Saturday, 28 February 2015

Επενδύω, επενδύεις, επενδύει...

Πριν αρκετά χρόνια, το να αγοράσει κανείς μία έκταση γης θεωρούνταν μία αυτονόητη μορφή "επένδυσης". Κατά αυτόν τον τρόπο, ο καθένας μπορούσε να τοποθετήσει τις οικονομίες του, με τη λογική πως αυτή η έκταση γης μπορούσε αργότερα να του αποφέρει κάποιο ώφελος, είτε με τη μορφή χρηματικού κέρδους (μεταπώληση της γης σε υψηλότερη τιμή), είτε με την άμεση εκμετάλλευσή της (αγροτική καλλιέργεια ή κατασκευή κατοικίας).

Αργότερα, με την ευρεία εξάπλωση των χρηματαγορών, μία πρώτη ιδέα ήταν η τοποθέτηση χρημάτων σε μετοχές εταιριών, με προφανή στόχο το κέρδος από τη διαφορά τιμής της μετοχής. 

Και οι 2 παραπάνω περιπτώσεις αποτελούν κλασσικά παραδείγματα της έννοιας "επένδυσης" , του ότι δηλαδή τοποθετώ κάποιο κεφάλαιο το οποίο προσδοκώ να μου φέρει κάποιο κέρδος. Ωστόσο, σε όλες τις επενδύσεις υπάρχει και το ρίσκο: η επένδυση ενδέχεται να μην αποφέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα στον επενδυτή, χάνοντας έτσι μέρος είτε το σύνολο του κεφαλαίου.

Εάν θελήσουμε να συγκρίνουμε τις κλασσικές/παραδοσιακές μορφές επενδύσεων, με τις σύγχρονες, θα μπορούσαμε να τις παραλληλίσουμε σαν το γάιδαρο (κλασσικές) με το αεροπλάνο (σύγχρονες). Και τα 2 μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν μεταφορικό μέσο, ωστόσο όσο ο σημερινός πιλότος γελάει και μόνο με την ιδέα του γαιδάρου σαν μεταφορικό μέσο, άλλο τόσο και ο σημερινός επενδυτής γελάει με την έννοια της αγοράς γης σαν επένδυση.

Επενδύσεις για "σοβαρούς" παίκτες...

Όπως είναι φυσικό, οι "σοβαροί" παίκτες δεν ασχολούνται με τίποτε άλλο, παρά με την έννοια της επένδυσης. Ολόκληρη η ζωή τους (σπουδές, επάγγελμα, ενημέρωση) στρέφεται γύρω από αυτήν, ερευνώντας και εξειδικεύοντας καθετί μπορεί να θεωρηθεί ως επένδυση, η οποία ασφαλώς θα μπορέσει να αποφέρει κέρδος, με το ελάχιστο δυνατό ρίσκο/απώλειες (risk management - διαχείριση κινδύνου) [1].

Άρα λοιπόν, ο επενδυτής επιθυμεί να επενδύσει οπουδήποτε και με κάθε μέσο, αρκεί να θεωρεί πως στο τέλος θα δικαιωθεί. Η "κρίση ειλικρίνειας" ενός επενδυτή σε ενημερωτική εκπομπή του BBC αποτελεί ένα τρανταχτό παράδειγμα του σύγχρονου τρόπου σκέψης [2].

Παρακάτω λοιπόν αναφέρονται κάποιες μόνο από τις άπειρες μορφές επένδυσης στις μέρες μας: 
  • Εταιρικές μετοχές
  • Χαρτοφυλάκια
  • Περουσιακά στοιχεία δημόσια/ιδιωτικά
  • Συνταξιοδοτικά προγράμματα
  • Κρατικά ομόλογα, διαχείριση κρατικού χρέους
  • Τραπεζικά προιόντα
  • Ευκαιρίες σε αγαθά (πετρέλαιο, τρόφιμα)
  • Επενδύσεις σε πολύτιμα μέταλα (χρυσός)
  • Επενδύσεις σε νομίσματα
  • Διαχείριση κρίσεων
  • Παράγωγα προιόντα 

Θεσμικοί επενδυτές

Αν κάποιος ρωτούσε τον περίγυρό του για το τι είναι το Vanguard Group, σίγουρα θα δυσκολευόταν να βρει κάποιον να του απαντήσει σωστά, αφού ίσως όλοι θα ακούγαν αυτό το όνομα για πρώτη φορά. Αν ο ίδιος μάλιστα υποστήριζε πως η αξία των περουσιακών στοιχείων (assets) του Vanguard Group υπερβαίνει το Βρετανικό ΑΕΠ (6η οικονομία στον κόσμο), σίγουρα ουδείς δεν θα τον πίστευε, για τον απλούστατο λόγο πως πολύ λίγοι γνωρίζουν το πραγματικό μέγεθος των λεγομένων "θεσμικών επενδυτών" (Institutional investors) ή αυτών των "αόρατων εταιριών" που απαρτίζουν τις "αγορές". 

Περισσότερα ενδεικτικά παραδείγματα: 

  • Η περουσιακή αξία της BlackRock ισούται με το συνολικό ΑΕΠ Γερμανίας και Αργεντινής μαζί!
  • Η περουσιακή αξία των 2 γαλλικών κολοσσών θεσμικών επενδυτών (AXA Group, BNP Paribas) υπερβαίνουν το γαλλικό ΑΕΠ.
  • H ελβετική UBS έχει περουσιακή αξία 1,5 φορές το ελβετικό ΑΕΠ. 

Τα παραπάνω στοιχεία για το 2013 προκύπτουν από μελέτη του Towers Watson για τους 500 ισχυρότερους θεσμικούς επενδυτές [3], καθώς επίσης και από τα συγκεντρωτικά στοιχεία του ΟΗΕ,ΔΝΤ,Παγκόσμια Τράπεζα,CIA για το ΑΕΠ των χωρών [4]. Η γενική σύγκριση αυτών των στοιχείων μας δίνει και την τελική εικόνα:

Η αξία (assets) των 500 μεγαλύτερων θεσμικών επενδυτών είναι μεγαλύτερη του παγκόσμιου ΑΕΠ

Πιο συγκεκριμένα, για το 2013, οι 500 ισχυρότεροι επενδυτές είχαν αξία $76,4 τρις, ενώ το παγκόσμιο ΑΕΠ κινήθηκε περί των $74 τρις. Μάλιστα, σε σχέση με το 2012, οι επενδυτές αύξησαν τα περιουσιακά τους στοιχεία κατά 12%. 





Από τα παραπάνω προκύπτουν κάποια εύλογα ερωτήματα:

  • Πώς η περουσιακή αξία των επενδυτών υπερβαίνει την παγκόσμια παραγωγή?
  • Πώς σε καιρό παγκόσμιας κρίσης και ύφεσης, εμφανίζουν τεράστια κέρδη?
  • Τι ακριβώς είναι και κάνουν οι θεσμικοί επενδυτές?

Αυτά τα ερωτήματα θα απαντηθούν σε επόμενη ανάρτηση, ωστόσο για να καταλάβουμε ακόμα περισσότερο τα τεράστια ποσά που διακινούνται από τις "αγορές", είναι κατάλληλη στιγμή να γίνει αναφορά σε ένα επενδυτικό προιόν το οποίο όσοι και αν το γνωρίζουν, λίγοι μπορούν να αντιληφθούν τα μεγέθη που διακινούνται με αυτό.

Παράγωγα προιόντα

Για την κατανόηση των παραγώγων (derivatives), είναι καλό να αναφερθούν 2 απλουστευτικά παραδείγματα, που βοηθούν ωστόσο στο να αντιληφθούμε τη γενική ιδέα [7] .

1. Έστω ότι ένας επενδυτής είναι κάτοχος ενός μονοετούς ομολόγου ενός κράτους και προβλέπει πως το κράτος αυτό οδεύει προς πτώχευση. Ανησυχεί δηλαδή πως το κράτος δεν θα μπορέσει να αποπληρώσει (εις το ακέραιο) την ονομαστική τιμή του ομολόγου κατά τη λήξη του, ο επενδυτής θα έχει δηλαδή χάσει ένα μεγάλο μέρος του κεφαλαίου που έχει επενδύσει. Για να διασφαλίσει λοιπόν την προβλεπόμενη "χασούρα", ο επενδυτής αγοράζει ένα ασφάλιστρο κινδύνου (Credit Default Swap, το γνωστό CDS) από έναν ντίλερ (swap dealer). Σύμφωνα με τους όρους του CDS, ο ντίλερ αυτός θα πληρώσει τον επενδυτή τη χασούρα του, σε περίπτωση που το κράτος αυτό πράγματι πτωχεύσει. Το αποτέλεσμα είναι πως ο επενδυτής "μεταβιβάζει το ρίσκο" της πτώχευσης του κράτους στον ντίλερ, διασφαλίζοντας έτσι το επενδειθέν κεφάλαιό του. Από την άλλη, αν και το κράτος και ο ντίλερ πτωχεύσουν, σημαίνει πως βρίσκεται εκ νέου εκτεθειμένος.

2. Έστω πως μία εταιρία ηλεκτρικού εξοπλισμού προβλέπει σημαντική άνοδο της τιμής του χαλκού μέσα στον επόμενο χρόνο και επιθυμεί να "κλειδώσει" την τιμή του χαλκού στις τωρινές τιμές (π.χ 5$/κιλό) , για τις μελλοντικές της παραγγελίες (π.χ. σε 6 μήνες).  Η εταιρία μπορεί να προσεγγίσει τον ντίλερ, και να κανονίσουν μεταξύ τους μία κοινά αποδεκτή/συμφωνειθήσα τιμή (π.χ 7$/κιλό). Εάν σε 6 μήνες η τιμή του χαλκού φθάσει τα 8$, η εταιρία πληρώνει αυτήν την τιμή, ωστόσο ο ντίλερ επιτρέφει στην εταιρία τη διαφορά (8$ η νέα τιμή - 7$ η συμφωνηθείσα τιμή) = 1$. Εάν η τιμή του χαλκού πάει στα 6$, τότε η εταιρία πληρώνει το χαλκό σε αυτήν την τιμή, ωστόσο πληρώνει και στον ντίλερ την διαφορά του 1$. Άρα λοιπόν, στην πρώτη περίπτωση κερδίζει η εταιρία, στη δεύτερη κερδίζει ο ντίλερ. Ουσιαστικά όμως εδώ, η μία μεριά θα αποζημειώσει την άλλη.

Από τα παραπάνω παραδείγματα, γίνεται άμεσα κατανοητό πως η αγορά παραγώγων ενέχει μεγάλο ρίσκο, και γι αυτό μπορεί να θεωρηθεί απλά και ως "τζόγος". Εάν δούμε όμως τα ποσά τα οποία τζιράρονται στα παράγωγα, θα καταλάβουμε αμέσως πως οι επενδυτές "παντός είδους" δεν είναι τίποτα λιγότερο από απλοί τζογαδόροι.

Σύμφωνα λοιπόν με την τελευταία μελέτη της BIS (Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών - η τράπεζα των τραπεζών), τα ποσά που διακινήθηκαν στα OTC παράγωγα (κατηγορία παραγώγων που η συμφωνία πολλές φορές καθορίζεται χωρίς κάποια εποπτική αρχή, παρά μόνο μεταξύ των 2 μερών) τον Ιούνιο του 2014 [5] έφθασαν τα $690 τρις!!! Και για να μιλήσουμε με όρους του 2013 [6], ο "τζίρος" έφθασε τα $710 τρις, που σημαίνει 9,5 φορές το παγκόσμιο ΑΕΠ!!! Από τον παρακάτω κατατοπιστικό πίνακα [7], μπορούμε να δούμε τη "μόδα" των παραγώγων τα τελευταία χρόνια.


Τώρα, για το ποιοί μπορεί να είναι οι αντίστοιχοι επενδυτές ή ντίλερς στα 2 παραδείγματα που αναφέρθησαν, η επόμενη λίστα [7] σίγουρα δεν προκαλεί έκπληξη στους "υποψιασμένους", αφού όλες οι παρακάτω επενδυτικές τράπεζες ανήκουν στο μπλοκ των 500 επενδυτικών θεσμών που είδαμε πιο πάνω:


Ο τζόγος αυτός μπορεί να έχει ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί ο "επενδυτικός νους": από την πρόβλεψη για άνοδο στις τιμές των σιτηρών, την χρεοκοπία κρατών, μέχρι και για προβλέψεις μετεωρολογικών φαινομένων για βροχή ή τυφώνα [8]!!! Από τη φύση των παραγώγων λοιπόν, συμπεραίνουμε πως οι επενδυτές ποσώς ενδιαφέρονται για το εάν οι τιμές των τροφίμων που θα αυξηθούν (εκούσια/ακούσια), θα προκαλέσουν μαζικές λοιμοκτονίες σε ολόκληρα κράτη. Κάτι που επιβεβαιώνει άλλωστε η ομολογία του επενδυτή στο [2]. Από τη στιγμή που τζιράρονται εξωπραγματικά ποσά, αυτό που ενδιαφέρει τους επενδυτές είναι το να βγάλουν λεφτά από ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ κατάσταση.

Φυσικά, τα ποσά αυτά των παραγώγων δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική παραγωγή και με χειροπιαστό/φυσικό χρήμα, παρά είναι λογιστικές εγγραφές που πιστώνονται στους λογαριασμούς των επενδυτών.

 Ένα άμεσο επακόλουθο αυτής της φύσης των επενδυτικών εργαλείων είναι πως όλοι οι επενδυτικοί τίτλοι συνδέονται με πολύπλοκο τρόπο μεταξύ τους, κάτι που εξηγεί για παράδειγμα το λεγόμενο "ντόμινο εξελίξεων" που αναμένεται αν ένας συνδετικός κρίκος της αλυσίδας σπάσει. Προσωπικά, πιστεύω πως ούτε οι ίδιοι οι επενδυτές δεν μπορούν να αντιληφθούν το μέγεθος της πολυπλοκότητας των επενδύσεων που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει, και τις πραγματικές επιπτώσεις αυτών.

Έχοντας δει τα πράγματα από την οπτική γωνία των επενδυτών, είναι εύκολο πλέον να αντιληφθούμε τους λόγους που συμπεριφέρονται αλλαζονικά σε οποιονδήποτε σταθεί εμπόδιό τους (βλέπε περίπτωση υπερχρεωμένων κρατών, Ελλάδα).

Σε επόμενη ανάρτηση θα αναφερθούμε με περισσότερες λεπτομέρειες σε άλλα δημοφιλή επενδυτικά προιόντα, εξάγωντας αρκετά χρήσιμα συμπεράσματα.


Παραπομπές:

[1] https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%B1%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7_%CE%9A%CE%B9%CE%BD%CE%B4%CF%8D%CE%BD%CE%BF%CF%85
[2] https://www.youtube.com/watch?v=wM71fjivEt8
[3] http://www.towerswatson.com/en/Insights/IC-Types/Survey-Research-Results/2014/11/The-worlds-500-largest-asset-managers-year-end-2013
[4] http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28nominal%29
[5] http://www.bis.org/publ/otc_hy1411.htm
[6] http://www.bis.org/statistics/derstats.htm
[7] https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index
[8] http://www.cmegroup.com/trading/weather/


 


Tuesday, 24 February 2015

Απόφαση Eurogroup 20/02/2015


Το Eurogroup αποτελεί την “ανεπίσημη” σύσκεψη των υπουργών οικονομικών των ευρωπαϊκών χωρών που έχουν ως νόμισμά τους το Ευρώ. Σε αυτό συμμετέχει επίσης ο αντιπρόεδρος της ευρωπαϊκής επιτροπής (Κομισιόν) και ο πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας [1]. Αυτό σημαίνει πως οποιαδήποτε κοινή απόφαση του Eurogroup, συμπεριλαμβάνει και την έγκριση του ελληνικού υπουργού εξωτερικών.

Παρακάτω παρατίθεται αυτούσια η μετάφραση του κειμένου της απόφασης του Eurogroup στις 20/02/2015 [2]. Το αντίστοιχο επίσημο κείμενο στα αγγλικά [3].


Πλήρες κείμενο απόφασης...

«Το Eurogroup επαναλαμβάνει την εκτίμησή του για τις αξιοσημείωτες προσπάθειες προσαρμογής, που κατέβαλε η Ελλάδα και ο ελληνικός λαός τα τελευταία χρόνια. Τις τελευταίες εβδομάδες, επιδοθήκαμε, μαζί με τους θεσμούς, σ’ έναν εντατικό και εποικοδομητικό διάλογο με τις νέες ελληνικές αρχές και σήμερα βρήκαμε κοινό έδαφος.
Το Eurogroup σημειώνει, στο πλαίσιο του υφιστάμενου προγράμματος, το αίτημα των ελληνικών αρχών για παράταση της Κύριας Σύμβασης Χρηματοπιστωτικής Διευκόλυνσης (MFFA), που συνοδεύεται από μια σειρά δεσμεύσεων. Στόχος της παράτασης είναι η επιτυχημένη ολοκλήρωση της επιθεώρησης, στη βάση των προϋποθέσεων της τρέχουσας διευθέτησης, κάνοντας την καλύτερη δυνατή χρήση της δεδομένης ευελιξίας (flexibility), που θα μελετηθεί από κοινού από τις ελληνικές αρχές και τους θεσμούς. Αυτή η παράταση θα γεφυρώσει, εξάλλου, τον χρόνο των συζητήσεων για μια πιθανή επικείμενη διευθέτηση, μεταξύ του Eurogroup, των θεσμών και της Ελλάδας.
Οι ελληνικές αρχές θα παρουσιάσουν μια πρώτη λίστα μεταρρυθμίσεων, βασισμένων στη σημερινή διευθέτηση, μέχρι το τέλος της Δευτέρας 23 Φεβρουαρίου. Οι θεσμοί θα παράσχουν μια πρώτη άποψη, αν αυτή είναι επαρκώς αποτελεσματική ως ένα θεμιτό σημείο εκκίνησης για μια επιτυχημένη ολοκλήρωση της αξιολόγησης. Η λίστα θα εξειδικευτεί και στη συνέχεια θα συμφωνηθεί από τους θεσμούς μέχρι τα τέλη Απριλίου.
Μόνο η έγκριση της ολοκλήρωσης της αξιολόγησης της παρατεινόμενης διευθέτησης από τους θεσμούς θα επιτρέψει οιαδήποτε καταβολή της εναπομείνασας δόσης του τρέχοντος προγράμματος του EFSF και τη μεταφορά των κερδών του 2014 από το SMP. Αμφότερα είναι συνάρτηση της έγκρισης από το Eurogroup.
Με δεδομένη την αποτίμηση των θεσμών, το Eurogroup συμφωνεί ότι οι πόροι, που μέχρι σήμερα ήταν διαθέσιμοι στο πρόγραμμα-μαξιλάρι του ΗFSF, θα πρέπει να διατηρηθούν στην κατοχή του EFSF, ελεύθεροι από δικαιώματα τρίτων μερών για τη διάρκεια της παράτασης της Κύριας Σύμβασης Χρηματοπιστωτικής Διευκόλυνσης. Οι πόροι εξακολουθούν να είναι διαθέσιμοι για τη διάρκεια της παράτασης της MFFA και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για τα κόστη ανακεφαλαιοποίησης και αναδιάρθρωσης. Θα αποδεσμευτούν μόνο μετά από αίτημα από τον Ενιαίο Μηχανισμό Εποπτείας της ΕΚΤ.
Υπό αυτό το πρίσμα, καλωσορίζουμε τη δέσμευση των ελληνικών αρχών να συνεργαστούν σε στενή συμφωνία με τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς θεσμούς καθώς και τους εταίρους. Σε αυτό το πλαίσιο, υπενθυμίζουμε την ανεξαρτησία της ΕΚΤ. Συμφωνήσαμε, επίσης, ότι το ΔΝΤ θα συνεχίσει να παίζει τον ρόλο του.
Οι ελληνικές αρχές έχουν εκφράσει την ισχυρή δέσμευσή τους για μία ευρύτερη και βαθύτερη δομική μεταρρυθμιστική διαδικασία με βελτιούμενες προοπτικές ανάπτυξης και απασχόλησης, διασφαλίζοντας σταθερότητα και εξυγίανση του δημοσιονομικού τομέα, αλλά και ενίσχυση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Οι αρχές δεσμεύονται να εφαρμόσουν τις επί μακρόν εκκρεμείς μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της διαφθοράς και της φοροδιαφυγής, καθώς και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα. Στο σημείο αυτό οι ελληνικές αρχές αναλαμβάνουν να κάνουν τη βέλτιστη δυνατή χρήση της συνεχιζόμενης πρόβλεψης για τεχνική βοήθεια.
Οι ελληνικές αρχές επαναλαμβάνουν την αναπόδραστη δέσμευσή τους να τιμήσουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις προς όλους τους πιστωτές πλήρως και εγκαίρως.
Οι ελληνικές αρχές έχουν, επίσης, δεσμευτεί ότι θα διασφαλίσουν τα κατάλληλα πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα ή τα χρηματοδοτικά ποσά που απαιτούνται για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους, όπως αυτή απορρέει από τη συμφωνία του Eurogroup τον Νοέμβριο του 2012. Οι θεσμοί, για τον στόχο του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2015, θα λάβουν υπ’ όψιν τις οικονομικές συνθήκες του 2015.
Με δεδομένες αυτές τις δεσμεύσεις, χαιρετίζουμε ότι σε μια σειρά τομέων οι ελληνικές πολιτικές προτεραιότητες μπορούν να συνδράμουν την ενίσχυση και καλύτερη εφαρμογή της τρέχουσας διευθέτησης. Οι ελληνικές αρχές δεσμεύονται να αποφύγουν οποιαδήποτε ανάκληση μέτρων ή μονομερείς αλλαγές πολιτικών και δομικών μεταρρυθμίσεων, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τους δημοσιονομικούς στόχους ή τη δημοσιονομική σταθερότητα, όπως αποτιμάται από τους θεσμούς.
Στη βάση του αιτήματος των δεσμεύσεων των ελληνικών αρχών, των συμβουλών των θεσμών και της σημερινής συμφωνίας, θα εγκαινιάσουμε τις εθνικές διαδικασίες, με στόχο την επίτευξη τελικής συμφωνίας για την παράταση της σημερινής Κύριας Σύμβασης Χρηματοπιστωτικής Διευκόλυνσης κατά τέσσερις μήνες από το Δ.Σ. του EFSF. Καλούμε επίσης τους θεσμούς και τις ελληνικές αρχές να ξαναρχίσουν αμέσως το έργο που θα τους επιτρέψει να ολοκληρώσουν με επιτυχία την αξιολόγηση.
Παραμένουμε αφοσιωμένοι στην παροχή επαρκούς υποστήριξης προς την Ελλάδα μέχρις ότου ανακτήσει πλήρη πρόσβαση στις αγορές».

Βασικότερα σημεία της απόφασης με απλή εξήγηση:

“Το Eurogroup σημειώνει, στο πλαίσιο του υφιστάμενου προγράμματος, το αίτημα των ελληνικών αρχών για παράταση της Κύριας Σύμβασης Χρηματοπιστωτικής Διευκόλυνσης (MFFA), που συνοδεύεται από μια σειρά δεσμεύσεων.”

Η ελληνική μεριά αιτήθηκε την παράταση του MFFA. Αυτό πάει κόντρα σε δηλώσεις του ίδιου του Βαρουφάκη, ο οποίος έλεγε πως δεν θα ζητήσει παράταση του προγράμματος που απορρίπτει [9].

Επιπλέον, το MFFA είναι η σύμβαση που αποτελεί τη συνέχεια της αρχικής δανειακής σύμβασης του Μαΐου του 2010 [5], όπου στο Άρθρο 14, παράγραφος 5 αναφέρει:

<<Με την παρούσα ο Δανειολήπτης αμετάκλητα και άνευ όρων παραιτείται από κάθε ασυλία που έχει ή πρόκειται να αποκτήσει, όσον αφορά τον ίδιο ή τα περιουσιακά του στοιχεία, από νομικές διαδικασίες σε σχέση με την παρούσα Σύμβαση...>>

Άρα λοιπόν η ελληνική μεριά δέχεται τις υφιστάμενες δανειακές συμβάσεις κ όλα όσα προβλέπουν. Όπως επίσης δέχεται και τον τρόπο με τον οποίο πέρασαν/ψηφίστηκαν (ενδεικτικά αναφέρουμε την πράξη νομοθετικού περιεχομένου της τροποποιημένης δανειακής σύμβασης [10]). Αυτό έρχεται σε αντίθεση με την πολιτική απόφαση του ιδρυτικού συνεδρίου του Συριζα [6], που μιλούσε για επαναδιαπραγματευση των δανειακών συμβάσεων.

Αξιοσημείωτο είναι να αναφέρουμε το ότι στο παρελθόν ακόμα και από τα ίδια άτομα εντός του Συριζα ακούγονταν διαφορετικές απόψεις σχετικά με το τι είναι δανειακή σύμβαση, τι μνημόνιο και τι πρέπει να καταγγελθεί ή επαναδιαπραγματευθεί [7] . Η αλήθεια είναι πως δανειακή σύμβαση και μνημόνιο πάνε πακέτο, αφού:

Σύμφωνα με την 1η δανειακή σύμβαση [5]:

<<Ο Δανειολήπτης χρησιμοποιεί όλα τα ποσά που δανείζεται σύμφωνα με τη Δανειακή Διευκόλυνση τηρώντας τις υποχρεώσεις του που απορρέουν από το Μνημόνιο Συνεννόησης>>

Σύμφωνα με τη 2η δανειακή σύμβαση [8]:

<<Ο Ορος 8 της Κύριας Σύμβασης Χρηματοδοτικής Διευκόλυνσης θα εφαρμόζεται στην παρούσα Δανειακή Διευκόλυνση>>

Επιπλέον, όπως διαβάζουμε στο κοινό ανακοινωθέν του Eurogroup, η παράταση αυτή συνοδεύεται από μία σειρά δεσμεύσεων. Ποιές είναι αυτές?

<<Στόχος της παράτασης είναι η επιτυχημένη ολοκλήρωση της επιθεώρησης, στη βάση των προϋποθέσεων της τρέχουσας διευθέτησης, κάνοντας την καλύτερη δυνατή χρήση της δεδομένης ευελιξίας (flexibility), που θα μελετηθεί από κοινού από τις ελληνικές αρχές και τους θεσμούς. Αυτή η παράταση θα γεφυρώσει, εξάλλου, τον χρόνο των συζητήσεων για μια πιθανή επικείμενη διευθέτηση, μεταξύ του Eurogroup, των θεσμών και της Ελλάδας.>>

Στόχος της παράτασης είναι ο έλεγχος του υφιστάμενου προγράμματος/μνημονίου (τρέχουσα διευθέτηση), δηλαδή των υπαρχουσών συμφωνιών των προηγουμένων κυβερνήσεων, και μάλιστα με τις ήδη προ-αποφασισμένες προϋποθέσεις. Προχωράμε με την ίδια συνταγή, η οποία μάλιστα θα μελετηθεί από κοινού από την Ελλάδα και τους “θεσμούς” (institutions). Όπως ορίζεται κ παρακάτω στο κείμενο του Eurogroup, οι θεσμοί είναι οι ίδιοι που αποτελούσαν την τρόικα, δηλαδή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ΕΚΤ και το ΔΝΤ. Συνεπώς η “τρόικα” μετονομάστηκε στη λέξη “θεσμοί”. Δεν έχει καμία πρακτική διαφορά.

Επομένως, ενώ ο Βαρουφάκης αναφέρει πως δεν συνεργάζεται με την “τρόικα” [9], την ίδια στιγμή υπογράφει κείμενο στο οποίο τα πάντα εγκρίνονται/εποπτεύονται από τους “θεσμούς”.

<<Οι ελληνικές αρχές θα παρουσιάσουν μια πρώτη λίστα μεταρρυθμίσεων, βασισμένων στη σημερινή διευθέτηση, μέχρι το τέλος της Δευτέρας 23 Φεβρουαρίου. Οι θεσμοί θα παράσχουν μια πρώτη άποψη, αν αυτή είναι επαρκώς αποτελεσματική ως ένα θεμιτό σημείο εκκίνησης για μια επιτυχημένη ολοκλήρωση της αξιολόγησης. Η λίστα θα εξειδικευτεί και στη συνέχεια θα συμφωνηθεί από τους θεσμούς μέχρι τα τέλη Απριλίου.
Μόνο η έγκριση της ολοκλήρωσης της αξιολόγησης της παρατεινόμενης διευθέτησης από τους θεσμούς θα επιτρέψει οιαδήποτε καταβολή της εναπομείνασας δόσης του τρέχοντος προγράμματος του EFSF και τη μεταφορά των κερδών του 2014 από το SMP. Αμφότερα είναι συνάρτηση της έγκρισης από το Eurogroup.>>

Τα πάντα θα τα κρίνουν/αξιολογήσουν/εποπτεύσουν οι θεσμοί. Θα εγκρίνουν τη λίστα μεταρρυθμίσεων, και αυτοί θα αποφασίσουν τη συνέχεια. Όπως δηλαδή γινόταν ως τώρα, μιλάμε για συνέχιση του υφιστάμενου μνημονίου, υπό την αξιολόγηση της τρόικας/θεσμών.

Συνεπώς, αυτό το πρόγραμμα-γέφυρα αφορά στην εκταμίευση της επόμενης δόσης, η οποία εξαρτάται από την αξιολόγηση (από τους θεσμούς) του προγράμματος που παρουσιάζει η ελληνική πλευρά και αφορά το υφιστάμενο μνημόνιο.
Άρα, το μνημόνιο δεν το έχει σκίσει ακόμα ο Τσίπρας [11]. Από την άλλη μεριά, ενδιαφέρον έχει πως ο Βαρουφάκης από τη Βουλή, τη βραδιά των προγραμματικών δηλώσεων δεσμεύτηκε να συνεχίσει με το 70% των υφιστάμενων μεταρρυθμίσεων του υπάρχοντος μνημονίου [12]. Το ποιες είναι αυτές δεν έχει αναφέρει ακόμα.

<<Με δεδομένη την αποτίμηση των θεσμών, το Eurogroup συμφωνεί ότι οι πόροι, που μέχρι σήμερα ήταν διαθέσιμοι στο πρόγραμμα-μαξιλάρι του ΗFSF, θα πρέπει να διατηρηθούν στην κατοχή του EFSF, ελεύθεροι από δικαιώματα τρίτων μερών για τη διάρκεια της παράτασης της Κύριας Σύμβασης Χρηματοπιστωτικής Διευκόλυνσης. Οι πόροι εξακολουθούν να είναι διαθέσιμοι για τη διάρκεια της παράτασης της MFFA και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για τα κόστη ανακεφαλαιοποίησης και αναδιάρθρωσης. Θα αποδεσμευτούν μόνο μετά από αίτημα από τον Ενιαίο Μηχανισμό Εποπτείας της ΕΚΤ.>>

Το ποσό (περίπου 11 δις) της χρηματοδότησης που έχει στην κατοχή του ο HFSF (Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας - ΤΧΣ, σκοπός του είναι η συνεισφορά στη διατήρηση της σταθερότητας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, προς χάριν του δημοσίου συμφέροντος) [13], είναι δυνατό να χρησιμοποιηθεί μόνο για ανακεφαλαιοποίηση ή αναδιάρθρωση τραπεζών, και μάλιστα μπορεί να αιτηθεί μόνο μετά από αίτημα του ΕΜΕ , δηλαδή της δια-τραπεζικής ένωσης. Η τραπεζική ένωση αφορά έναν ενιαίο εποπτικό/εκτελεστικό μηχανισμό όλων των τραπεζών, ο οποίος είναι σε ισχύ ήδη από την 1/1/2015 [14] [15].

Επομένως, τα διαθέσιμα προς δανεισμό χρήματα του ΤΧΣ θα πάνε μόνο σε ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών. Μονο που το δάνειο χρεώνεται στο ελληνικό κράτος (ως συνήθως).

<<Υπό αυτό το πρίσμα, καλωσορίζουμε τη δέσμευση των ελληνικών αρχών να συνεργαστούν σε στενή συμφωνία με τους ευρωπαϊκούς και διεθνείς θεσμούς καθώς και τους εταίρους. Σε αυτό το πλαίσιο, υπενθυμίζουμε την ανεξαρτησία της ΕΚΤ. Συμφωνήσαμε, επίσης, ότι το ΔΝΤ θα συνεχίσει να παίζει τον ρόλο του.>>

Ουσιαστικά επισημαίνεται κάτι που προαναφέρθη νωρίτερα, πως ουσιαστικά οι “θεσμοί” είναι οι ΕΕ, ΕΚΤ, ΔΝΤ. Δεν αλλάζει τίποτα λοιπόν.

<<Οι ελληνικές αρχές έχουν εκφράσει την ισχυρή δέσμευσή τους για μία ευρύτερη και βαθύτερη δομική μεταρρυθμιστική διαδικασία με βελτιούμενες προοπτικές ανάπτυξης και απασχόλησης, διασφαλίζοντας σταθερότητα και εξυγίανση του δημοσιονομικού τομέα, αλλά και ενίσχυση της κοινωνικής δικαιοσύνης. Οι αρχές δεσμεύονται να εφαρμόσουν τις επί μακρόν εκκρεμείς μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση της διαφθοράς και της φοροδιαφυγής, καθώς και τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας του δημόσιου τομέα. Στο σημείο αυτό οι ελληνικές αρχές αναλαμβάνουν να κάνουν τη βέλτιστη δυνατή χρήση της συνεχιζόμενης πρόβλεψης για τεχνική βοήθεια.>>

Τι σημαίνει “ευρύτερη & βαθύτερη μεταρρυθμιστική διαδικασία” ? Δεσμεύονται ισχυρά πως θα συνεχίσουν το έργο των προηγουμένων κυβερνήσεων σε μεγαλύτερο εύρος και βάθος? Και επιπλέον, στοχεύουν επίσης στην αντιμετώπιση διαφθοράς,φοροδιαφυγής, δημόσιο τομέα και δικαιοσύνη.

Επιπλέον, αναφέρεται πως η τεχνική βοήθεια (η task force του Ράιχενμπαχ), δηλαδή οι ξένοι επίτροποι που έχουν αναλάβει τον έλεγχο των υπουργείων θα συνεχίσουν το έργο τους εις το ακέραιο.

<<Οι ελληνικές αρχές επαναλαμβάνουν την αναπόδραστη δέσμευσή τους να τιμήσουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις προς όλους τους πιστωτές πλήρως και εγκαίρως.>>

Εδώ είναι όλο το ζουμί. Η ελληνική μεριά αναγνωρίζει και δέχεται την αποπληρωμή του συνόλου του ελληνικού χρέους. Συνεπώς, πάει περίπατο η δήλωση του Τσίπρα, για πρόταση διαγραφής του στόχου του 60% του ελληνικού χρέους [16] . Στην ουσία, δεν τέθηκε ποτέ ως τώρα.

Επιπλέον, δέχεται την ολική και έγκαιρη αποπληρωμή του, πριν από το λογιστικό ελέγχο του χρέους, το οποίο σύμφωνα με την Κωνσταντοπούλου δρομολογείται [17]. Εάν πραγματοποιηθεί αυτός ο έλεγχος, είναι πιθανό να ανασυρθούν στο προσκήνιο πολιτικές προηγουμένων κυβερνήσεων, οι οποίες έχουν βοηθήσει στη γιγάντωση του χρέους. Μία χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί η κυβέρνηση της ΕΡΕ του 1964, όπου με πρωθυπουργό τον Γ.Παπανδρέου και υπουργό οικονομικών τον Μητσοτάκη, επαναρρυθμίστηκε το δημόσιο χρέος της Ελλάδος με όρους σαφώς άδικους κατά του ελληνικού έθνους [21].

<<Οι ελληνικές αρχές έχουν, επίσης, δεσμευτεί ότι θα διασφαλίσουν τα κατάλληλα πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα ή τα χρηματοδοτικά ποσά που απαιτούνται για να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του χρέους, όπως αυτή απορρέει από τη συμφωνία του Eurogroup τον Νοέμβριο του 2012. Οι θεσμοί, για τον στόχο του πρωτογενούς πλεονάσματος το 2015, θα λάβουν υπ’ όψιν τις οικονομικές συνθήκες του 2015.>>

Η ελληνική μεριά αποδέχεται τα πλεονάσματα της προηγούμενης κυβέρνησης. Εδώ έχει ενδιαφέρον να σημειωθεί πως ενώ ο Τσίπρας και άλλοι αποκαλούσαν (δικαίως) τον Σαμαρά “πρωθυπουργό της μονταζιέρας” διότι κατάφερνε να παρουσιάσει πλεόνασμα με λογιστικές αλχημείες [18] [19], ο Βαρουφάκης ξανά από το βήμα της Βουλής αναγνώριζε κ υιοθετούσε το πλεόνασμα [12] για το πρόγραμμα-γέφυρα. Επιπλέον, σε ποια άλλα "χρηματοδοτικά ποσά" αναφέρονται?

<<Οι ελληνικές αρχές δεσμεύονται να αποφύγουν οποιαδήποτε ανάκληση μέτρων ή μονομερείς αλλαγές πολιτικών και δομικών μεταρρυθμίσεων, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν αρνητικά τους δημοσιονομικούς στόχους ή τη δημοσιονομική σταθερότητα, όπως αποτιμάται από τους θεσμούς.>>

Επισημαίνεται πως η ελληνική μεριά δεν πρόκειται να προβεί σε μονομερείς ενέργειες (κάτι που έχει αναφέρει κατ'επανάληψη) που θα μπορούσαν να αμφισβητήσουν τα απαιτούμενα των θεσμών και τις εώς τώρα δεσμεύσεις/μέτρα.

<<Παραμένουμε αφοσιωμένοι στην παροχή επαρκούς υποστήριξης προς την Ελλάδα μέχρις ότου ανακτήσει πλήρη πρόσβαση στις αγορές>>

Το σενάριο λοιπόν παραμένει το ίδιο, ο στόχος είναι η Ελλάδα να ξαναβγεί στις αγορές, με απλά λόγια να βγει για δανεισμό ο οποίος θα επιβαρύνει το ήδη υπάρχον χρέος [20].


Συνοπτικά:

Το πρόγραμμα-γέφυρα έχει ορίζοντα 4 μηνών και προβλέπει τα εξής:

  1. Πλήρης αποδοχή του συνόλου του ελληνικού χρέους.
  2. Πλήρης αποδοχή των δανειακών συμβάσεων/μνημονίων καθώς και των όρων τους.
  3. Συνέχιση του υφιστάμενου προγράμματος με στόχο την επόμενη εκταμίευση δόσης.
  4. Το πρόγραμμα αφορά μεταρρυθμίσεις για την αντιμετώπιση διαφθοράς,φοροδιαφυγής, δημόσιο τομέα και δικαιοσύνη.
  5. Όχι μονομερείς ενέργειες από την Ελλάδα.
  6. Προβλέπεται νέα ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών.
  7. Αναγνώριση πλεονάσματος προυπολογισμού.
  8. Ο ξένοι επίτροποι στα υπουργεία παραμένουν ως έχουν.
  9. Η “τρόικα” μετονομάζεται σε “θεσμοί”.

Με κόκκινο χρώμα εμφανίζονται οι αποφάσεις του Eurogroup που έρχονται σε αντίθεση με τις προεκλογικές απόψεις του ΣΥΡΙΖΑ. Ενδιαφέρον να σημειωθεί πως και το ίδιο το πρόγραμμα-γέφυρα είναι ιδέα του Βαρουφάκη, κάτι που δεν είχε αναφερθεί προεκλογικά επισήμως ο ΣΥΡΙΖΑ.


Παραπομπές:

[4] http://www.efsf.europa.eu/attachments/efsf_greece_fafa.pdf
[6] http://www.syriza.gr/page/politikes-apofaseis-synedriwn.html#.VOwlwS4Za9c (προγραμματικοί στόχοι, 13.2)
[12] https://www.youtube.com/watch?v=SXDeSmMm5ys 15:30 κ εξής , 14:45 κ εξής
[15] https://www.bankingsupervision.europa.eu/about/incontext/bankingunion/html/index.el.html