Sunday, 26 June 2016

Brexit

Η αντίδραση των Μέσων Μαζικής Εξημέρωσης, σε περίπτωση εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ, ήταν η αναμενόμενη. Τα εγχώρια και ξένα (οικονομικά και μή) πρακτορεία ειδήσεων θα είχανε ως πρώτο τους θέμα τον πανικό των σύγχρονων «ιερών αγελάδων» των αγορών, την πτώση της Στερλίνας και των χρηματιστηρίων, τις δραματικές επιπτώσεις του Brexit στις διεθνείς εμπορικές σχέσεις, και φυσικά το «αβέβαιο» μέλλον σε όσους πλέον το διαβατήριο δεν θα τους είναι αρκετό. 

Έπρεπε για άλλη μια φορά να σε πείσουν πόσο καταστροφικό αποτέλεσμα θα είναι αυτό, δίχως να σου δώσουν ως άτομο το περιθώριο να σκεφτείς με βάση τη λογική. Για τον απλούστατο λόγο πως η λογική σου και το συμφέρον σου ΠΡΕΠΕΙ να ταυτίζεται με τις αγορές. ΕΤΣΙ πρέπει να σκέφτεσαι, διαφορετικά δεν ζεις στον 21ο αιώνα. 


Αντίθετα συμφέροντα


Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος του δημοσιεύματος του διεθνούς οικονομικού πρακτορείου ειδήσεων Bloomberg, αμέσως μετά την αναγγελία του ελληνικού δημοψηφίσματος, στις 28 Ιουνίου 2015 [1]. 

«Εμφάνιση αναταράξεων στις αγορές, καθώς το ελληνικό δημοψήφισμα απειλεί την ηρεμία τους»

ενώ, μετά το αποτέλεσμα υπέρ του ΟΧΙ, πληροφορούμαστε ότι:

 «όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην ΕΚΤ, καθώς είναι ο μοναδικός θεσμός που είναι ικανός να καλμάρει τον πανικό των αγορών...» [2]

ενώ άλλη μία μεγάλη οικονομική εφημερίδα, η Wall Street Journal αναφέρει [3]:

«Ευρωπαϊκές αγορές: Τρόμος, όχι πανικός»





Καταλαβαίνουμε τι γίνεται εδώ? Ο ελληνικός κόσμος τόλμησε να πει το αυτονόητο, ότι δεν αντέχει άλλο, και οι διεθνείς αγορές χάσανε την μπάλα. Δηλαδή για να μην πάθουν πανικό οι αγορές, πρέπει ο Έλληνας να υποφέρει? Και εδώ ακριβώς είναι όλο το ζουμί. Ερχόμαστε κατάματα με την αλήθεια. Το σύστημα που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει [4] [5] [6], και το οποίο δεν ενδιαφέρει το μέσο πολίτη, έχει ως προτεραιότητα το κέρδος της επένδυσης/κερδοσκοπείας και ουδόλως τους απασχολεί αν για να κερδίσουν, οι διάφοροι λαοί θα πρέπει να υποφέρουν και να μην έχουν καν το αυτονόητο δικαίωμα του να αποφασίζουν οι ίδοι για τις ζωές τους. Και για αυτόν το λόγο, βλέπουμε τα ΜΜΕ να έχουν αναλάβει το ρόλο της πλύσης εγκεφάλου. Η ατομική σκέψη πρέπει να πάψει. Και χωρίς σκέψη, πώς θα υπάρξει αντίδραση?

Το ίδιο ακριβώς συνέβη και με το Brexit. Ποιο μεγάλο οικονομικό μέσο ήταν αυτό που έστω τόλμησε να αναλύσει το αυτονόητο? Ότι οι ίδιοι οι Βρετανοί ΕΙΧΑΝ ΚΑΘΕ ΔΙΚΑΙΩΜΑ να αποφασίσουν οι ίδιοι για το εάν θέλουν τη χώρα τους εντός ή εκτός ΕΕ? Σε περίπτωση διαφορετικού αποτελέσματος, θα αφιέρωναν πλήθος αναλύσεων για τη δημοκρατικότητα της απόφασης του μέσου Βρετανού να παραμείνει στην ΕΕ. 


Μέλλον εκτός ΕΕ


Πέραν της αναζήτησης των πραγματικών λόγων που η - έστω και με μικρή διαφορά- πλειοψηφία των Βρετανών αποφάσισε να φύγει από την ΕΕ, το κλειδί εδώ είναι να αντιληφθούμε πως οι Βρετανοί απέκτησαν μία παραπάνω ανεξαρτησία για το ποιος παίρνει τις αποφάσεις. Φυσικά, αυτό δεν σημαίνει πως εξ' ορισμού θα πάνε καλύτερα ή χειρότερα, ωστόσο πλέον θα είναι οι ίδιοι που θα καθορίσουν τη μοίρα τους, και όχι οι Βρυξέλλες. Και μάλιστα, σε μία εποχή όπου η ΕΕ έχει δείξει ξεκάθαρα το ρόλο της. Ποιος σόφρων άνθρωπος θα ήθελε τα κέντρα αποφάσεων να είναι ακόμα πιο απόμακρα από αυτόν?

Φυσικά, υπάρχουν κάποια πρακτικά προβλήματα που καλούνται να αντιμετωπίσουν, τα οποία όμως δεν αντιστοιχούν στο βαθμό τρόμου που παρουσιάζονται. Και φυσικά κάποια πλεονεκτήματα, στα οποία ουδείς αναφέρεται. Για παράδειγμα, τι νοιάζει τις αγορές εάν η Βρετανία δεν θα υφίσταται τις ποσοστώσεις στην αγροτική της παραγωγή είτε θα πάψει να χρηματοδοτεί την καταστροφή των μικρών αλιευτικών της?


Εκφοβισμός


Νορβηγία

Στις 21 Ιουνίου, 2 μέρες πριν το Βρετανικό δημοψήφισμα, η Νορβηγή πολιτικός Anne Tvinnereim υπενθύμισε στο BBC [7] τα επιχειρήματα όσων τάσσονταν υπέρ της προσχώρησης της Νορβηγίας στην ΕΕ, στο δημοψήφισμα του 1994. Ανέφερε συγκεκριμένα:

«Ο πρωθυπουργός, η οικονομική ελίτ, και τα ΜΜΕ προειδοποιούσαν για χάσιμο 100,000 θέσεων εργασίας, οι μεγαλύτερες εταιρίες θα έφευγαν από τη χώρα, πάγωμα επενδύσεων, σημαντική άνοδο επιτοκίων, οικονομική καταστροφή στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας, απώλεια σημαντικών προνομίων, συντάξεων, κάθε οικογένεια θα έχανε 3,000 στερλίνες (σε αντίστοιχη ισοτιμία νορβηγικής κορώνας) σε περίπτωση που η Νορβηγία δεν έμπαινε στην ΕΕ. Ωστόσο, τα βασικά επιχειρήματά τους ήταν πως η Νορβηγία θα απομονωθεί, δίχως να έχει διαπραγματευτική δύναμη και πως η ΕΕ δεν θα θέλει να εμπορευτεί με τη χώρα. Φυσικά όλα αυτά αποδείχθηκαν σκουπίδια»

Αποτέλεσμα? Το 52,2% ψήφισε κατά της ένταξης της χώρας στην ΕΕ, παρότι οι 2 μεγαλύτερες πληθυσμιακές περιοχές (Oslo, Akershus) τάχθηκαν υπέρ σε ποσοστό 66% [8]. 


Σουηδία

Στις 14 Σεπτεμβρίου 2003, οι Σουηδοί κλήθηκαν σε δημοψήφισμα σχετικά με την ένταξή τους στο Ευρώ, όπου το απέρριψαν με ποσοστό 56%. Και εδώ, όπως στη Νορβηγία και τη Βρετανία, τα μεγάλα αστικά κέντρα ήταν υπέρ της προσχώρησης (στη Στοκχόλμη υπερίσχυσε σε ποσοστό 55%) [9].

Ωστόσο, η τρομακτική ομοιότητα με τη Βρετανία βρίσκεται αλλού, και αφορά τη δολοφονία της Σουηδής υπουργού Εξωτερικών Anna Lindh, μόλις 3 ημέρες πριν την ημέρα του δημοψηφίσματος. Η Lindh ήταν μία δημοφιλής πολιτικός, μητέρα 2 αγοριών η οποία τασσόταν ανοιχτά υπέρ της ένταξης της Ευρωζώνης. Στις 11 Σεπτεμβρίου, μαχαιρώθηκε θανάσιμα ενώ ψώνιζε σε κεντρικό εμπορικό κέντρο της Στοκχόλμης, από έναν άντρα υπό την επήρεια ναρκωτικών ουσιών [10].


Anna Lindh


Στις 16 Ιουνίου (μόλις 7 μέρες πριν το Βρετανικό δημοψήφισμα), η Βρετανή βουλευτής των εργατικών Jo Cox, δολοφονήθηκε από τις σφαίρες ενός ψυχικά αρρώστου άντρα ο οποίος (σύμφωνα με αυτήκοο μάρτη) την ώρα του φόνου φώναζε «Britain first» ή «Πρώτα η Βρετανία». Η εν λόγω ατάκα αμέσως δημοσιεύτηκε στα μέσα [11], και συνόδευσε την είδηση της δολοφονίας της Cox, μητέρας επίσης 2 παιδιών και υπέρμαχου της παραμονής στην ΕΕ [12]. 


 
Jo Cox



Παραπομπές


[1] http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-06-27/euro-area-bonds-ready-for-crucial-greece-decision-to-pierce-calm
[2] http://economictimes.indiatimes.com/news/international/business/all-eyes-on-ecb-after-no-vote-in-greek-referendum/articleshow/47955268.cms
[3] http://www.wsj.com/articles/euro-falls-european-shares-expected-to-tumble-after-greek-vote-1436163343
[4] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/02/blog-post.html
[5] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/ii.html
[6] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/blog-post.html
[7] http://www.bbc.com/news/uk-politics-36587443
[8] https://en.wikipedia.org/wiki/Norwegian_European_Union_membership_referendum,_1994
[9] https://en.wikipedia.org/wiki/Swedish_euro_referendum,_2003
[10] https://en.wikipedia.org/wiki/Anna_Lindh
[11] https://www.theguardian.com/uk-news/gallery/2016/jun/17/european-newspaper-front-pages-on-jo-cox-death-in-pictures
[12] https://en.wikipedia.org/wiki/Jo_Cox




Saturday, 9 January 2016

Δημόσια Οικονομική (Μέρος Α): Εισαγωγή


«Ποιος είναι ο ρόλος του κράτους στην οικονομία;»

Απάντηση σε αυτό ερώτημα μπορεί να δωθεί, μόνο όταν κατανοήσουμε τις έννοιες "κράτος" και "οικονομία". Για την "Οικονομία" αναφερθήκαμε στην εισαγωγή της Πολιτικής Οικονομίας [1]. Επομένως, στην παρούσα δημοσίευση θα δούμε τη Δημόσια Οικονομική (το δεύτερο κλάδο των Οικονομικών Επιστημών), η οποία ασχολείται με το παραπάνω ερώτημα και την αναγκαιότητα ύπαρξης κρατικής οικονομίας. 

Για την καλύτερη κατανόηση του θέματος, αρχικά προτείνεται η ανάγνωση του κειμένου της εισαγωγής στην Πολιτική Οικονομία.


Αποστολή του κράτους


Ο άνθρωπος (ως άτομο) έχει κάποιες ανάγκες, τις οποίες και θέλει να ικανοποιήσει. Από τη στιγμή που το άτομο είναι μέλος σε μία κοινωνία, συμβιώνει και γίνεται εύκολα κατανοητό πως ορισμένες ανάγκες δεν είναι δυνατόν να τις ικανοποιήσει μόνο του, είτε δεν είναι σε θέση να τις ικανοποιήσει εις βάρος των άλλων. Έτσι, έρχεται η μελέτη του συνόλου της κοινωνίας, δηλαδή η μελέτη της ολότητος, η οποία ακριβώς εξετάζει την αλληλεπίδραση των ατόμων και έχει ως σκοπό την κοινωνική ευημερία ή πρόοδο. Το ρόλο αυτό παίζει το κράτος, το οποίο δεν είναι τίποτε άλλο παρά η ανάγκη δημιουργίας υπηρεσιών και βασικών κανόνων σε μία ολότητα, που θα ωφελήσουν το κοινωνικό σύνολο. Η παιδεία, η υγεία, η δικαιοσύνη, η πρόνοια,  η ασφάλεια ζωής αποτελούν απλώς κάποια παραδείγματα αναγκών με τις οποίες ασχολείται το κράτος, είναι δηλαδή οι κρατικοί σκοποί. Οι κρατικοί σκοποί καθ'εαυτώ αποτελούν απόφαση πολιτική και όχι οικονομική.

Επομένως, το κράτος δρα ως νομοθέτης προς το κοινό συμφέρον, και ως διοίκηση ωφείλει να παρατηρεί εάν οι κρατικοί σκοποί πραγματοποιούνται. Συνεπώς, τα καθήκοντα του κράτους δεν θα πρέπει να ασκούνται από τον ιδιώτη, αλλά από την ολότητα. Ο τρόπος εξεύρεσης, διαχείρισης και χρήσης των οικονομικών μέσων που χρησιμοποιούνται για την επίτευξη των κρατικών σκοπών ονομάζεται κρατική ή δημόσια οικονομία. Το καθήκον αυτό του κράτους εκτελείται μέσω των οικονομικών πολιτικών, που ονομάζονται δημοσιονομική δράση, οι οποίες εξαρτώνται από τον πολιτισμό, τις αντιλήψεις, την οικονομική διάρθρωση, την έκταση της κρατικής δραστηριότητας.


Κρατική Οικονομία


Το κόστος κάλυψης των κρατικών σκοπών ορίζει τις κρατικές δαπάνες, οι οποίες καλύπτονται από οικονομικά μέσα. Εξ'ορισμού, οι κρατικές δαπάνες οφείλουν να αποβλέπουν στην ωφέλεια της ολότητος. Η δημιουργία σχολικών κτιρίων, η προμήθεια ιατρικών μηχανημάτων, η υπηρεσία των επαγγελματιών κ.ά., προκαλούν δαπάνες (προσωπικού και υλικού) οι οποίες οφείλουν να καλύπτονται από κρατικούς πόρους. Ως άμεση συνέπεια λοιπόν, το κράτος λειτουργεί σαν οικονομική μονάδα, και άρα θα σκέφτεται σαν αυτήν, πως με την ελάχιστη δυνατή θυσία να πετύχει το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. 

Το κράτος λοιπόν, για να μπορέσει να καλύψει τις κρατικές δαπάνες, θα πρέπει να αποκτήσει κρατικούς πόρους ή δημόσια έσοδα. Τα έσοδα αυτά μπορεί να τα βρει μόνο από μία πηγή, την ιδιωτική οικονομία. Και άρα, τίθεται η ανάγκη του κρατικού προϋπολογισμού, που υπολογίζει τα έσοδα/έξοδα όλων των οικονομικών δράσεων που κάνει το κράτος ως οικονομική μονάδα. Ο προϋπολογισμός θα πρέπει να ορίσει μία ορθή σχέση μεταξύ των κρατικών παροχών και του βάρους που πέφτει στην ιδιωτική οικονομία, εφόσον αυτή το χρηματοδοτεί. Στην κατάρτισή του, οφείλει να υπάρξει μία ισορροπία μεταξύ ενός ορθού συστήματος δημοσίων αναγκών και ενός αντίστοιχου συστήματος πορισμού εσόδων. Η αρμονική αυτή ρύθμιση είναι προϋπόθεση μίας ευημερούσας κοινωνικής συμβίωσης, αφού τα αγαθά οφείλουν να κατανεμηθούν με τη μέγιστη δυνατή ωφέλεια.

Η κρατική οικονομία λοιπόν, πρέπει να βασίζεται στη μέγιστη κοινωνική ωφέλεια, και το ίδιο ισχύει για τη δημοσιονομική δράση. Επομένως, το κράτος οφείλει να κάνει έξοδα μέχρι το βαθμό που δεν ζημιώνει την κοινωνία, λόγω της εύρεσης πόρων από αυτήν. Τα κριτήρια της δημοσιονομικής δράσης που μπορούν να οριστούν για αυτό το λόγο, είναι οι δαπάνες για την κοινωνική πρόοδο, η βελτίωση των παραγωγικών δυνάμεων (ποσοτική/ποιοτική αύξηση παραγωγής) και η βελτίωση της διανομής εισοδήματος (σμίκρυνση ανισοτήτων μέσω της μετατόπισης εισοδήματος).  


Κρατική & Ιδιωτική Οικονομία



Η κρατική οικονομία παρουσιάζει κάποιες διαφορές, ομοιότητες και αλληλεξαρτήσεις με την ιδιωτική. Ορισμένες από τις βασικές είναι:

Οι ομοιότητες έγκεινται στο ότι και οι δύο αποτελούν θεσμοί προς ικανοποίηση αναγκών, και άρα αποτελούν και δρουν ως οικονομικές μονάδες. Όπως είδαμε και άνω, βασίζονται επί της οικονομικής αρχής του μέγιστου αποτελέσματος με τη μικρότερη δυνατή προσπάθεια, και προϋποθέτουν μία οικονομική διαχείρηση (προϋπολογισμός εσόδων/εξόδων).

Οι διαφορές παρατηρούνται ως προς το σκοπό, την οικονομική αρχή και την οικονομική σύνθεση και οργάνωση. Ως προς το σκοπό, οι κρατικές ορίζονται ως ανάγκες της ολότητος (γενικές, απρόσωπες, κοινωνικού χαρακτήρα) σε αντίθεση με τις ιδιωτικές (προσωπικού ή υλιστικού χαρακτήρα), χωρίς ωστόσο να λείπουν και οι μικτές. Ως συνέπεια αυτού, η μεν πρώτη αποτελεί μία αναγκαστική οικονομία (εφόσον  εξαναγκάζει τους ιδιώτες να τη χρηματοδοτήσουν) ενώ η δεύτερη μία ελεύθερη συναλλακτική. Ως προς την οικονομική αρχή, η κοινωνική ωφέλεια (αλληλεγγύη, κοινό συμφέρον) αντιπαραβάλλεται με την ιδιωτική αρχή του κέρδους. Ως απόρροια αυτής της διαφοροποίησης, το κράτος ενδιαφέρεται για την παραγωγικότητα (ύψος παραγωγής σε σχέση με τα μέσα παραγωγής) αντί της αποδοτικότητας (ικανότητα απόδοσης προσδοκώμενου αποτελέσματος). Επιπλέον, το κράτος στοχεύει στο ισοζύγιο δαπανών/εσόδων (ισοσκελισμός) και σε τυχόν μικρό πλεόνασμα, παρά στη μεγιστοποίηση ιδιωτικού περισσεύματος ή περιουσίας. Επίσης, βασική διαφορά αποτελεί το γεγονός πως στην κρατική οικονομία τα έσοδα καθορίζονται από τα έξοδα (κρατικοί στόχοι → κρατικές δαπάνες → κρατικοί πόροι), ενώ από την άλλη στην ιδιωτική οικονομία τα έξοδα προσαρμόζονται στα έσοδα. Ως προς την οικονομική σύνθεση και οργάνωση, το σύστημα ιδιοκτησίας, μέσων παραγωγής και αγαθών ανήκει στην ολότητα, έναντι της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Στο κράτος έχουμε μία και ενιαία και οργανωμένη οικονομία, σε αντίθεση με την ιδιωτική κατανεμημένη βούληση και μη οργανωμένη οικονομία.

Οι αλληλεξαρτήσεις είναι αναπόφευκτες, αφού και τα δύο είδη οικονομιών αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, έχουν ως κοινή τροφοδοτική πηγή το εθνικό εισόδημα ενώ η επέκταση της κρατικής οικονομίας συνεπάγεται περιορισμό της ιδιωτικής. 


Δημόσια Οικονομική Επιστήμη


Η επιστήμη η οποία μελετά τη δημόσια ή κρατική οικονομία. Ερευνά τα οικονομικά μέτρα, φαινόμενα, θεσμούς της κρατικής οικονομίας και τις σχέσεις αυτής προς την κοινωνική οικονομία (το υπερσύνολο κρατικής & ιδιωτικής οικονομίας). Παρατηρεί, κρίνει και εκθέτει τα δημοσιονομικά φαινόμενα που σχετίζονται με την εύρεση, διαχείριση και χρήση των οικονομικών μέσων προς την πραγματοποίηση των κρατικών σκοπών. Εκτείνεται πέραν του προϋπολογισμού, παρατηρώντας το σύνολο των οικονομικών ζητημάτων όπως τη βιομηχανία, τη γεωργία, το εμπόριο κ.ά.

Δύο βασικοί στόχοι της Δημόσιας Οικονομικής είναι όχι μόνο η παρατήρηση, αλλά και η επιστημονική λύση των δημοσιονομικών φαινομένων. Για αυτό, και είναι πολύ σημαντική η ορθή χρήση των κρατικών εσόδων. Όταν η χρήση των κρατικών εσόδων είναι παραγωγική ή αποδοτική έχουμε αύξηση του εθνικού εισοδήματος, διαφορετικά επιβαρύνεται το άτομο. Και φυσικά, η Δημόσια Οικονομική λαμβάνει ως κριτήριο τη μέγιστη κοινωνική ωφέλεια. Άλλο χαρακτηριστικό της είναι αυτό του εθνικού της χαρακτήρα, αφού οι πολιτικές που θα εφαρμοστούν πρέπει να λάβουν υπόψη την πλουτολογία του έθνους, την ιδιοσυγκρασία, τους κοινωνικούς όρους και τη λαϊκή ιστορία/παραδόσεις.

Ενδιαφέρον έχει το γεγονός να αναφερθεί πως στις Οικονομικές Επιστήμες δεν υπάρχουν θέσφατα ή νόμοι, παρά σε λίγες περιπτώσεις. Το ίδιο ισχύει και στη Δημόσια Οικονομική, αφού η έννοια των δημοσιονομικών νόμων αφορά στο ότι δεν πρόκειται για νόμους αναλλοίωτους, αλλά για τάσεις οι οποίες εκδηλώνονται κάτω υπό ορισμένες προϋποθέσεις.


Μορφές δημοσιονομικής δράσης



Συνοπτικά, τα θέματα με τα οποία ασχολείται η δημοσιονομική δράση είναι τρία: Έξοδα, έσοδα, προϋπολογισμός. Και επομένως, τρεις θα είναι και οι πολιτικές της:

Πολιτική Δαπανών: Το θέμα των κρατικών δαπανών είναι κατεξοχήν πολιτικό ζήτημα, αλλά και οικονομικό. Εδώ καθορίζονται οι ανάγκες του κράτους αρμονικά σε σχέση με τις δαπάνες, με γνώμονα τη μέγιστη κοινωνική ωφέλεια. Τα έσοδα που προκύπτουν κατανέμονται αναλόγως των σκοπών του κράτους. Θεωρείται αυτονόητο πως οι δαπάνες προοριζόμενες για την κάλυψη βασικών ή αναγκαίων κρατικών σκοπών έχουν προτεραιότητα.

Πολιτική Εσόδων: Οι κρατικοί πόροι ή τα δημόσια έσοδα αποτελούν το τμήμα του εθνικού εισοδήματος που τίθεται στην κρατική οικονομία για να καλύψουν τις κρατικές δαπάνες. Η δημοσιονομική δράση αποφασίζει ποιο είναι κάθε φορά το ενδεικνυόμενο μέσο κάλυψης μίας δαπάνης και τις λεπτομέρειές του. Τα έσοδα προέρχονται από 3 πηγές: Επιχειρηματική δράση του κράτους, φορολογία, πιστωτική πολιτική (δανεισμός).

Κατάρτιση προϋπολογισμού: Αποτελεί την εκτέλεση του δημοσιονομικού προγράμματος, το οποίο φυσικά ενσωματώνει τις πολιτικές εξόδων / εισόδων.


Επιδράσεις δημοσιονομικής δράσης


Όπως είναι εύκολο να αντιληφθούμε, οι οικονομικές πολιτικές του κράτους - τις οποίες ονομάσαμε δημοσιονομική δράση - έχουν κάποιες επιδράσεις ή συνέπειες στην κοινωνία. Ενδεικτικά, αυτές οι επιδράσεις αφορούν στην παραγωγή, στη διανομή του εισοδήματος, στην κατανάλωση, στην αποταμίευση, στο νόμισμα.

Παραγωγή: Η επίδραση στην παραγωγή λαμβάνει χώρα μέσω των κρατικών δαπανών και εσόδων, αφού τα έσοδα που λαμβάνονται από την ιδιωτική οικονομία επανέρχονται σε αυτήν μέσω των δαπανών. Η διαφορά είναι πως μέσω αυτού του κύκλου μεταβάλλεται η κατανομή του εισοδήματος. Η παραγωγικότητα ενός κράτους δεν έγκειται μόνο στη δημιουργία κρατικών επιχειρήσεων που δημιουργούν αγαθά/υπηρεσίες, αλλά και από τον τρόπο που δαπανά τα έσοδά του. Οι δαπάνες χαρακτηρίζονται ως παραγωγικές, όταν χρησιμοποιούνται για πλουτοπαραγωγικούς σκοπούς, υποδομές, παιδεία, υγεία κ.ο.κ. Εφόσον το κράτος επιτελεί παραγωγικά έργα τα οποία δεν επιβαρύνουν οικονομικώς την κοινωνία, ασκούν ευνοϊκή επίδραση σε αυτήν.   

Η φορολογική πολιτική μπορεί να αποτελέσει το κίνητρο της οικονομικής παραγωγικότητας. Μία μείωση του φόρου σε κατάλληλα σημεία, μπορεί να επιφέρει την ανάπτυξη των κλάδων της οικονομίας. Μία αύξηση του φόρου με τη μορφή προστατευτικής πολιτικής, μπορεί να ενισχύσει την εγχώρια παραγωγή, βιομηχανία και άλλους κλάδους. Η προστατευτική αυτή πολιτική θεωρείται απαραίτητη για να μπορέσει να ανδρωθεί η εσωτερική παραγωγή, ώστε να είναι σε θέση να ανταγωνιστεί τους αντίστοιχους κλάδους του εξωτερικού. Από την άλλη, η φορολογία δεν πρέπει να αποτελέσει αντικίνητρο και επιβλαβής στην κοινωνία. Ωστόσο, μπορεί να δράσει ως μετατόπιση εισοδήματος μεταξύ των διαφόρων οικονομικών/παραγωγικών κλάδων. 

Διανομή εισοδήματος: Και εδώ, η δημοσιονομική δράση επιδρά μέσω των κρατικών δαπανών και εσόδων. Ο στόχος είναι η διανομή του εισοδήματος επ΄ωφελεία των οικονομικά ασθενέστερων τάξεων, διότι μόνο τότε παρατηρείται άνοδος της κοινωνικής ευημερίας. Μέσω των κρατικών δαπανών, μπορεί να επέλθει μείωση ή αύξηση της κοινωνικής ανισότητας. Και έτσι, το κράτος οφείλει να είναι προσεκτικό όσον αφορά τη φορολογική του πολιτική. Προοδευτική φορολογία μέχρις σημείου όπου δεν εμποδίζεται η αποταμίευση, εκπτώσεις φόρου σε ειδικές περιπτώσεις, μετατόπιση φόρου από τα είδη πρώτης ανάγκης στα είδη πολυτελείας, καθιέρωση ελάχιστου εισοδήματος κ.ο.κ. είναι κάποιες από τις πολιτικές που εμποδίζουν την κοινωνική ανισότητα. 

Κατανάλωση: Η δημοσιονομική δράση μπορεί να παίξει ρόλο στην αλλαγή του τύπου κατανάλωσης, της αναλογίας κατανάλωσης μεταξύ κοινωνικών τάξεων, και στην αλλοίωση της καταναλωτικής ικανότητας. Για παράδειγμα, η φορολόγηση ή απαγόρευση ειδών πολυτελείας ή προϊόντων επιβλαβών προς την κοινωνία σαφώς και αποφέρουν κάποια αλλαγή στο τι αγαθά καταναλώνει η κοινωνία. Η φορολόγηση των οικονομικά ισχυροτέρων με την υποβοήθηση εύρεσης εργασίας στους ασθενέστερους, δημιουργεί προϋποθέσεις αύξησης της κατανάλωσης στις κατώτερες τάξεις. Είναι βέβαιο, πως οι βασικές ανάγκες, και άρα η κατανάλωση των βασικών αγαθών που ικανοποιούν αυτές, θα πρέπει να μην εμποδίζονται σε κάθε περίπτωση.

Αποταμίευση: Με μία υπερβολική φορολόγηση, εμποδίζεται η αποταμίευση των ατόμων είτε των επιχειρήσεων, και έτσι δεν μπορούν να συγκεντρώσουν εκείνο το κεφάλαιο το οποίο είτε θα υπάρχει ως αποθεματικό είτε θα επανεπενδυθεί στην παραγωγή.  

Νόμισμα: Ως προϋπόθεση των συναλλακτικών σχέσεων και της κοινωνικής ισορροπίας είναι η ύπαρξη νομισματικής σταθερότητος. Εφόσον η δημοσιονομική δράση δεν βασίζεται στο σταθερό ισοζύγιο προϋπολογισμού και προκύπτουν σοβαρά ελλείμματα, τα οποία δεν δύνανται να καλυφθούν με το συνήθη τρόπο, υπάρχει ο κίνδυνος νομισματικού πληθωρισμού (αύξηση των μέσων πληρωμής). Όταν τα μέσα πληρωμής αυξάνουν ανεξάρτητα με την ανάπτυξη της κοινωνικής παραγωγής (εθνικό εισόδημα ή προϊόν), τότε σημειώνεται αύξηση των τιμών, και άρα αφαίρεση του ιδιωτικού εισοδήματος. Επιπλέον, την αύξηση των μέσων πληρωμής μπορεί  να προκαλέσει η αύξηση των τιμών προερχόμενη της υποτίμησης του εγχώριου νομίσματος λόγω του παθητικού ισοζυγίου πληρωμών. Επίσης, η κάλυψη έκτακτων κρατικών εξόδων που δεν προέρχεται από το εθνικό εισόδημα, αλλά από τις μη αναλωθείσες παραγωγικές δυνάμεις της κοινωνίας μπορεί να προκαλέσει πληθωρισμό, και αυτό διότι η αγοραστική δύναμη δεν είναι αποτέλεσμα της παραγωγής. Περισσότερα περί των προϋποθέσεων πληθωρισμού σε επόμενη ανάρτηση, ωστόσο το πολύ βασικό που πρέπει να σημειωθεί είναι ότι εάν ένα κράτος το οποίο παρουσιάζει υποαπασχόληση παραγωγικών συντελεστών (ανεργία, μη χρήση παραγωγικού εξοπλισμού) αποφασίσει να αυξήσει τις δαπάνες του με στόχο την αύξηση της απασχόλησης και του όγκου παραγωγής (εθνικό εισόδημα), τότε η άνοδος των τιμών είναι ελάχιστη είτε εξουδετερώνεται.



Παραπομπές


[1] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2016/01/PolitikiOikonomiaEisagogiA.html


Προτεινόμενη Βιβλιογραφία


Αγγελόπουλος, Α.Θ. (1942). Δημόσια Οικονομική. Αθήναι: Παπαζήσης
Αγγελόπουλος, Α.Θ. (1938). Μαθήματα Δημόσιας Οικονομικής. Ακαδ. Έτος 1938-39
Κούλης, Ι.Ν. (1954). Δημόσια Οικονομική. (Πανεπιστημιακές Παραδόσεις). Αθήναι: Το νομικόν

ΕΛΣΤΑΤ

Σε μία προηγούμενη δημοσίευση για το ΔΝΤ [1], είδαμε το πλαίσιο και τις συνθήκες με τις οποίες η Ελλάδα μπήκε στο 1ο μνημόνιο το Μάϊο του 2010. Ποιος όμως ήταν ο μοχλός με τον οποίο η ελληνική κυβέρνηση - σε συνεργασία με τους έξω - "τεκμηρίωνε" στην κοινή γνώμη τις έκτακτες συνθήκες, ώστε αυτές να δικαιολογήσουν αυτήν την ειδική υπαγωγή και επιτήρηση? 


Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ σχετικά με το έλλειμμα της χώρας το 2009.


Όπως άλλωστε ανέφερε και ο Παναγιώτης Ρουμελιώτης, τέως αναπληρωτής εκτελεστικός διευθυντής του ΔΝΤ [2]:

«Από το 2009-2010 η ελληνική κυβέρνηση κλήθηκε να βγει εκ νέου στις αγορές, προκειμένου να δανειστεί. Δεδομένης όμως της κατάστασης, οι αγορές απέκλεισαν την Ελλάδα ως μία χώρα η οποία παρουσίαζε κρίση φερεγγυότητας. [...] Τότε, ο ΥΠΟΙΚ Παπακωνσταντίνου, με τη συνεννόηση του επικεφαλής της ΕΛΣΤΑΤ Γεωργίου (πρώην στέλεχος ΔΝΤ) και του Όλι Ρεν (Ευρωπαϊκή Επιτροπή), συνεννοήθηκαν να παρουσιάσουν πλαστά στοιχεία για το έλλειμμα της χώρας, προκειμένου εκείνη να καταφύγει στο πρώτο μνημόνιο, με τη συνδρομή του ΔΝΤ και των Ευρωπαίων "εταίρων".»

Τη σημασία του γεγονότος της παραποίησης στοιχείων εκ μέρους της ΕΛΣΤΑΤ, και πιο συγκεκριμένα του Γεωργίου, τονίζει και ο πρώην αντιπρόεδρος της αρχής, Νίκος Λογοθέτης [3]:




«'Ολα όσα ήταν δυνατό να επηρρεάσουν αρνητικά τη δυνατότητά μας να δανειστούμε από τις αγορές, γίνανε. [...] Το σημαντικότερο βέβαια που συνέβη είναι ότι το έλλειμμα του 2009 παραποιήθηκε, διογκώθηκε με αλχημείες και με παράβαση των Ευρωπαϊκών κανονισμών. Αυτό όμως αποτέλεσε και την πόρτα εισόδου του ΔΝΤ στην Ευρώπη και της Τρόικας στην Ελλάδα. [...] Αυτό που έγινε με το έλλειμμα του 2009 αποτελεί μία ωμή παραχάραξη της αλήθειας.»

«Το πρόβλημα των ανοιγμάτων στα δημόσια οικονομικά ήτανε ασφαλώς μεγάλο. Αλλά ήτανε ένα πρόβλημα διαχειρίσιμο, στο πλαίσιο μίας αυστηρής αλλά ήπιας, και όχι βίαιας και αντικοινωνικής δημοσιονομικής προσαρμογής.»

«Όμως φαίνεται ότι είχε προαποφασισθεί η είσοδος του ΔΝΤ στην Ευρώπη, και η οικονομική διάσωση των γερμανικών και γαλλικών τραπεζών που επιθυμούσανε να ξεφορτωθούν κάποια τοξικά ομόλογα που κατείχανε, μεταξύ των οποίων και πολλά ελληνικά. Για να επιτευχθούν αυτά, υπήρχε η ανάγκη να βρεθεί ένα κατάλληλο πειραματόζωο. Και έτσι, η Ελλάδα επιλέχθηκε ως αυτό το πειραματόζωο, και που θα αιτιολογούσε την είσοδό μας στα μνημόνια.»

Το ότι είχε προαποφασισθεί η συμμετοχή του ΔΝΤ στην Ελλάδα, επιβεβαίωσε και ο ίδιος ο τότε επικεφαλής του, Στρος Καν λέγοντας [4]:

«Όταν λέω ότι όταν ήρθε το ΔΝΤ στην Ελλάδα κλείσαμε το θέμα σε 15μέρες, κλείσαμε το θέμα σε 15 μέρες διότι δουλέψαμε επί μήνες πριν με τις ελληνικές αρχές και το κάναμε υπόγεια.»

Πώς όμως  "μαγειρεύτηκε" το έλλειμμα?


Αλχημείες 


Όπως σημειώνει ο κ. Λογοθέτης:

«Έπρεπε με κάποιον τρόπο και με κάθε τρόπο να φτάσει το έλλειμμα σε ένα επίπεδο μεγαλύτερο από το πιο μεγάλο που υπήρχε στην Ευρώπη εκείνη την εποχή, αυτό της Ιρλανδίας που ήταν τότε 14%. Και όχι μόνο το έφτασε, αλλά το ξεπέρασε κατά πολύ χάρις τις καθοδηγούμενες αλχημείες από την Eurostat, του προέδρου της ΕΛΣΤΑΤ Ανδρέα Γεωργίου, ο οποίος έχοντας φιμώσει το ΔΣ (Διοικητικό Συμβούλιο) της ΕΛΣΤΑΤ, πιστοποίησε μόνος του το Νοέμβριο του 2010 το ψευδώς διογκωμένο έλλειμμα του 2009, πράξη για την οποία διώκεται πλέον ποινικά σε βαθμό κακουργήματος.»  

Ποια ήταν η χρονική πορεία του ελλείμματος, σύμφωνα με τα επίσημα νούμερα?


- Νοέ 2008: Ο ΥΠΟΙΚ Αλογοσκούφης, στα πλαίσια του προϋπολογισμού για το 2009 [5], προβλέπει έλλειμμα 2,5%.
- Οκτ 2009: Ο τότε επικεφαλής της ΕΣΥΕ (τωρινής ΕΛΣΤΑΤ) Μ. Κοντοπυράκης το δημοσιοποιεί στο 6%.
- Οκτ 2009: Ο φρεσκοδιορισμένος ΥΠΟΙΚ Παπακωνσταντίνου, ενώπιω του ECOFIN, αναφέρεται σε 12,5% [9]. 
- Νοέ 2009: Ο Παπακωνσταντίνου, στα πλαίσια του προϋπολογισμού του 2010, το δημοσιεύει στο 12,2% [6].
- Μάι 2010: Την εποχή εισόδου στο μνημόνιο, η ΕΛΣΤΑΤ (Γεωργίου) το υπολογίζει στο 13,6% [7].
- Νοέ 2010: Η ΕΛΣΤΑΤ δίνει το τελικό έλλειμμα του 2009, ίσον με 15,4% [8].


Ως ένα σημείο αναφοράς, το τελικό έλλειμμα του 15,4% αντιστοιχεί σε έλλειμμα της Γενικής Κυβέρνησης ποσού €36,1 δις ως προς το ΑΕΠ (€235 δις).

Όπως και να έχει, οι αποκλίσεις στα νούμερα είναι τεράστιες. Ενδιαφέρον έχει πως η Ζωή Γεωργαντά, πρώην μέλος του ΔΣ της ΕΛΣΤΑΤ, υπολογίζει το πραγματικό έλλειμμα στο 3,9% [10], τεκμηριώνοντας ως εξής:




«Έτσι, μπορώ στην φάση αυτή να στηρίξω ότι το χρέος του 2009 είναι διογκωμένο με το τεράστιο ποσό των 27,914 δισεκατ. ευρώ, από το οποίο τα 27,414 δισεκατ. ευρώ αποτελούν ευθύνη της ηγεσίας της ΕΛΣΤΑΤ, ως εξής:

(1) Έχουν μεταφερθεί, με καθ’ ολοκληρίαν αυθαίρετο-ανεξέλεγκτο τρόπο, κονδύλια από τον τομέα των μη-χρηματοπιστωτικών οργανισμών στον τομέα της γενικής κυβέρνησης. Για το έτος 2009 τα κονδύλια αυτά αφορούν τις 17 ΔΕΚΟ και άλλες εταιρείες που η ηγεσία της ΕΛΣΤΑΤ αποφάσισε ότι είναι ΔΕΚΟ. Τα κονδύλια αυτά αθροιστικά ισούνται με 18,214 δισεκατ. ευρώ.
(2) Νοσοκομειακές δαπάνες γύρω στα 3,8 δισεκατ. ευρώ οι οποίες δεν έπρεπε να καταχωρηθούν στο 2009 και επίσης φαίνεται ότι είναι ανεξέλεγκτα υπολογισμένες.
(3) Αξία SWAPS 2001 (σ.σ. εποχή Σημίτη) ίση με 5,4 δισεκ. ευρώ που δεν έπρεπε να καταχωρηθούν στο δημόσιο χρέος ούτε του 2009, αλλά ούτε και προηγουμένων ετών.
(4) Ποσό 0,5 δισεκατ. ευρώ από το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης που ψηφίστηκε από την τότε κυβέρνηση τον Δεκέμβριο 2009 εν μέσω δικών της προβλέψεων για δεινή λιτότητα.»

Το σκεπτικό της Γεωργαντά υιοθετεί και ο κ. Λογοθέτης [11], ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει πως το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεσή του για το 2009 [18] υπολογίζει το πρωτογενές έλλειμμα (εισπραχθέντα τακτικά έσοδα - πρωτογενείς δαπάνες εκτός του χρέους) στο 3,93%.


Υπόθεση Γεωργίου


Αναμφισβήτητα, πρόσωπο-κλειδί στη διαχείριση των στοιχείων αποτελεί ο (πλέον) πρώην επικεφαλής της ΕΛΣΤΑΤ, Ανδρέας Γεωργίου. Πρώην στέλεχος του ΔΝΤ, και προσωπική επιλογή του τότε ΥΠΟΙΚ Παπακωνσταντίνου,  διορίστηκε τον Ιούλιο του 2010 μαζί με τα άλλα μέλη του ΔΣ [12], στην από το Μάρτιο συσταθείσα ΕΛΣΤΑΤ (πρώην ΕΣΥΕ) [13].




Ο Γεωργίου συγκάλεσε μόλις 4 συνεδριάσεις του ΔΣ (3 Αυγούστου - 8 Οκτωβρίου), αδρανοποιώντας και ουσιαστικά φιμώνοντας το ΔΣ. Έκτοτε άρχισε το "one man-show". Σύμφωνα με τους Λογοθέτη/Γεωργαντά [14], ήταν αντίθετος στην τήρηση πρακτικών των συνεδριάσεων, ενώ και όταν αυτά κρατήθηκαν, είχε τη στάση «στα Πρακτικά μπαίνει ό,τι θέλω εγώ». Προωθούσε μονομερώς και παρανόμως τις δικές του απόψεις/στοιχεία ως επίσημη θέση της ΕΛΣΤΑΤ, δίχως τη συγκατάθεση των υπολοίπων μελών του ΔΣ, στα οποία τους είχε απαγορέψει να έχουν πρόσβαση ακόμα και στα στοιχεία. Με αυτόν τον τρόπο, τα νούμερα του ελλείμματος - που ο ίδιος έβγαζε - πέφταν ουρανοκατέβατα, δίχως την τεκμηρίωσή τους.

Το Σεπτέμβρη του 2011, με τροπολογία [15] του νόμου 4021 (επικύρωση 2ης δανειακής) [16], παύει η θητεία 5 εκ των 7 μελών του ΔΣ:


«Η θητεία των μελών της ΕΛΣΤΑΤ, πλην της θητείας του προέδρου και του μέλους που ορίστηκε από το σύλλογο εργαζομένων της ΕΛΣΤΑΤ, λήγει από τη δημοσίευση του παρόντος νόμου. Μέχρι την αντικατάσταση των μελών [...], οι αρμοδιότητες του συλλογικού οργάνου ασκούνται από τον Πρόεδρο της ΕΛ.ΣΤΑΤ.»


Τόσο απλά...


Καταγγελίες κατά Γεωργίου


Άκρως διδακτική είναι και η εώς τώρα πορεία των καταγγελιών Γεωργαντά έναντι του Γεωργίου. Τον Σεπτέμβρη του 2011, οι οικονομικοί εισαγγελείς Πεπόνης/Μουζακίτης ανέλαβαν αυτεπάγγελτα να διερευνήσουν τις καταγγελίες αυτές. Τον Ιανουάριο του 2013, έπειτα από την προκαταρκτική εξέταση, έβγαλαν το πόρισμά τους που αφορούσε τη δίωξη σε βάρος του Γεωργίου και 2 ακόμη στελεχών (Κωνσταντίνος Μολφέτας - Προϊστάμενος διεύθυνσης εθνικών λογαριασμών, Ευσταθία Ξενάκη - Προϊστάμενη διέυθυνσης στατιστικών ερευνών) λόγω:


- Ψευδούς βεβαίωσης σε βάρος του ελληνικού δημοσίου «υπό την ιδιαζόντως επιβαρυντική περίσταση της ιδιαιτέρως μεγάλης αξίας του αντικειμένου του εγκλήματος» σε βαθμό κακουργήματος. (ποινή που τιμωρείται μέχρι και ισοβίως)
- Παράβασης καθήκοντος κατ'εξακολούθηση σε βαθμό πλημμελήματος.


Με την τελευταία κατηγορία βαρύνεται μόνο ο Γεωργίου.

Εν συνεχεία, την κύρια ανάκριση ανέλαβε η ανακρίτρια Ελένη Πεδιαδίτη, η οποία "έβγαζε λάδι" τον Γεωργίου, διαβιβάζοντας στον Εισαγγελέα Εφετών την πρότασή της να πάει η υπόθεση στο αρχείο. Σαν απάντηση αυτού, τον Αύγουστο του 2013, οι Γεωργαντά/Λογοθέτης επανέρχονται καταγγέλοντας το γεγονός πως η Πεδιαδίτη δεν χειρίστηκε την υπόθεση σωστά, αποκρύπτοντας σημαντικές μαρτυρικές καταθέσεις, αποκρύπτοντας ακόμα και στοιχεία από τη δικογραφία Πεπόνη/Μουζακίτη. Πράγματι, από τον πειθαρχικό έλεγχο, που διενήργησε στη συνέχεια ο αρεοπαγίτης Ανδρέας Ξένος, προέκυψαν επαρκή στοιχεία που οδήγησαν τον προϊστάμενο της επιθεώρησης των δικαστών, αντιπρόεδρο του Αρείου Πάγου Αντώνιο Αθηναίο, στην άσκηση πειθαρχικής δίωξης κατά της Πεδιαδίτη για υπεξαγωγή και παραποίηση εγγράφων [17]. Εν συνεχεία, διατάχθηκε επανέρευνα της υπόθεσης, και είναι το σημείο όπου βρισκόμαστε τώρα.

Στις 2 Ιουλίου 2015, έληξε η προβλεπόμενη θητεία Γεωργίου στην ΕΛΣΤΑΤ [19], όπου και προκηρύχθηκε ανοιχτή πρόσκληση ενδιαφέροντος.


Το γεγονός πως ο συγκεκριμένος άνθρωπος κατάφερε να κλήσει τη θητεία του, μετά από 4 χρόνια βάσιμων καταγγελιών από μέλη της ΕΛΣΤΑΤ, αποτελεί σαφές δείγμα ξένης παρέμβασης στην ελληνική δικαιοσύνη και πολιτική σκηνή. Απολύτως κανένας πολιτικός άρχων δεν έκανε το προφανές, όχι βέβαια γιατί δεν ήξερε, απλά διότι ξένοι και ντόπιοι παρείχανε κάλυψη στο Γεωργίου, με αντάλλαγμα την ομερτά από μέρους του. Ο κ.Λογοθέτης, για παράδειγμα, αναφέρει πως υπήρχε γραμμή από τον Σόιμπλε να μην πειραχθεί ο Γεωργίου, ο οποίος φρόντιζε να τους υπενθυμίζει τις συνέπειες μη κάλυψής του.

Ποιός ακριβώς από το ντόπιο πολιτικό σκηνικό θα τολμούσε να τινάξει στον αέρα την Ευρωπαϊκή συμμορία, που για ακόμη μία φορά μας έδειξε πως είναι δολοφόνοι με γραβάτες? Αυτοί που τους προσκυνάνε? Αυτοί θέλουμε να παίρνουν αποφάσεις για εμάς? Πόσο απληροφόρητος ή ηλίθιος μπορεί να είναι κάποιος που πιστεύει πως οι ευρωκράτες είναι το ίδιο πολιτισμένοι με το μέσο πολίτη της Ευρώπης, και λιγότερο αδίστακτοι από τους έλληνες ομολόγους τους?




Παραπομπές


[1] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/06/imf.html
[2] https://www.youtube.com/watch?v=xsOqv-aI0-A
[3] https://www.youtube.com/watch?v=IozjaQqfjP0
[4] https://www.youtube.com/watch?v=vIsvVZl16VA
[5] http://www.mnec.gr/sites/default/files/financial_files/proypol2009_epistolh_2009.pdf
[6] http://www.mnec.gr/sites/default/files/financial_files/kef3_krat_proypol_2010.pdf
[7]http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A0701/PressReleases/A0701_SEL03_DT_AN_00_2009_01_P_GR.pdf
[8]http://www.statistics.gr/portal/page/portal/ESYE/BUCKET/A0701/PressReleases/A0701_SEL03_DT_AN_00_2010_01_P_GR.pdf
[9] http://www.grreporter.info/en/papakonstantinou_we_inherited_worst_economy_ages/1383
[10] http://zoe-georganta.co.uk/wp-content/uploads/2012/09/Greek-Deficit-Revisited2-GRE.pdf
[11] https://www.youtube.com/watch?v=GAX4TDkonsM
[12]http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL8WV61VT5q8qJ5MXD0LzQTLWPU9yLzB8V6PZKHBUSqIM6CiBSQOpYnTy36MacmUFCx2ppFvBej56Mmc8Qdb8ZfRJqZnsIAdk8Lv_e6czmhEembNmZCMxLMtaTnRkaqwM1erMs7kjHtW7txatS6U5LXKq0reNwXVva2
[13]http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wGYK2xFpSwMnXdtvSoClrL8zpleBDKN8RvtIl9LGdkF53UIxsx942CdyqxSQYNuqAGCF0IfB9HI6qSYtMQEkEHLwnFqmgJSA5WIsluV-nRwO1oKqSe4BlOTSpEWYhszF8P8UqWb_zFijNRGHF3ts9whso_DOxdBgU2a4M_Nkzd_w-8XwY9YeVrA
[14] http://www.real.gr/DefaultArthro.aspx?page=arthro&id=352511&catID=2
[15]http://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/bbb19498-1ec8-431f-82e6-023bb91713a9/tropologia1_7.pdf
[16]http://www.et.gr/idocs-nph/search/pdfViewerForm.html?args=5C7QrtC22wFYAFdDx4L2G3dtvSoClrL8D444lLnbZMN5MXD0LzQTLWPU9yLzB8V68knBzLCmTXKaO6fpVZ6Lx9hLslJUqeiQo9SWsgMnlEIVqeu7JsViyVAORB-2mAqNRXv3_pIcnNw.
[17] http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=414777
[18] http://www.elsyn.gr/elsyn/files/etnsia/etisia2009.pdf
[19] http://www.opengov.gr/home/2015/07/06/6333

Saturday, 2 January 2016

Πολιτική Οικονομία (Μέρος Α): Εισαγωγή


«Τι είναι Οικονομία;» 

Με την παρούσα δημοσίευση, αρχίζει μία προσπάθεια απάντησης στο γενικό αυτό ερώτημα. Για να απαντήσει κανείς, θα πρέπει αρχικά να κατανοήσει ορισμένες απλές έννοιες, το γιατί δημιουργήθηκαν αυτές, το πως αλληλοσυσχετίζονται, και απαραιτήτως να προστρέξει στην ιστορική εξέλιξη αυτών. Η γνώση της ιστορικής εξέλιξης είναι εξόχως σημαντική, διότι όλες αυτές οι έννοιες είναι απόρροια της ίδιας της ανθρώπινης εξέλιξης, της κοινωνίας, και αυτός άλλωστε είναι και ο λόγος για τον οποίον η Οικονομική Επιστήμη ορίζεται ως κλάδος των Κοινωνικών Επιστημών. 

Το κλειδί λοιπόν είναι η κατανόηση βασικών εννοιών, οι οποίες μπορεί αφενός να φαντάζουν "δυσνόητες" ή "μόνο για οικονομολόγους", αφετέρου δεν είναι, και προφανώς αφορούν άμεσα τον καθένα από εμάς. Ως μία καλή εισαγωγή λοιπόν στον "κόσμο των οικονομικών", θα δούμε βήμα-βήμα πως οι ατομικές ανάγκες του προϊστορικού ανθρώπου δημιούργησαν το χρήμα στην κοινωνία.


Ανάγκη

Ως ανάγκη ορίζεται το αίσθημα έλλειψης του ανθρώπου σε ο,τιδήποτε και εκφράζεται από την επιθυμία ικανοποίησής της. Από τα πανάρχαια χρόνια, ο άνθρωπος είχε ως ανάγκη τη τροφή, το νερό, την ανάπαυση, ή την προστασία από τον καιρό (ενδυμασία, στέγαση). Οι ανάγκες λοιπόν αυτές ήταν και είναι εσωτερικές (ψυχή/σκέψη/αίσθημα) είτε εξωτερικές (αλληλεπίδραση με τον εξωτερικό κόσμο). Και άρα ο άνθρωπος πρέπει να καταβάλλει κάποια προσπάθεια για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του. Η προσπάθεια αυτή αφορά την εξεύρεση εκείνου του μέσου που θα ικανοποιήσει την ανάγκη, και αυτό το μέσο ορίζεται ως αγαθό. Ως ένα παράδειγμα, οι ρίζες φυτών ήταν το (υλικό) αγαθό που ικανοποιούσε την ανάγκη τη τροφή, και οι σπηλιές παρείχαν ενός είδους υπηρεσίας (άυλο αγαθό) της προστασίας από τη βροχή.




Είναι βέβαιο πως οι ανάγκες αλλάζουν με το χρόνο, αφού η διαμόρφωσή τους συμβάδιζε με την ανάπτυξη του πολιτισμού και επηρρεάζονταν από την εκάστοτε κοινωνική εξέλιξη. Άλλωστε, η κάλυψη αναγκών δείχνει και το επίπεδο ζωής του ατόμου ή της κοινωνίας. Μάλιστα, όσο πιο πολλές δημιουργούνται, τόσο η φύση του ανθρώπου θα γεννά νέες. Και φυσικά οι ανάγκες δεν είναι μόνο προσωπικές, αλλά κάποιες χαρακτηρίζονται και ως συλλογικές ή κοινωνικές.

Αντικείμενο της οικονομικής μελέτης δεν είναι όλες οι ανάγκες. Για παράδειγμα, η ανάγκη του οξυγόνου στους πνεύμονες ικανοποιείται μέσω της αναπνοής στον ελεύθερο (ακόμη) αέρα. Η ανάγκη δίψας σε έναν περίπατο στο δάσος ικανοποιείται από την εύρεση φυσικής πηγής στη φύση. Τα παραπάνω παραδείγματα δεν αποτελούν αντικείμενο της οικονομικής μελέτης, σε αντίθεση με τις οικονομικές ανάγκες.


Αγαθό

Όπως είδαμε, αγαθό είναι το μέσο προς ικανοποίηση της ανάγκης. Τα οικονομικά αγαθά διακρίνονται πρωτίστως σε υλικά και άυλα (υπηρεσίες), και ποικίλουν κατά φύση, χρόνο, τόπο. Για παράδειγμα, το ρούχο αποτελεί ένα υλικό αγαθό, η προστασία μίας περιουσίας αποτελεί μία υπηρεσία. 




Επομένως, τα υλικά αγαθά φέρουν μία χρησιμότητα που ικανοποιεί μία ανάγκη. Ωστόσο, η χρησιμότητα αυτών δεν είναι μία αυτοτελής ιδιότητα, αλλά παύει να υπάρχει εφόσον δεν υπάρχει αντίστοιχη ανάγκη (ζήτηση). Τα ζώα στο παρελθόν χρησίμευαν και ως μεταφορικά μέσα. Από τη στιγμή που μία προηγμένη κοινωνία παρήγαγε το λεωφορείο ή το αυτοκίνητο, έπαψε να τα βλέπει ως μεταφορικά μέσα, και άρα έπαψε η ανάγκη του ζώου ως μεταφορικό μέσο. 

Ποια είναι όμως η πηγή δημιουργίας των υλικών αγαθών και υπηρεσιών? Η εργασία.


Εργασία

Η εργασία είναι η προϋπόθεση για τη δημιουργία/χρήση των αγαθών, και άρα η πραγματοποίηση της ικανοποίησης αναγκών. Καταβάλλεται με τρόπο σωματικό και πνευματικό. Όπως είναι φυσικό να αντιληφθεί κάποιος, το αποτέλεσμά της εξαρτάται από τις φυσικές ικανότητες, τις δεξιότητες, την επαγγελματική γνώση και μόρφωση του εργαζόμενου. Το αποτέλεσμα της εργασίας είναι η παραγωγή.


Παραγωγή

Είναι το κοινό αποτέλεσμα των ενεργειών του ανθρώπου, των πρώτων υλών και των δυνάμεων της φύσης. Άρα οι λεγόμενες προϋποθέσεις ή συντελεστές παραγωγής (κατά την κλασσική οικονομική θεωρία)  είναι η ανθρώπινη εργασία, το υλικό κεφάλαιο και η φύση. Το υλικό εισόδημα ή προϊόν αποτελεί το σύνολο των αγαθών που διατίθενται προς κατανάλωση στην κοινωνία σε έναν ορισμένο χρόνο.




Άρα λοιπόν, συνοψίζοντας τη σχέση των 4 βασικών εννοιών:

Η εργασία παράγει αγαθά που ικανοποιούν ανάγκες


Πολιτική Οικονομία

Ως οικονομική δράση ορίζονται οι ενέργειες του ανθρώπου στην εξεύρεση/χρήση αγαθών για να ικανοποιήσει τις οικονομικές του ανάγκες (υλικές/υπηρεσίες). Η Πολιτική Οικονομία είναι η επιστήμη που μελετά το σύνολο, την αλληλεξάρτηση, και το συνδιασμό των οικονομικών δράσεων σε μία κοινωνία.


Ανταλλαγή

Η παραγωγή ενός αγαθού αποτέλεσε στις πρώτες μικρές κοινωνίες το "πρώτο μισό μέρος του έργου". Το δεύτερο μισό ήταν η διάθεση του αγαθού σε αυτόν που το είχε ανάγκη. Η χρήση ενός παραδείγματος θα βοηθήσει να αντιληφθούμε ορισμένα από τα πρακτικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν.

Έστω ότι ένα άτομο παρήγαγε ελιές. Έπρεπε να βρει κάποιον που να ήθελε αυτό το αγαθό. Έστω ότι τον έβρισκε, θα δεχόταν ο ελαιοπαραγωγός να το δώσει χωρίς να "ανταμοιφθεί" με κάποιο τρόπο από τον άλλον? Ταυτόχρονα ο ελαιοπαραγωγός είχε την ανάγκη κατανάλωσης φρούτου, το οποίο ωστόσο δεν μπορούσε να το παράξει ο ίδιος. Άρα, το καλύτερο για αυτόν, θα ήταν να βρει κάποιον φρουτοπαραγωγό, που ταυτόχρονα να έχει την ανάγκη να διατραφεί με ελιές και έτσι να γίνει μία αμοιβαία ανταλλαγή αγαθών. Έστω ότι τον έβρισκε. Πόσες ελιές θα έδινε και πόσα φρούτα θα έπαιρνε, ώστε να χαρακτηριστεί αυτή η ανταλλαγή ως δίκαια? Προφανώς, και οι 2 παραγωγοί θα προσπαθούσαν να εξασφαλίσουν περισσότερη ποσότητα αγαθού που είχαν ανάγκη, με τη λιγότερη παροχή του δικού τους αγαθού στον άλλον.




Ορισμένα λοιπόν πρακτικά προβλήματα κατά τη διάθεση του αγαθού, οδήγησαν πρώτα στην ανταλλαγή αγαθών (ή αντιπραγματισμό). Έπειτα, για λόγους δικαιοσύνης, έγινε η προσπάθεια του καθορισμού της ποσότητος αγαθών που θα ανταλλαγεί για κάθε ανταλλαγή, η λεγόμενη ανταλλακτική σχέση. Στο παραπάνω παράδειγμα θα μπορούσε να οριστεί πως για κάθε 10 ελιές θα αντιστοιχεί 1 μήλο. Η ανταλλακτική σχέση ελιών προς μήλα είναι 10 προς 1.

Επιπλέον, η ίση ποσότητα ελιών με πόση ποσότητα ανόμοιου προϊόντος (κρασί ή μέλι) ή οποιοδήποτε  άλλου αγαθού θα μπορούσε να αντιστοιχεί? Άρα ο ελαιοπαραγωγός θα έπρεπε να βρει (ή να συμφωνήσει με όλους του άλλους παραγωγούς αγαθών) την ανταλλακτική αξία της ελιάς, δηλαδή την ποσότητα όλων των άλλων αγαθών τα οποία αποκτώνται με την ανταλλαγή της. Έτσι λοιπόν, το αγαθό ελιά απέκτησε μία σχετική αξία , αφού η αξία της ήταν σε σχέση/σύγκριση με όλα τα άλλα αγαθά.

Στην πράξη, η δυσκολία εύρεσης του ατόμου με τις αντίστοιχες ανάγκες (ως προς το αγαθό, το χρόνο) καθώς και η αδυναμία κατανόησης όλων των ανταλλακτικών αξιών μεταξύ τους, έκαναν εμφανές πως η ανταλλαγή θα ήταν ευκολότερη και πιο δίκαια, εάν συγκρίναμε την ανταλλακτική αξία του κάθε αγαθού ως προς ένα και μόνο αγαθό. Και έτσι γεννήθηκε το χρήμα.

Με τη χρήση του χρήματος, "σπάει" η ανταλλαγή σε 2 πράξεις: Αγορά (Χρήμα έναντι αγαθού) και Πώληση (αγαθό έναντι χρήματος). Πριν το χρήμα, απλώς σταθμίζαμε τα πλεονεκτήματα της κατοχής των 2 αγαθών (διδώμενο και λαμβανόμενο). Και συνεπώς, το ποσό των χρηματικών μονάδων που θα ανταλλαχθεί για τη μονάδα του αγαθού ονομάστηκε τιμή.


Χρήμα

Πως γεννήθηκε η έννοια του χρήματος λοιπόν; Ακριβώς για να εκφράσει την ανταλλακτική αξία (ως μονάδα σύγκρισης και αποτίμησης) του κάθε αγαθού και εν συνεχεία να αποτελέσει το μέσον προς διεξαγωγή της ανταλλαγής (ανταλλακτικό μέσο). Και φυσικά το αγαθό αυτό να είναι κοινά αποδεκτό (παντού και πάντα).

Επόμενο βήμα ήταν η επιλογή του αγαθού αυτού που θα χρησίμευε ως χρήμα. Στην ιστορία παρατηρούμε πως ανάλογα με τις οικονομικές συνθήκες, τις περιόδους και τους τόπους χρησιμοποιήθηκαν ως χρήμα τα κοχύλια, τα φτερά, τα ζώα, το αλάτι, τα δόρατα, τα τσεκούρια, τα ελεφαντοστά, τα δέρματα, ακόμη και οι δούλοι. Ωστόσο εδώ συναντάμε και πάλι κάποιες πρακτικές δυσκολίες. Κάποια από αυτά ήταν δύσκολα στη μεταφορά, στη φύλαξη, άλλα δεν μπορούσαν να διαιρεθούν ώστε να υπάρξουν υπο-διαιρέσεις του χρήματος, και κάποια ήτανε φθαρτά με το πέρασμα του χρόνου και έτσι θα έχαναν την χρήση τους ως χρήμα. Βλέπουμε λοιπόν πως χρησιμοποιούνταν κάποια αγαθά τα οποία χρησίμευαν επιπλέον και ως χρήμα. Με την ανακάλυψη των μετάλλων και την ανάπτυξη της μεταλλοτεχνίας, ο χρυσός, ο χαλκός, ή και πολύτιμοι λίθοι σαν το ήλεκτρον (κεχριμπάρι) ανέλαβαν να παίξουν το ρόλο του χρήματος, εφόσον η χρήση τους έδινε λύσεις στα παραπάνω πρακτικά προβλήματα. Αρχικά χρησιμοποιήθηκαν μακρόστενες βέργες μετάλλων ορισμένου μήκους (π.χ. οβολός), ενώ μετέπειτα έγινε χρήση του ζυγού (ζυγαριά).

Όπως είναι εύκολο να αντιληφθεί κάποιος, η χρήση του χρήματος ήταν εντονότερη στις περιοχές όπου άνθιζε το εμπόριο. Ωστόσο και πάλι υπήρχαν κάποιες πρακτικές δυσκολίες με τη χρήση μετάλλου. Θα έπρεπε να ζυγίζεται στην κάθε συναλλαγή, ενώ δεν ήταν εύκολο να αποδειχθεί η καθαρότητά του ως μέταλλο. Η οριστική απάντηση ήρθε από τις ίδιες τις εμπορικές περιοχές (όπως πιθανολογείται από τους ιστορικούς) με την έκδοση για πρώτη φορά του νομίσματος. Δηλαδή, του χρήματος όπου θα αναγνωρίζεται ως νόμιμο σε μία κοινωνία, θα εκδίδεται από την αρχή της, και μάλιστα πάνω σε αυτό θα είναι τυπωμένο το όνομα της αρχής (ως ένδειξη αυθεντικότητας). Σε γενικές γραμμές λοιπόν, το νόμισμα είναι  το νόμιμο χρήμα σε μία κοινωνία. 

Η Λυδία του 7ου π.χ. αιώνα (σπουδαίο κέντρο εμπορίου ως σύνδεση Ανατολής και Δύσης) φέρεται από πολλούς να είναι η πατρίδα της θεσμοθέτησης του νομίσματος, φτιαγμένο από ήλεκτρο (φυσικό κράμα χρυσού και αργύρου). Όταν δημιουργήθηκε το νόμισμα, είχε μόνο μία μορφή, παρόμοια με αυτήν του σημερινού κέρματος. Σχεδόν παράλληλα έχουμε στον Ελλαδικό χώρο την εμφάνιση νομίσματος στην Αίγινα, από το βασιλιά του Άργους Φείδωνα.


Νόμισμα Λυδίας (2 όψεις)

Νόμισμα Αίγινας (2 όψεις)


Με την ανάπτυξη των εμπορικών σχέσεων, η ιδέα του νομίσματος εξαπλώθηκε σε όλες τις περιοχές, οι οποίες με τη σειρά τους έκοβαν αντίστοιχα το δικό τους τοπικό νόμισμα.

    

Ιστορική αναδρομή


Η έννοια της οικονομίας δεν ήταν παρούσα στον πρωτόγονο άνθρωπο, ο οποίος ήταν οργανωμένος σε ορδές, δηλαδή σε ανθρώπους που τους συνέδεαν στενοί δεσμοί αίματος. Οι ορδές τότε περιφερόντουσαν από τόπο σε τόπο ώστε να βρουν τροφή  (καρπούς, ρίζες, ζώα). Οι ανάγκες φυσικά περιοριζόντουσαν στις απολύτως βασικές, εκείνες της τροφής, της ανάπαυσης, του ύπνου. Η βαθμιαία αύξηση του πληθυσμού των ορδών οδήγησε στα πρώτα γένη, και μετέπειτα στις φυλές. Η νέα αυτή οργάνωση είχε και ως σκοπό της την από κοινού άμυνα στην επίθεση άλλων φυλών. Η σταδιακή εξημέρωση των ζώων οδήγησε και στις πρώτες κτηνοτροφικές ομάδες, οι οποίες είχαν πάρει τη μορφή πλέον των νομαδικών ποιμενικών φυλών.

Η πρώιμη καλλιέργεια του εδάφους (με τη χρήση σπόρων) και η μετέπειτα συστηματοποίηση της, αποτέλεσαν σταθμό στην εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας, αφού η αγροτική παραγωγή έθεσε τη βασική προϋπόθεση σταθερής διαμονής σε έναν τόπο. Έτσι, η εξέλιξη νέων ηθών και αναγκών οδήγησε στη διανομή γης στα μέλη των φυλών για λόγους καλλιέργειας και διαμονής. Αυτό έφερε και τον καταμερισμό έργων στην κοινωνία, ως μία πρώτη μορφή εξειδίκευσης και αύξησης της αποδοτικότητας της εργασίας. Έτσι, δημιουργούνται τώρα οι πρώτοι οικισμοί, που μετεξελείχθησαν σε πόλεις, όπου φυσικά κυριαρχεί η ανταλλαγή των προϊόντων στην "αγορά".

Η αυτάρκεια ή μη της πόλης ωθεί το εμπόριο, την ανταλλαγή προϊόντων μεταξύ διαφορετικών οικισμών/πόλεων, και συνεισφέρει στη διεύρυνση της αγοράς και των συναλλαγών. Πλέον το εμπόριο συμβάλλει στην περαιτέρω αύξηση του πλουτισμού, των σχέσεων και εξαρτήσεων με τις υπόλοιπες πόλεις. Μάλιστα, δεν είναι υπερβολή να πούμε πως το περίσσευμα προϊόντος μίας πόλης (υπερπροϊόν) έγινε η αφορμή για κερδοσκοπία μέσω του εμπορίου.

Συνεπώς, οι πρώτες μορφές οικονομικής ζωής έχουν πλέον δημιουργηθεί, χωρίς όμως οι ιστορικοί να είναι βέβαιοι για το ποια χρονική εποχή μπορεί να οριστεί ως και η απαρχή της.



Προτεινόμενη Βιβλιογραφία


Γκολέμης, Μ. (1956). Το χρήμα. Αρχείον Οικονομικών & Κοινωνικών Επιστημών, Έτος 36ον
Καλιτσουνάκης, Δ. (1929). Ιστορία της Πολιτικής Οικονομίας. Αθήναι: Ελευθερουδάκης
Καλιτσουνάκης, Δ. (1945). Εφηρμοσμένη Οικονομία: Μαθήματα νομισματικής & πιστωτικής πολιτικής. Αθήναι: Παπαζήσης
Κόκκαλης, Α. (1963). Περίληψης παραδόσεων Πολιτικής Οικονομίας. Αθήναι: Παπαζήσης
Χριστοδουλόπουλος, Π. (1951). Θεωρητική Πολιτική Οικονομία (3η έκδοση). Αθήναι: Παπαζήσης