Thursday, 15 October 2015

TTIP

Στις 7 Ιανουαρίου 2015, την εποχή που όλοι "είμασταν Charlie", η Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) έδωσε στη δημοσιότητα τα πρώτα νομικά κείμενα που αφορούσαν την πορεία των διαπραγματεύσεων για τη Διατλαντική εταιρική σχέση εμπορίου και επενδύσεων (Transatlantic Trade & Investment Partnership - TTIP) μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.

Πρόκειται για τη «μεγαλύτερη διμερή εμπορική συμφωνία που έχει διαπραγματευτεί ποτέ μεταξύ των χωρών που απαρτίζουν το 47% του παγκόσμιου ΑΕΠ και του 1/3 των παγκόσμιων εμπορικών ροών» μας πληροφορεί το 2013 η Κομισιόν [1]. Για να στηρίξει μάλιστα με επιστημονικό τρόπο τα καλά που θα μας έρθουν, επικαλείται "ανεξάρτητη μελέτη" [2] που κάνει λόγο για ετήσια άνοδο 0,5% του Ευρωπαϊκού ΑΕΠ και κέρδος €545 για μία μέση τετραμελή οικογένεια. Είναι όμως έτσι τα πράγματα?


Η παράνοια των αριθμών


Όποιος διαβάσει την εν λόγω μελέτη, καταλήγει στα εξής "περίεργα" συμπεράσματα:

- Η Κομισιόν αναφέρεται σε αριθμούς που αφορούν το βέλτιστο σενάριο υπολογισμών.
- Οι υπολογισμοί των αριθμών έχουν ορίζοντα ως το 2027, δηλαδή δεν είναι καθ' έτος αλλά αθροιστικοί.
- Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το Κέντρο Ερευνών Οικονομικής Πολιτικής (Centre of Economic Policy Research) του Λονδίνου, το οποίο έχει ως χρηματοδότες τα μεγαλύτερα παγκόσμια χρηματοπιστωτικά κέντρα [3].

Πράγματι, στον παρακάτω συνοπτικό πίνακα βλέπουμε τους αριθμούς στο χειρότερο & βέλτιστο σενάριο: 


Χώρες
Άνοδος του ΑΕΠ %
Άνοδος ΑΕΠ σε €δις
Κέρδος νοικοκυριού €
ΕΕ
0,27 – 0,48
68 - 119
41 - 545
ΗΠΑ
0,29 – 0,39
50 -95
21 - 655


Σε μία ΕΕ η οποία το 2010 & 2011 σημείωσε άνοδο του ΑΕΠ 2% καθ' έτος [4], τι αξία μπορεί να έχει μία άνοδος του 0,5% ως το 2027? Ίσως αμελητέα, και σίγουρα όχι για να γίνεται το βασικό επιχείρημα των υποστηρικτών του TTIP.

Παραβλέποντας όμως τη "λάθος μετάφραση" που κάνει η ΕΕ στην ίδια της την έρευνα, πάμε να εξετάσουμε την πορεία της εμπορικής συμφωνίας.


Πορεία του TTIP


Επισήμως, η ιδέα μίας στενότερης εμπορικής συνεργασίας ΕΕ-ΗΠΑ τέθηκε στο τραπέζι στις 26/10/2009 [5] από την τότε Επίτροπο Εμπορίου της ΕΕ, Catherine Ashton, ενώπιω του αμερικάνικου εμπορικού επιμελητηρίου (U.S. Chamber of Commerce). Είναι πολύ σημαντικό να αναφέρουμε αυτολεξεί κάποιες από τις διατυπώσεις της, έτσι ώστε να καταλάβουμε την οπτική γωνία και τον τρόπο σκέψης εκείνων που αποφασίζουν για εμάς χωρίς εμάς.




Η Ashton έθεσε ως προτεραιότητα την αλλαγή των ρυθμιστικών κανόνων μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ, αναφέροντας πως η κατάργηση των δασμών δεν θα αποτελούσε πραγματικά το κλειδί για την επίτευξη του στόχου της συνεργασίας. Πρόσθεσε μάλιστα ότι όποιες εμπορικές διαφορές υπάρχουν, αφορούν ποσοστό μικρότερο από το 2% των συνολικού εμπορίου μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ. Και συνέχισε:

«Η ωμή αλήθεια είναι πως η συντριπτική πλειοψηφία εμπορίου και επενδύσεων είναι ελεύθερη, και αυτό μερικές φορές το ξεχνάμε. Οι δασμοί δεν είναι το πραγματικό πρόβλημα.» 

«Ο υψηλός βαθμός οικονομικής ολοκλήρωσης πρέπει να εμβαθυνθεί περεταίρω. Τα πραγματικά προβλήματα για τους εξαγωγείς μας είναι: Αδειοδότηση προϊόντων (product licencing), κανόνες αξιολόγησης κινδύνων (risk assessment rules) και διαφορετικά πρότυπα (divergence standards). Αυτά τα εμπόδια προέρχονται από τα διαφορετικά ρυθμιστικά συστήματα, και τις αξίες που τα υποστηρίζουν. Αυτό απαιτεί πολιτική δέσμευση υψηλού επιπέδου και συνεργασία από τις αντίστοιχες ρυθμιστικές υπηρεσίες.»

«Όπως έχουμε μία υπερατλαντική αγορά για τα αγαθά, θα έπρεπε να έχουμε και μία υπερατλαντική αγορά ρυθμιστικών κανόνων. Εν συντομία, αυτό είναι που κάνουμε στην ΕΕ. Για να φτιάξουμε μία Ενιαία Αγορά (Single Market), θα πρέπει πρώτα να γκρεμίσουμε τα εμπόδια.»

Παράλληλα, ως κλασσικός οπαδός του νεο-φιλελευθερισμού, τάχθηκε κατά του προστατευτισμού (όταν μία χώρα ενθαρρύνει τα εγχώρια προιόντα από τα εισαγώμενα μέσω δασμών στα τελευταία κ.ο.κ.) διότι εμποδίζει το παγκόσμιο εμπόριο. 


Ο επόμενος Επίτροπος εμπορίου Karel De Gucht, κινούμενος στο ίδιο μήκος κύματος, έθεσε [6] την αναπτυξιακή ατζέντα της Ντόχα (Doha Development Agenta) ως την καλύτερη λύση για τα παγκόσμια οφέλη και ασπίδα κατά του προστατευτισμού.




Στο εξής, παίζει την παρακάτω κασέτα σε κάθε δημόσια εμφάνισή του [7] [8] [9] [10]:


«Η νέα εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ θα δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και ανάπτυξη και στις 2 πλευρές του Ατλαντικού.» Ή αγγλιστί: «Growth and jobs, jobs and growth»


Στις 13/02/2013 ανακοινώθηκε επισήμως [11] ο TTIP ως η εντατικοποίηση των διαπραγματεύσεων μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ, στα πλαίσια μίας στενότερης οικονομικής συνεργασίας. Αυτές οι διαπραγματεύσεις θα εστιαστούν σε 3 σημεία:  

  • Πρόσβαση στις αγορές (market access), 
  • Ρυθμιστικά θέματα & μη δασμολογικά μέτρα (regulatory issues & non-tariff barriers), 
  • Νέοι κανόνες και αρχές συνεργασίας (rules, principles, new modes of cooperation). 



   
Αναφέρεται συγκεκριμένα: «Το ΤΤΙΡ θα εστιαστεί στην ευθυγράμμιση κανόνων και τεχνικών προτύπων προϊόντων που αποτελούν το πιο σημαντικό εμπόδιο στο διατλαντικό εμπόριο.» Με εύσχημο τρόπο λοιπόν μας προϊδεάζουν για το τι επακολουθεί.

Εν συνεχεία, γίνεται επεξήγηση των παραπάνω 3 σημείων με τα πιο σημαντικά να είναι:

  • Ο σκοπός είναι να επιτευχθεί το υψηλότερο επίπεδο απελευθέρωσης της αγοράς και προστασίας των επενδύσεων.
  • Η προστασία των επενδύσεων, συμπεριλαμβανομένης της επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτή και κράτους, καλύπτεται από την οδηγία διαπραγμάτευσης.
  • Άνοιγμα της αγοράς δημοσίων συμβάσεων σε όλες τις Ευρωπαϊκές εταιρίες.
  • Ευθυγράμμιση προτύπων και διαδικασιών που αφορούν ασφάλεια, τρόφιμα, περιβάλλον, χημεία κ.α. 
  • Οι ρυθμιστικοί κανόνες αποτελούν το μεγαλύτερο όφελος του TTIP.

Στις 14/06/2013, τα κράτη μέλη (απόφαση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου) εγκρίνουν τις διαπραγματεύσεις εμπορίου και επενδύσεων μεταξύ ΕΕ-ΗΠΑ [12], δίνοντας το πράσινο φως στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή [13] να αρχίσει επισήμως τις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ εξ ονόματος της ΕΕ. Αυτό άλλωστε προβλέπει η συνθήκη της Λισσαβώνας [14], με την Επιτροπή να έχει τη δυνατότητα να εκπροσωπεί (Άρθρο 9Δ) την ΕΕ σε τέτοιου είδους ζητήματα και να διαπραγματεύεται (Άρθρο 188Γ) για λογαριασμό της στον τομέα του εμπορίου.


Διαπραγματεύσεις


Στις 08/07/2013, άρχισε ο πρώτος γύρος διαπραγματεύσεων [15]. Είναι πολύ σημαντικό να αναφερθεί πως μέχρι τις 07/01/2015 [16] (όταν βρισκόμασταν ήδη στον 7ο γύρο), δεν υπήρχε καμία λεπτομερής πληροφόρηση σχετικά με τα ακριβή κείμενα τα οποία συζητούνται πίσω από τις κλειστές πόρτες. Άκρα μυστικότητα, με το πρόσχημα της εμπιστευτικότητας των διαπραγματεύσεων. Βέβαια, όταν υπάρχουν μόνο 2 πλευρές (ΕΕ-ΗΠΑ) στο τραπέζι, ποιό είναι το νόημα αυτής της "εμπιστευτικότητας"? Μήπως διότι αυτές οι 2 πλευρές αποφασίζουν για άλλους οι οποίοι απουσιάζουν από το τραπέζι?

Η ενημέρωση ως τότε αφορούσε την προσέγγιση των διαφόρων θεμάτων (position papers) σε γενικό επίπεδο [17] [18] [19] [20], δίχως όμως να πληροφορούμαστε τα προς υπογραφή νομικά κείμενα. Χαρακτηριστικό ίσως παράδειγμα αποτελεί μέρος των δηλώσεων του επικεφαλής διαπραγματεύσεων της ΕΕ, Ignacio Garcia-Bercero, μετά το πέρας του 1ου γύρου [21], η οποία θυμίζει έκθεση μαθητή Β΄Δημοτικού με θέμα "Πώς πέρασα το καλοκαίρι":




 «Ήταν μία πολύ παραγωγική εβδομάδα. Για μήνες προετοιμάζαμε το έδαφος για μία φιλόδοξη συμφωνία εμπορίου και επενδύσεων.[...] Σε αυτόν το γύρο συζητήσαμε για την πρόσβαση στην αγορά αγροτικών και βιομηχανικών αγαθών, επενδύσεις, ενέργεια, ρυθμιστικά θέματα, υγειονομικά μέτρα, πνευματικά δικαιώματα, επιλύσεις διαφορών...»

Είτε κάποιος άκουγε τα παραπάνω, είτε τα παρακάτω, το ένα και το αυτό:

«Ήταν ένα υπέροχο καλοκαίρι. Η μαμά μου με το μπαμπά μου μου είχαν πει από τα Χριστούγεννα πως φέτος θα πάμε διακοπές στη Σκιάθο. Το ξενοδοχείο ήταν μεγάλο με πισίνα, πολλές όμορφες παραλίες, έκανα 12 μπάνια, με τσίμπησε μία τσούχτρα, έφαγα 8 παγωτά, έκανα πολλούς φίλους, μου έλειψε η γιαγιά που ήταν στο χωριό με τον παππού. Αχ πόσο θα ήθελα να ήτανε και αυτοί μαζί μας!»

Η μυστικότητα αυτή επαληθεύεται από την αντίδραση της ΕΕ σχετικά με ένα έγγραφο διαπραγματεύσεων που φέρεται να διέρρευσε και δημοσιοποιήθηκε στις 16/12/2013 [22] από την ΜΚΟ Corporate Europe Observatory - CEO. Η ΕΕ επισήμως δήλωσε ως αυτο-γκόλ (own goal) αυτή τη δημοσιοποίηση, χαρακτηρίζοντας την CEO ως πολέμιο λόμπυ του εμπορίου και των επενδύσεων [23]. Όταν μία ΕΕ βγαίνει από τη συνήθη προσεγμένη διατύπωση φράσεων, και χρησιμοποιεί τέτοιους "ακραίους" χαρακτηρισμούς, προφανώς κάποιος της πάτησε τον κάλο στο πόδι...

Στις 06/03/2014, η ΕΕ προσκαλεί τους δημοσιογράφους [24] να παρευρεθούν σε μία ανοικτή συζήτηση μεταξύ διαπραγματευτών και ενδιαφερομένων μερών (stakeholders, όπως επιχειρήσεις, ιδρύματα, φορείς κ.ά.) με τις εξής προϋποθέσεις: Off the record, χωρίς το δικαίωμα να καταγράψουν το τι λέγεται, και μάλιστα χωρίς να έχουν την ευκαιρία να απευθύνουν ερωτήσεις κατά τη διάρκεια της συζήτησης... 

Στις 09/10/2014, και ενώ η Επιτροπή είχε ήδη φάει "άγριο κράξιμο" για τη μυστικότητα των διαπραγματεύσεων,  η ΕΕ δημοσιοποιεί (αποχαρακτηρίζει) επίσημο κείμενο του Ιουνίου του 2013 σχετικά με τις οδηγίες-θέσεις που θα πρέπει να έχει στα επί μέρους θέματα κατά την πορεία των διαπραγματεύσεων [20]. Είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ δημοσιοποιεί επίσημο έγγραφο, έστω και αν αυτό αφορά και πάλι γενικότητες. Άξιο θαυμασμού αποτελεί το γεγονός πως  κείμενο το οποίο χρονολογείται προ έναρξης διαπραγματεύσεων, δημοσιοποιείται μετά το πέρας του 7ου γύρου... Το απαύγασμα της διαφάνειας...

Εν συνεχεία, νέος επίτροπος Εμπορίου της Κομισιόν ορίζεται η Cecilia Malmström. Στην ατζέντα της επιτρόπου προστίθεται η ομιλία της για το TTIP σε κάθε χώρα ξεχωριστά, αρχής γενομένης της Αυστρίας [25], και ίσως όχι τυχαία όπως θα δούμε παρακάτω. Ωστόσο, ο πυρήνας των ομιλιών κάθε φορά είναι ο ίδιος. Προσπαθεί να εξηγήσει γιατί το TTIP είναι καλό για κάθε χώρα, έχοντας ως βάση την εξαγωγική δραστηριότητα των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (SMEs). 




Δημόσια διαβούλευση


Στις 13/01/2015 η Επιτροπή δημοσιοποιεί τα αποτελέσματα της διαδικτυακής δημόσιας διαβούλευσης σχετικά με το TTIP και την προστασία των επενδύσεων (ISDS), ένα θέμα-φωτιά. Η Επιτροπή έθεσε κάποια βασικά ζητήματα, στα οποία έλαβε περί των 150,000 μεμονομένων απαντήσεων (η συντριπτική πλειοψηφία από πολίτες, αλλά και από επιxειρήσεις, οργανισμούς, ΜΚΟ, think tanks κ.ά.) από τις χώρες της ΕΕ [26] [27]. 

Αξιοσημείωτο να αναφέρουμε πως η Αυστρία, μία χώρα περί των 8,5 εκατομ. κατοίκων [28] έστειλε περί τις 33,700 απαντήσεις, την ίδια ώρα που η Γερμανία (με 9πλάσιο πληθυσμό [29]) έστειλε λιγότερες (32,500). Για την Ελλάδα, το νούμερο είναι απογοητευτικό. Μόλις 45 !!! Δείγμα της μη πληροφόρησης και της απάθειας που μας διακρίνει σε τέτοιου είδους μείζονος σημασίας ζητήματα.

Ωστόσο, το πιο σημαντικό είναι να δούμε πως οι πολίτες αντιμετωπίζουν το TTIP και πως οι εταιρείες. Η επίσημη συνοπτική αναφορά [27] [30] έχει ως εξής:

«Οι συλλογικές παρατηρήσεις αντικατοπτρίζουν μια ευρεία αντίθεση όσον αφορά την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους (ΕΔΕΚ ή ISDS) στο πλαίσιο της ΤΤΙΡ ή γενικότερα. Επίσης, η μεγάλη πλειονότητα των απαντήσεων είναι γενικά αντίθετη στην TTIP.

Σε αυτές τις παρατηρήσεις, ο μηχανισμός ISDS εκλαμβάνεται ως απειλή για τη δημοκρατία και τα δημόσια οικονομικά ή για τις δημόσιες πολιτικές. Θεωρείται επίσης ως περιττή μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ, με δεδομένη την προφανή ισχύ των αντίστοιχων δικαστικών συστημάτων. Οι απόψεις αυτές απηχούν σε μεγάλο βαθμό τη θέση των περισσότερων συνδικαλιστικών οργανώσεων, της μεγάλης πλειονότητας των ΜΚΟ, των κρατικών φορέων και πολλών από τους ερωτηθέντες στην κατηγορία «άλλες οργανώσεις», συμπεριλαμβανομένων και ενώσεων καταναλωτών. Σε πολλές από τις συλλογικές απαντήσεις εκφράζονται συγκεκριμένες ανησυχίες σχετικά με τη δυνατότητα των επιχειρήσεων να ενάγουν κυβερνήσεις για μεγάλα χρηματικά ποσά, γεγονός που κατά την άποψή τους δημιουργεί «κλίμα φόβου» σχετικά με το δικαίωμα ρύθμισης. Επιπλέον, ορισμένες απαντήσεις από συνδικαλιστικές οργανώσεις εκφράζουν μια γενική δυσπιστία όσον αφορά την ανεξαρτησία και την αμεροληψία των διαιτητών, ή την ανησυχία ότι ο ISDS μπορεί να δημιουργήσει τη δυνατότητα για τους επενδυτές να παρακάμπτουν τα εθνικά δικαστήρια και τις εθνικές νομοθετικές ή κανονιστικές διατάξεις.


Αντιθέτως, η μεγάλη πλειονότητα των επιχειρηματικών ενώσεων και η πλειονότητα των μεγάλων εταιρειών υποστηρίζουν σθεναρά την προστασία των επενδύσεων και τον ISDS στο πλαίσιο της TTIP, ενώ οι μικρές επιχειρήσεις ασκούν μεγαλύτερη κριτική. Πολλές απαντήσεις υπογραμμίζουν τον θετικό ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι ξένες άμεσες επενδύσεις σε σχέση με την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση. Αναφέρουν ότι οι κανόνες προστασίας των επενδύσεων μπορούν να υποστηρίξουν τις επενδύσεις μέσω της δημιουργίας ίσων όρων ανταγωνισμού μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ. Ορισμένες απαντήσεις αναφέρουν ότι οι επενδυτές της ΕΕ ενδέχεται να μην τυγχάνουν πάντα επαρκούς προστασίας στα αμερικανικά δικαστήρια. Υπάρχει, κατά συνέπεια, επιτακτική ανάγκη προσοχής ώστε να μη μειωθεί το επίπεδο προστασίας στο οποίο είναι συνηθισμένοι οι ευρωπαίοι επενδυτές.»

Το ενδιαφέρον είναι πως ακόμα και οι μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες προβάλλονται πως θα ωφεληθούν περισσότερο, είναι αντίθετες στο TTIP. Σαν απάντηση αυτού, η Επιτροπή εκδίδει νέα έρευνα [31] σχετικά με τις μεγάλες ευκαιρίες που θα παρουσιαστούν στις μικρές επιχειρήσεις.



Επικύρωση Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου


Στις 08/07/2015 η Ευρωβουλή εγκρίνει (436 υπέρ - 241 κατά - 32 αποχές) τις συστάσεις προς τους διαπραγματευτές της Επιτροπής για το ΤTIP (Lange Report) [32], με την αντικατάσταση του υπό συζήτηση ISDS (Σύστημα Επίλυσης Διαφορών Επενδυτή-Κράτους) από ένα νέο δικαστικό σύστημα.

Για να κατανοήσουμε όμως τι εστί ISDS, καθώς και τα υπόλοιπα υπό διαπραγμάτευση θέματα, ήρθε η ώρα να μπούμε στο "ψητό". 


Περιεχόμενο TTIP 


Το αντικείμενο διαπραγματεύσεων αφορά τους παρακάτω τομείς (με την αντίστοιχη απόδοσή τους στα Ελληνικά και Αγγλικά), χωρισμένους σε 3 ενότητες:

1. Πρόσβαση στην αγορά (Market Access)
  • Eμπορευματικές συναλλαγές και δασμοί / Trade in Goods and Customs Duties
  • Yπηρεσίες / Services
  • Δημόσιες συμβάσεις / Public Procurement 
  • Κανόνες καταγωγής / Rules of Origin

2. Κανονιστική συνεργασία (Regulatory Co-operation)
  • Kανονιστική συνεργασία / Regulatory Coherence
  • Τεχνικοί φραγμοί στο εμπόριο / TBTs
  • Aσφάλεια τροφίμων και υγεία των ζώων και των φυτών / SPS
  • Χημικές ουσίες / Chemicals
  • Καλλυντικά / Cosmetics
  • Προϊόντα μηχανοτεχνίας / Engineering
  • Ιατροτεχνολογικά προϊόντα / Medical Devices
  • Φυτοφάρμακα / Pesticides
  • Τεχνολογίες της πληροφορίας και της επικοινωνίας (ΤΠΕ) / ICT
  • Φαρμακευτικά προϊόντα / Pharmaceuticals
  • Κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα / Textiles
  • Οχήματα / Vehicles

3. Κανόνες (Rules)
  • Βιώσιμη ανάπτυξη / Sustainable Development
  • Ενέργεια και πρώτες ύλες / ERMs
  • Διευκόλυνση των τελωνειακών διαδικασιών και του εμπορίου / CTF
  • Mικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) / SMEs
  • Προστασία των επενδύσεων / Investment protection (πρώην ISDS)
  • Πολιτική για τον ανταγωνισμό / Competition
  • Δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας (ΔΠΙ) και οι γεωγραφικές ενδείξεις / IP & GI
  • Επίλυση διακρατικών διαφορών / GGDS

Οι πληροφορίες που δημοσιεύει η Επιτροπή σχετικά με τα παραπάνω χωρίζονται σε κείμενα θέσεων (factsheets), όπου περιγράφεται σε γενικές γραμμές η θέση της ΕΕ στον κάθε τομέα, και στα προτεινόμενα νομικά κείμενα υπό διαπραγμάτευση (negotiation texts / textual proposals), που αποτελούν τα επίσημα υπό διαπραγμάτευση κείμενα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός πως η Επιτροπή έχει δημοσιεύσει τα νομικά κείμενα για ελάχιστους μόνο τομείς από όλους τους παραπάνω. Το τελικό κείμενο θα αποτελείται από κεφάλαια τα οποία θα αναφέρονται στον κάθε τομέα ξεχωριστά.

Παρακάτω, θα αναφερθούμε ενδεικτικά σε μερικά ζητήματα της παραπάνω λίστας, τα οποία αναγράφονται με έντονη γραμματοσειρά (ISDS και NTMs), ώστε να καταλάβουμε στην πράξη τα λεγόμενα των Ashton, De Gucht, Malmström. Επιπλέον, υπάρχει η συγκεντρωτική έκδοση όλων των κειμένων θέσεων της Επιτροπής στα ελληνικά [33].



ISDS


Το ISDS (Investor-State Dispute Settlement) αποτελεί την επίλυση διαφορών μεταξύ ενός ιδιώτη επενδυτή και ενός κράτους. Σύμφωνα με το UNCTAD (Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Εμπόριο και την Ανάπτυξη) [34], πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία ένας επενδυτής μπορεί να απαιτήσει αποζημίωση από ένα κράτος, όταν αυτός θεωρήσει πως το κράτος δεν ακολουθεί διμερείς/διεθνείς επενδυτικές συμβάσεις. Την εκδίκαση της απόφασης λαμβάνει πάντοτε κάποιο διεθνές διαιτητικό δικαστήριο. 


Άρα έχουμε 3+1 μέρη στο μηχανισμό αυτό:

1. Επενδυτής / Ενάγων (investor / claimant)
2. Κράτος / Εναγόμενος (state / respondent)
3. Διαιτητικό Δικαστήριο / (arbitral tribunal - arbitration rules) , (π.χ. ICSID, UNCITRAL, ad hoc)
4. Διεθνής επενδυτική σύμβαση / Νομικό μέσο (legal instrument)


Από τα παραπάνω, εξάγουμε 2 πολύ σημαντικά συμπεράσματα: Το κράτος έχει δικαίωμα μόνο να αμυνθεί, ενώ το δικαστήριο μπορεί να συσταθεί και ad hoc (εκ του μη όντως, για αυτόν το λόγο μόνο). Οποιοδήποτε διαιτητικό δικαστήριο αποτελείται από 3 μέλη, ένα μέλος επιλεγμένο από τον επενδυτή, ένα από το κράτος και ένα τρίτο, οριζόμενο και από τις 2 πλευρές.

Επιπλέον, για ποιούς λόγους ένας ιδιώτης να επιτεθεί σε ένα κράτος, μέσω μάλιστα ενός ad hoc δικαστηρίου? Η έκθεση του UNCTAD [34] τα λέει όλα: 


«Οι περισσότερες υποθέσεις στο ISDS δεν αφορούν απλές εμπορικές διαφορές, αλλά περιλαμβάνουν θέματα δημόσιας πολιτικής όπως η προστασία του περιβάλλοντος, η δημόσια υγεία και άλλα κυβερνητικά ζητήματα. Οι αποφάσεις σε αυτά τα θέματα λαμβάνονται από ad hoc διαιτητικά δικαστήρια και πολλοί διερωτώνται τα προσόντα των δικαστών και την ορθότητα των αποφάσεών τους. Δεν δημοσιεύονται όλες οι αποφάσεις και οι διαδικασίες. Επιπλέον, οι αποφάσεις είναι συχνά ασυνεπείς και οι υπάρχοντες μηχανισμοί ελέγχου είναι ανίκανοι να συμβιβάσουν αποκλίνουσες θέσεις είτε να διορθώσουν αποδοτικά τις λάθος αποφάσεις».






Phillip Morris vs Australia

Πώς όμως όλα τα παραπάνω λειτουργούν στην πράξη? Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η υπόθεση της αμερικάνικης καπνοβιομηχανίας Philip Morris έναντι της Αυστραλίας [35] [36]. Το 2011, η Morris μήνυσε την κυβέρνηση της Αυστραλίας διότι η δεύτερη αποφάσισε να προσθέσει στα πακέτα τσιγάρων προειδοποιητικές ετικέτες για τις επιπτώσεις του καπνίσματος στον ανθρώπινο οργανισμό (Tobacco Plain Packaging Act 2011). Η κυβέρνηση στοιχειοθέτησε την απόφασή της αυτή ως ένα σημαντικό μέτρο προστασίας της υγείας του πληθυσμού της. Η αντίδραση της Morris ήταν να κατηγορήσει την Αυστραλία πως παραβιάζει τη διμερή συμφωνία Hong-Kong/Αυστραλίας περί προώθησης και προστασίας επενδύσεων, με το σκεπτικό πως η απόφαση της κυβέρνησης δεν σέβεται τις επενδύσεις της Morris στη χώρα. Για τον παραπάνω λόγο, η Morris επιζητά αποζημίωση. Η απόφαση του UNCITRAL (μη ad hoc δικαστηρίου του ΟΗΕ) εκρεμμεί.



O ISDS με νούμερα

Για να αντιληφθούμε τη δυναμική του ISDS, αρκεί να δούμε με νούμερα τις γνωστές υποθέσεις ISDS εώς τα τέλη του 2014, σύμφωνα με την τελευταία μελέτη του UNCTAD [37]:





Από το 1987 που άρχισε η "μόδα", έχουν υπάρξει 608 υποθέσεις ISDS, με τις περισσότερες να εκδικάζονται από το διαιτητικό δικαστήριο της Παγκόσμιας Τράπεζας ICSID. Στο παραπάνω διάγραμμα, η αριστερή στήλη μετράει τις υποθέσεις καθ' έτος, ενώ η δεξιά το συνολικό αριθμό.




Παραπάνω βλέπουμε ποιες χώρες είναι αυτές που έχουν κατηγορηθεί από τους επενδυτές τις πιο πολλές φορές, ενώ ενδιαφέρον έχει να δούμε και σε ποιές χώρες εδρεύουν οι επενδυτές αυτοί:





Παρατηρούμε λοιπόν πως οι εταιρίες-επενδυτές προέρχονται κυρίως από τις ανεπτυγμένες χώρες. 




Το παραπάνω διάγραμμα μας δείχνει την τελική έκβαση γιά όσες υποθέσεις υπήρξε τελική απόφαση:

- 37% δικαιώθηκαν τα κράτη
- 25% δικαιώθηκαν οι επενδυτές
- 28% σε κοινή διευθέτηση/συμβιβασμό


Σημαντικό είναι επίσης να σημειωθεί πως το μέσο κόστος κάλυψης νομικών εξόδων (legal fees) ανά πλευρά ανά υπόθεση ανερχόταν μέχρι το 2012 στα $8 εκατομμύρια...


O ISDS στην Ελλάδα

Το ελληνικό κράτος έχει βρεθεί ήδη σε 2 περιπτώσεις άμυνας [38] έναντι επενδυτή, η πρώτη εκ των οποίων έκλεισε θετικά ενώ η δεύτερη εκρεμμεί. 

(1)
Η πρώτη αφορούσε την Σλοβάκικη Ταχυδρομική τράπεζα Poštová banka [39], η οποία μαζί με τoν κυπριακό μέτοχό της Istrokapital SE, απαίτησαν το 2013 από την ελληνική κυβέρνηση αποζημείωση για τα ελληνικά ομόλογα τα οποία είχε στην κατοχή της κατά το PSI ή "κούρεμα ομολόγων". Η αιτιολογία ήταν πως οι διμερείς επενδυτικές συμφωνίες Ελλάδας-Σλοβακίας & Ελλάδας-Κύπρου προέβλεπαν αποζημείωση των 2 εταιριών ως προς αυτήν την επένδυση, διότι η επένδυση των ομολόγων τους (ονομαστικής αξίας €504 εκατ., τα οποία απέκτησαν μέσω της δευτερογενής αγοράς ομολόγων, και άρα σε χαμηλότερη αξία) υπέστη "κούρεμα". Η ομόφωνη απόφαση (09/04/2015) του ICSID [40] ήταν πως δεν δύναται να αποφασίσει για την προκειμένη περίπτωση, απορρίπτοντας όλους τους ισχυρισμούς του επενδυτή, κάνοντας ωστόσο τις εξής εξαιρετικές επισημάνσεις:


«Το κρατικό χρέος σε μεγάλο βαθμό είναι αποτέλεσμα πολιτικής επιρροής και ρίσκου. Η αποπληρωμή του δεν επαφίεται απλώς στο απλό πιστωτικό ρίσκο μίας οιασδήποτε πιστωτικής λειτουργίας, αλλά και στις πολιτικές αποφάσεις οι οποίες είναι εξαιρετικά ευαίσθητες για τους κατοίκους του κράτους, όπως η αύξηση φόρων και η μείωση κρατικών δαπανών ή επενδύσεων ώστε να αποπληρώσει το χρέος αυτό.»

«Η μόνη ασφάλεια των πιστωτών κρατικού χρέους είναι συνήθως η πλήρη πίστη και πίστωση του κράτους. Επιπλέον, σαν γενικός κανόνας δεν υπάρχει αυστηρή προτεραιότητα εξόφλησης στο κρατικό χρέος και επομένως, οι υπάρχοντες πιστωτές μπορεί να δουν το χρέος τους να αλλάζει με επόμενες εκδόσεις χρέους.»

«Οι πιστωτές έχουν κατά πολύ περιορισμένα νομικά εργαλεία εάν το κράτος-οφειλέτης αποτύχει να κάνει μία προκαθορισμένη πληρωμή λαμάνοντας υπόψη θέμα ασυλίας που άπτεται αποκλειστικά στα κράτη.»

«Εν κατακλείδι, το κρατικό χρέος δεν μπορεί να εξισωθεί με το ιδιωτικό ή εταιρικό χρέος.»

«Όλη η οικονομική δραστηριότητα εμπεριέχει ένα βαθμό ρίσκου. Επομένως, όλα τα συμβόλαια έχουν το ρίσκο της μη εξυπηρέτησης.»

«Ένα επενδυτικό ρίσκο συνεπάγεται μίας κατάστασης, στην οποία ο επενδυτής δεν μπορεί να είναι σίγουρος για την απόδοση/κέρδος και ίσως να μην γνωρίζει το ποσό που θα ξοδέψει τελικά, ακόμα και εάν όλοι οι εταίροι του αποποιηθούν των ευθυνών τους. Όταν υπάρχει ρίσκο τέτοιου είδους, ο επενδυτής απλά δεν μπορεί να προβλέψει το αποτέλεσμα της συναλλαγής.»  


Αξίζει να ξαναδιαβαστούν τα παραπάνω σημεία. Εάν αντιληφθούμε τη σημασία τους, βλέπουμε πως ακόμα και οι διεθνείς δικαστικοί μηχανισμοί τάσσονται με το μέρος του κράτους-οφειλέτη. Και εάν αυτό το δικαστήριο αποφάσισε με αυτόν τον τρόπο για χρέος αξίας μικρότερης των €504 εκατ., μπορεί κανείς να φανταστεί τι θα αποφάσιζε για χρέος ύψους +€300 δις. Η καλύτερη απάντηση σε όσους ισχυρίζονται πως δεν μπορεί να γίνει διαγραφή χρέους. Τα δικαστήρια έχουν ήδη τοποθετηθεί αρκετές φορές ομόφωνα σε αυτό το θέμα. 

Στις 5 Σεπτεμβρίου ο επενδυτής κατέθεσε αίτηση μερικής ακύρωσης της απόφασης [41], συνεπώς η υπόθεση δεν θεωρείται λήξασα.

(2)
Στις 16 Ιουλίου 2014 [42], η κυπριακή Cyprus Popular Bank (Λαϊκή τράπεζα) κατέφυγε στο ICSID έναντι του ελληνικού κράτους για τη μη συμμετοχή της στο πρόγραμμα έκτακτης ρευστότητας (ELA) από την ΕΚΤ [43]. Σύμφωνα με τη Λαϊκή, η στέρηση του ELA της κόστισε σημαντικές απώλειες. Η εκδίκαση της απόφασης δεν έχει ξεκινήσει.

(3)
Μία τρίτη υπόθεση φαίνεται να βρίσκεται στα σκαριά, πάλι από τη Λαϊκή τράπεζα, αυτή τη φορά επικαλούμενη απώλειές της λόγω κουρέματος των ομολόγων της κατά το PSI [44]. Βέβαια, ενδιαφέρον έχει το εξής: Πώς μία τράπεζα κουρεύει τις καταθέσεις του απλού κόσμου (εφόσον πλέον ο καταθέτης στην Ευρωζώνη ονομάζεται "επενδυτής" [45] - ελέω Ευρωπαϊκής Τραπεζικής  Ένωσης -) και την ίδια στιγμή προσφεύγει στα διεθνή δικαστήρια για κούρεμα των ομολόγων, τα οποία αν δικαιωθεί, θα αποπληρώσουν και πάλι οι απλοί πολίτες. Και κερατάς και δαρμένος... 



NTMs


Η δεύτερη σημαντική κατηγορία, στην οποία το TTIP "βάζει χέρι", είναι τα λεγόμενα μη δασμολογικά μέτρα (Non-Tariff Measures - NTMs), στα οποία εντάσσονται τα υπό διαπραγμάτευση θέματα, όπως η ασφάλεια τροφίμων (SPS), οι κανόνες καταγωγής, οι τεχνικοί φραγμοί στο εμπόριο, τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και οι γεωγραφικές ενδείξεις.

Σύμφωνα με το UNCTAD [46], τα NTMs  αποτελούν μέτρα (εκτός των δασμολογικών) τα οποία έχουν οικονομική επίπτωση στο διεθνές εμπόριο αγαθών, σε όρους ποσότητας και τιμής τους. Ενδεικτικά, κάποια από αυτά τα μέτρα κατηγοριοποιούνται ως εξής [47]:



SPS - Υγειονομικά και φυτο-υγειονομικά μέτρα
Μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία ζωής ανθρώπων και ζώων από κινδύνους προερχόμενους από πρόσθετα, προσμείξεις, τοξίνες ή νοσογόνους οργανισμούς στο φαγητό (υγειονομικά προ-απαιτούμενα), ασθένεις ζώων. παράσιτα, ασθένειες από τρίτες χώρες, λοιπούς επιβλαβείς οργανισμούς και λοιπά.  


Παραδείγματα:
- Η απαγόρευση εισαγωγής πουλερικών και βοοειδών από περιοχές προσβεβλημένες από τη γρίπη των πτηνών και αφθώδους πυρετού αντίστοιχα.
- Η απαγόρευση εισαγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων από περιοχές που δεν πληρούν κατάλληλες συνθήκες υγιεινής.
- Η απαίτηση εξουσιοδότησης για την εισαγωγή από το υπουργείο Υγείας.
- Η εγγραφή των εισαγωγέων συγκεκριμένου τροφίμου στο υπουργείο Υγείας.
- Η υιοθέτηση ενός μέγιστου ορίου καταλοίπων στα εντομοκτόνα, ζιζανιοκτόνα, βαρέα μέταλλα, κτηνιατρικά φάρμακα, μόνιμα οργανικά κατάλοιπα και χημικά που δημιουργούνται κατά την επεξεργασία, κατάλοιπα διθιανόνης στα μήλα και στο λυκίσκο.
- Διάφοροι περιορισμοί που υπάρχουν στο φαγητό και τα πρόσθετα, όσων αφορά το χρωματισμό, τη συντήρηση ή τα γλυκαντικά.
- Ετικέτες που προσδιορίζουν συνθήκες αποθήκευσης, πιθανά επικίνδυνα συστατικά (αλλεργιογόνα) π.χ. συστατικά μη κατάλληλα για βρέφη.
- Η απαγόρευση πολυβινυλιοχλωριδίου (PVC) για συσκευασία τροφίμων.
- Μικροβιολογικά κριτήρια στο τελικό προϊόν (π.χ. σαλμονέλα).
- Κατάλληλες συνθήκες υγιεινής στις φάρμες.
- Η χρήση ιονισμού σε κρέας, φρέσκα φρούτα ως μέτρο έναντι σε μικροοργανισμούς, βακτήρια.
- Έλεγχος τροφής βοοειδών.
- Ασφαλής επεξεργασία και αποθήκευση τροφών.
- Δειγματοληπτικός έλεγχος εισαγώμενων προϊόντων.
- Ύπαρξη πιστοποίησης για υλικά που έρχονται σε άμεση επαφή με προϊόντα (π.χ. χαρτιά, πλαστικά, κοντέινερ).
- Επιθεώρηση ζώων ή φυτών πριν την εισαγωγή τους.


TBTs - Τεχνικά μέτρα στο εμπόριο
Ο όρος Technical Barriers to Trade - TBT αφορά τους τεχνικούς κανονισμούς, και τις διαδικασίες αξιολόγησης συμμόρφωσης σε αυτούς, με εξαίρεση τα θέματα που άπτονται στο SPS. 


Παραδείγματα:
- Η απαγόρευση εισαγωγής επικίνδυνων ουσιών, όπως εκρηκτικές  ύλες, συγκεκριμένες τοξικές ουσίες και άλλα.
- Η δυνατότητα στους εισαγωγείς ευαίσθητων προϊόντων, όπως φάρμακα, αλκοόλ, τσιγάρα κ.ά., να εγγράφονται επισήμως στην χώρα που τα εισάγει.
- Περιορισμένη χρήση διαλυτών σε χρώματα, ανώτατο επίπεδο μολύδου κ.ά.
- Ετικέτες στα ψυγεία που να αναγράφονται το μέγεθος, βάρος και το επίπεδο ηλεκτρικής κατανάλωσης.
- Εμφανής σηματοδότηση μεταφοράς ή αποθήκευσης σε προϊόντα εύθραυστα. 
- Χρήση φιλικών προς το περιβάλλον μεθόδων παραγωγής.
- Αποθήκευση φαρμάκων κάτω από συγκεκριμένη θερμοκρασία.
- Ελάχιστη ποσότητα ουσίας ώστε να δικαιολογεί ένα προϊόν το όνομά του (π.χ 30% περιεκτικότητα κακάο στην σοκολάτα).
- Εισαγωγή εγκεκριμένων προϊόντων σε μία χώρα.
- Προϋπόθεση ελέγχου ασφαλείας σε προϊόντα όπως τα αυτοκίνητα.
- Αναγραφή προέλευσης υλικών και προϊόντων. 


Ενδεχόμενα μέτρα διασφάλισης του εμπορίου
Πρόκειται για μέτρα που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση ιδιαίτερα αρνητικών επιπτώσεων στην εισαγωγή ενός προϊόντος στη χώρα εισαγωγής.


Παραδείγματα:
- Έλεγχοι κατά του dumping (Anti-dumping). Dumping ορίζεται ως η πρακτική μίας εταιρίας να εξάγει προϊόντα σε μία χώρα  σε πολύ χαμηλότερες τιμές σε σύγκριση με τις τιμές στη χώρα αυτή. 
- Εύρεση επιδοτούμενων εισαγωγών σε μία χώρα, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν ζημιά στη χώρα εισαγωγής σε ομοειδή προϊόντα.
- Ενέργειες προστασίας σε εισαγωγή προϊόντων.


Αδειοδοτήσεις εισαγωγών
Περιπτώσεις όπου οι εισαγωγές διενεργούνται βάσει ορισμένων συνθηκών, όπως όταν η εγχώρια παραγωγή δεν επαρκεί για την κάλυψη της εγχώριας ζήτησης, οι συγκεκριμένες εισαγωγές για πολύ εξειδικευμένους λόγους κ.ά. 


Ποσοστώσεις
Εφαρμόζονται είτε σε παγκόσμιο είτε σε εθνικό επίπεδο, αντιμετωπίζοντας περιπώσεις υπεραλίευσης, καταστροφής του περιβάλλοντος, ποιότητας προϊόντος. 


Πνευματική ιδιοκτησία
Μέτρα που αφορούν τη νομοθεσία πατεντών, εμπορικών σημάτων, αντίγραφα, γεωγραφικές ενδείξεις κ.ά.


Κανόνες καταγωγής
Αφορούν νόμους, ρυθμίσεις και κυβερνητικές αποφάσεις σε εισαγώμενα προϊόντα ώστε να καθορίζεται η χώρα προέλευσης των αγαθών. Οι κανόνες καταγωγής είναι σημαντικοί στην εφαρμογή πολιτικών όπως το anti-dumping, οι επιδοτήσεις και στα μέτρα διασφάλισης όπως είδαμε και παραπάνω. 


Εάν σε αυτό το σημείο, ξαναμελετήσουμε τα λεγόμενα των κατά καιρούς Επιτρόπων Εμπορίου της ΕΕ, και τα συγκρίνουμε με τα NTMs, καταλαβαίνουμε αμέσως τα "στρογγυλέματα" που θα γίνουν και που αφορούν άμεσα ακόμα και την ποιότητα της τροφής μας. Τα πάντα θα θυσιαστούν στο βωμό των "επενδύσεων". 



Σύνοψη


Από τα παραπάνω, γίνεται άμεσα εμφανής ο τρόπος λειτουργίας της ΕΕ. Δουλειές στο παρασκήνιο, με κάποιους "φυτευτούς" τύπους να αποφασίζουν, χωρίς καμία επαφή και κόστος για όσους και όσα αποφασίζουν. Ο TTIP αποτελεί από μόνο του ένα αδιάσειστο επιχείρημα γιατί η συγκεκριμένη ΕΕ πρέπει να διαλυθεί το τάχιστο. 
Και εάν προσθέσουμε το Ευρώ, τον ESM, την Ευρωπαϊκή Τραπεζική Ένωση, την ομοσπονδιοποίηση της Ευρώπης, την Ευρωπαϊκή Διακυβέρνηση, μπορούμε εύκολα να εξηγήσουμε ποιοι βλέπουν την ΕΕ ως "μονόδρομο".  



Ενδιαφέρον βίντεο...

Το παρακάτω βίντεο, δειχνει μία συνέντευξη ενός γερμανού δημοσιογράφου με τον τέως επίτροπο εμπορίου Karel De Gucht για το TTIP. 
Ο επίτροπος επαναλάμβανε το ότι το TTIP θα έχει θεαματικές επιπτώσεις στην οικονομία, δημιουργώντας εκατοντάδες χιλιάδες θέσεις εργασίας. Mόλις ο δημοσιογράφος του παρέθεσε την έρευνα που η ίδια η Κομισιόν είχε παραγγείλει (για να βασίσει κάπου το TTIP), λέγοντάς του: "Μα καλά, για 0,5% αύξηση του ευρωπαϊκού ΑΕΠ στα επόμενα 10 χρόνια, δεν είναι και τόσο θεαματικά τα αποτελέσματα", τότε άρχισε το γλέντι...
Για 10 λεπτά ο επίτροπος ψαχνόταν να δει αν αυτό το νούμερο είναι της έρευνας, και μετά άρχισε να χάνει την υπομονή του και να γίνεται "ευγενικά" επιθετικός στο δημοσιογράφο.
Το βίντεο είναι στα αγγλικά, αλλά είναι εξαιρετικά διαφωτιστικό να το δει και κάποιος μη-αγγλομαθής, απλώς παρατηρώντας τη γλώσσα του σώματος ενός χαρακτηριστικού δείγματος "τεχνοκράτη των Βρυξελλών", για να καταλάβει το ποιόν αυτών των ανθρώπων. Από τον απαξιωτικό τρόπο που χαιρετάει τον δημοσιογράφο, μέχρι και τον εκνευρισμό του στις ερωτήσεις που δέχεται... 

https://www.youtube.com/watch?v=vnOTyOjV4I4


Παραπομπές


[1] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-95_en.htm
[2] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2013/march/tradoc_150737.pdf
[3] http://www.cepr.org/content/supporters-cepr
[4] http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG/countries/EU?display=graph
[5] http://ec.europa.eu/archives/commission_2004-2009/ashton/speeches_articles/spca021_en.htm
[6] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=569&title=EU-Trade-Commissioner-Karel-De-Gucht-on-first-official-visit-to-the-United-States
[7] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=544&title=EU-Trade-Commissioner-meets-with-United-States-Trade-Representative
[8] https://www.youtube.com/watch?v=vnOTyOjV4I4
[9] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=917&title=Transatlantic-Trade-and-Investment-Partnership-Commissioner-Karel-De-Gucht-welcomes-Member-States%E2%80%99-green-light-to-start-negotiations
[10] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=988&title=EU-and-US-conclude-second-round-of-TTIP-negotiations-in-Brussels
[11] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=869&title=European-Union-and-United-States-to-launch-negotiations-for-a-Transatlantic-Trade-and-Investment-Partnership 
[12] http://europa.eu/rapid/press-release_MEMO-13-564_el.htm
[13] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=950&title=The-EU-presents-its-TTIP-negotiating-team
[14] http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:12007L/TXT&from=EN
[15] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=936&title=First-round-of-Transatlantic-Trade-and-Investment-Partnership-negotiations-starts
[16] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1231&title=European-Commission-publishes-TTIP-legal-texts-as-part-of-transparency-initiative
[17] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=943&title=EU-publishes-initial-TTIP-Position-Papers
[18] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1076&title=Ensuring-transparency-in-EU-US-trade-talks-EU-publishes-negotiating-positions-in-five-more-areas
[19] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/152666.htm
[20] http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-11103-2013-DCL-1/en/pdf
[21] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=941&title=EU-and-US-conclude-first-round-of-TTIP-negotiations-in-Washington
[22] http://corporateeurope.org/pressreleases/2013/12/leaked-proposal-eu-us-trade-deal-increases-business-power-decision-making
[23] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1001&title=Anti-Trade-lobby-group-CEO-scores-own-goal-on-latest-TTIP-revelation
[24] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1033&title=EU-US-trade-talks-%E2%80%93-fourth-round-to-start-in-Brussels-on-Monday-10-March
[25] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1240&title=Commissioner-Malmstr%C3%B6m-speech-in-Vienna-%E2%80%93-Three-reasons-why-TTIP-is-good-for-Austria
[26] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/152693.htm
[27] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/153303.htm
[28] http://www.statistik.at/web_en/statistics/PeopleSociety/population/population_censuses_register_based_census_register_based_labour_market_statistics/totaL_population/index.html
[29] http://www.statistik-portal.de/Statistik-Portal/en/en_jb01_jahrtab1.asp
[30] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/january/tradoc_153044.pdf
[31] http://trade.ec.europa.eu/doclib/docs/2015/april/tradoc_153348.pdf
[32] http://trade.ec.europa.eu/doclib/press/index.cfm?id=1350&title=Statement-by-EU-Trade-Commissioner-Cecilia-Malmstr%C3%B6m-on-the-European-Parliaments-vote-on-the-TTIP-resolution
[33] http://trade.ec.europa.eu/doclib/html/153640.htm
[34] http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/diaeia2013d2_en.pdf
[35] http://www.italaw.com/cases/851
[36] http://unctad.org/en/Pages/DIAE/ISDS.aspx?&&View={FC8B9ABA-CF09-4491-89D1-99DE23534CA1}&FilterField1=RespondentState&FilterValue1=Australia
[37] http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/webdiaepcb2015d2_en.pdf
[38] http://unctad.org/en/Pages/DIAE/ISDS.aspx?&&View={FC8B9ABA-CF09-4491-89D1-99DE23534CA1}&FilterField1=RespondentState&FilterValue1=Greece
[39] http://www.italaw.com/cases/2073
[40] https://icsid.worldbank.org/ICSID/FrontServlet?requestType=CasesRH&actionVal=showDoc&docId=DC5752_En&caseId=C2823
[41] https://icsid.worldbank.org/apps/ICSIDWEB/cases/Pages/casedetail.aspx?CaseNo=ARB/13/8&tab=PRD
[42] https://icsid.worldbank.org/apps/ICSIDWEB/cases/Pages/casedetail.aspx?CaseNo=ARB/14/16&tab=PRO
[43] https://iglinavos.wordpress.com/2015/03/26/ela-dispute-comes-to-icsid-laiki-vs-greece/
[44] http://www.ekathimerini.com/202112/article/ekathimerini/business/cyprus-seeks-psi-damages-for-laiki-bank
[45] http://tekmirioseis.blogspot.cz/2015/03/ebu.html
[46] http://www.unctad.info/en/Trade-Analysis-Branch/Key-Areas/NTM/
[47] http://www.unctad.info/upload/TAB/docs/UNCTAD-DITC-TAB-2012-2-Rev1_feb2015_A5.pdf