποθέματα για παράγωγα [12].
DGS [16]
Είναι γνωστό πως ο εφιάλτης κάθε τραπεζίτη είναι το bank-run, η ταυτόχρονη ζήτηση των καταθέσεων από τους καταθέτες τους. Και αυτό γιατί, αν το κάνουν αυτό, πολύ απλά θα διαπιστώσουν πως οποιαδήποτε τράπεζα αδυνατεί να δώσει ισάξιο ρευστό πίσω. Για να καθησυχαστεί ο καταθέτης σε περιόδους οικονομικής κρίσης, ορίστηκε ένα ύψος ποσού λεγόμενο και ως "εγγυημένη κατάθεση" ή "ασφαλές μαξιλαριού", το οποίο δρα ως άμυνα στο bank-run σε περιόδους κρίσης.
Έτσι λοιπόν τα κράτη, ως τον Μάρτιο του 2009, ρύθμιζαν από μόνα τους το ύψος του ποσού αυτού. Μετέπειτα εξεδώθει κοινοτική οδηγία για ελάχιστο ποσό στα €50,000 και στα τέλη του 2010 στα €100,000 [13], το οποίο ισχύει για ιδιώτες και επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την παρούσα κατάσταση, σε περίπτωση πτώχευσης τράπεζας, η τράπεζα οφείλει μέσα σε διάστημα 20 μερών να δώσει στον καταθέτη το ποσό αυτό από τη στιγμή που το ζητήσει, με απώτερο στόχο το 2023 το διάστημα αυτό να πέσει στις 7 μέρες. Ωστόσο όμως, προβλέπονται κάποιες ειδικές περιπτώσεις όπου το "μαξιλάρι" των €100,000 αυτό μπορεί να αυξομειώνεται.
Η εγγυημένη κατάθεση παίζει τεράστιο ρόλο για τους τραπεζίτες, από τη στιγμή που η επόμενη οδηγία προβλέπει bail-in, δηλαδή κούρεμα καταθέσεων, αφού πλέον ο καταθέτης θεωρείται επενδυτής στα μάτια της τράπεζας, και μπορεί κάλλιστα να συμμετέχει στη χασούρα της...
BRRD [17]
Η εν λόγω οδηγία είναι "όλο το ζουμί" στη λειτουργία της Τραπεζικής Ένωσης, αφού προβλέπει πράγματα τα οποία δεν προδιαθέτουν για εφησυχασμό από μεριάς καταθετών/δανειοληπτών κτλ. Πρόκειται για την διαδικασία ανάκαμψης (resolvency) και εξυγίανσης (recovery) των τραπεζών και επενδυτικών σχημάτων.
Λόγω της σημασίας της, η οδηγία θα αναλυθεί περαιτέρω στην επόμενη δημοσίευση. Σε γενικές γραμμές προβλέπονται τα εξής "εργαλεία εξυγίανσης":
- Εξαγορές τμημάτων τραπεζών από τρίτους, χωρίς την συγκατάθεση των μετόχων.
- Λειτουργία της τράπεζας για κάποιο διάστημα ως μεταβατική (bridge bank).
- Διαχωρισμός περουσιακών στοιχείων: Δημιουργία "καλής" & "κακής" τράπεζας.
- Διάσωση με ίδια μέσα (bail-in), δηλαδή κούρεμα καταθέσεων, χασούρα πιστωτών κτλ.
Πέραν του bail-in, το οποίο επίσης προβλέπεται από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ESM) [18], ο διαχωρισμός καλής/κακής τράπεζας αφορά εν γένει τον διαχωρισμό των καλών στοιχείων των τραπεζών (π.χ. αποθεματικά, εξυπηρετούμενα δάνεια) από τα κακά (π.χ. κόκκινα/μη εξυπηρετήσιμα δάνεια) τα οποία ασφαλώς είναι και ενυπόθηκα. Η βασική φιλοσοφία του διαχωρισμού, είναι το απλό "ξεφόρτωμα των σκουπιδιών" μίας τράπεζας, προκειμένου εκείνη να μπορεί να συνεχίσει απρόσκοπτα τον άγιο "σκοπό" της...
Συνοπτικά
Από τα παραπάνω λοιπόν, είδαμε πως η ΕΚΤ γιγαντώνεται εκ νέου εντός της Ευρωζώνης, κάνοντας ουσιαστικά κουμάντο σε όλες τις τράπεζες. Η Τραπεζική Ένωση προβλέπει την προστασία των τραπεζών στην κρίση, κάτι που θα συνεχίζει να επηρρεάζει και τον απλό κόσμο, αφού θα πρέπει να δωθεί μεγάλη προσοχή στις οδηγίες που προβλέπονται κατά τις εκκαθαρίσεις των τραπεζών.
Στην επόμενη δημοσίευση θα γίνει μία εκτενής αναφορά στην οδηγία BRRD.
Παραπομπές
[1] http://ec.europa.eu/finance/general-policy/banking-union/index_en.htm
[2] http://europa.eu/rapid/press-release_IP-13-1301_en.htm
[3] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/eurozone.html
[4] http://europa.eu/rapid/press-release_STATEMENT-14-1360_en.htm
[5] https://www.bankingsupervision.europa.eu/ecb/pub/pdf/ssm-listofsupervisedentities1502el.pdf?1150fd56d32305e72ddbac702ed7214c
[6] http://www.eba.europa.eu/supervisory-convergence/supervisory-disclosure/national-authorities
[7] http://62.1.43.74/7Omilies-parousiaseis/UplFiles/omilies/secgen/19oBankingForum13032014.pdf
[8] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-780_en.htm
[9] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-295_en.htm
[10] http://www.eurozone.europa.eu/media/502738/20131218-SRM-backstop-statement.pdf
[11] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-690_en.htm
[12] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/blog-post.html
[13] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-14-296_el.htm
[14] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013L0036&from=EN
[15] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32013R0575&from=EN
[16] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0049&from=EN
[17] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:32014L0059&from=EN
[18] http://tekmirioseis.blogspot.gr/2015/03/esm.html




