Saturday, 28 February 2015

Επενδύω, επενδύεις, επενδύει...

Πριν αρκετά χρόνια, το να αγοράσει κανείς μία έκταση γης θεωρούνταν μία αυτονόητη μορφή "επένδυσης". Κατά αυτόν τον τρόπο, ο καθένας μπορούσε να τοποθετήσει τις οικονομίες του, με τη λογική πως αυτή η έκταση γης μπορούσε αργότερα να του αποφέρει κάποιο ώφελος, είτε με τη μορφή χρηματικού κέρδους (μεταπώληση της γης σε υψηλότερη τιμή), είτε με την άμεση εκμετάλλευσή της (αγροτική καλλιέργεια ή κατασκευή κατοικίας).

Αργότερα, με την ευρεία εξάπλωση των χρηματαγορών, μία πρώτη ιδέα ήταν η τοποθέτηση χρημάτων σε μετοχές εταιριών, με προφανή στόχο το κέρδος από τη διαφορά τιμής της μετοχής. 

Και οι 2 παραπάνω περιπτώσεις αποτελούν κλασσικά παραδείγματα της έννοιας "επένδυσης" , του ότι δηλαδή τοποθετώ κάποιο κεφάλαιο το οποίο προσδοκώ να μου φέρει κάποιο κέρδος. Ωστόσο, σε όλες τις επενδύσεις υπάρχει και το ρίσκο: η επένδυση ενδέχεται να μην αποφέρει τα αναμενόμενα αποτελέσματα στον επενδυτή, χάνοντας έτσι μέρος είτε το σύνολο του κεφαλαίου.

Εάν θελήσουμε να συγκρίνουμε τις κλασσικές/παραδοσιακές μορφές επενδύσεων, με τις σύγχρονες, θα μπορούσαμε να τις παραλληλίσουμε σαν το γάιδαρο (κλασσικές) με το αεροπλάνο (σύγχρονες). Και τα 2 μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν μεταφορικό μέσο, ωστόσο όσο ο σημερινός πιλότος γελάει και μόνο με την ιδέα του γαιδάρου σαν μεταφορικό μέσο, άλλο τόσο και ο σημερινός επενδυτής γελάει με την έννοια της αγοράς γης σαν επένδυση.

Επενδύσεις για "σοβαρούς" παίκτες...

Όπως είναι φυσικό, οι "σοβαροί" παίκτες δεν ασχολούνται με τίποτε άλλο, παρά με την έννοια της επένδυσης. Ολόκληρη η ζωή τους (σπουδές, επάγγελμα, ενημέρωση) στρέφεται γύρω από αυτήν, ερευνώντας και εξειδικεύοντας καθετί μπορεί να θεωρηθεί ως επένδυση, η οποία ασφαλώς θα μπορέσει να αποφέρει κέρδος, με το ελάχιστο δυνατό ρίσκο/απώλειες (risk management - διαχείριση κινδύνου) [1].

Άρα λοιπόν, ο επενδυτής επιθυμεί να επενδύσει οπουδήποτε και με κάθε μέσο, αρκεί να θεωρεί πως στο τέλος θα δικαιωθεί. Η "κρίση ειλικρίνειας" ενός επενδυτή σε ενημερωτική εκπομπή του BBC αποτελεί ένα τρανταχτό παράδειγμα του σύγχρονου τρόπου σκέψης [2].

Παρακάτω λοιπόν αναφέρονται κάποιες μόνο από τις άπειρες μορφές επένδυσης στις μέρες μας: 
  • Εταιρικές μετοχές
  • Χαρτοφυλάκια
  • Περουσιακά στοιχεία δημόσια/ιδιωτικά
  • Συνταξιοδοτικά προγράμματα
  • Κρατικά ομόλογα, διαχείριση κρατικού χρέους
  • Τραπεζικά προιόντα
  • Ευκαιρίες σε αγαθά (πετρέλαιο, τρόφιμα)
  • Επενδύσεις σε πολύτιμα μέταλα (χρυσός)
  • Επενδύσεις σε νομίσματα
  • Διαχείριση κρίσεων
  • Παράγωγα προιόντα 

Θεσμικοί επενδυτές

Αν κάποιος ρωτούσε τον περίγυρό του για το τι είναι το Vanguard Group, σίγουρα θα δυσκολευόταν να βρει κάποιον να του απαντήσει σωστά, αφού ίσως όλοι θα ακούγαν αυτό το όνομα για πρώτη φορά. Αν ο ίδιος μάλιστα υποστήριζε πως η αξία των περουσιακών στοιχείων (assets) του Vanguard Group υπερβαίνει το Βρετανικό ΑΕΠ (6η οικονομία στον κόσμο), σίγουρα ουδείς δεν θα τον πίστευε, για τον απλούστατο λόγο πως πολύ λίγοι γνωρίζουν το πραγματικό μέγεθος των λεγομένων "θεσμικών επενδυτών" (Institutional investors) ή αυτών των "αόρατων εταιριών" που απαρτίζουν τις "αγορές". 

Περισσότερα ενδεικτικά παραδείγματα: 

  • Η περουσιακή αξία της BlackRock ισούται με το συνολικό ΑΕΠ Γερμανίας και Αργεντινής μαζί!
  • Η περουσιακή αξία των 2 γαλλικών κολοσσών θεσμικών επενδυτών (AXA Group, BNP Paribas) υπερβαίνουν το γαλλικό ΑΕΠ.
  • H ελβετική UBS έχει περουσιακή αξία 1,5 φορές το ελβετικό ΑΕΠ. 

Τα παραπάνω στοιχεία για το 2013 προκύπτουν από μελέτη του Towers Watson για τους 500 ισχυρότερους θεσμικούς επενδυτές [3], καθώς επίσης και από τα συγκεντρωτικά στοιχεία του ΟΗΕ,ΔΝΤ,Παγκόσμια Τράπεζα,CIA για το ΑΕΠ των χωρών [4]. Η γενική σύγκριση αυτών των στοιχείων μας δίνει και την τελική εικόνα:

Η αξία (assets) των 500 μεγαλύτερων θεσμικών επενδυτών είναι μεγαλύτερη του παγκόσμιου ΑΕΠ

Πιο συγκεκριμένα, για το 2013, οι 500 ισχυρότεροι επενδυτές είχαν αξία $76,4 τρις, ενώ το παγκόσμιο ΑΕΠ κινήθηκε περί των $74 τρις. Μάλιστα, σε σχέση με το 2012, οι επενδυτές αύξησαν τα περιουσιακά τους στοιχεία κατά 12%. 





Από τα παραπάνω προκύπτουν κάποια εύλογα ερωτήματα:

  • Πώς η περουσιακή αξία των επενδυτών υπερβαίνει την παγκόσμια παραγωγή?
  • Πώς σε καιρό παγκόσμιας κρίσης και ύφεσης, εμφανίζουν τεράστια κέρδη?
  • Τι ακριβώς είναι και κάνουν οι θεσμικοί επενδυτές?

Αυτά τα ερωτήματα θα απαντηθούν σε επόμενη ανάρτηση, ωστόσο για να καταλάβουμε ακόμα περισσότερο τα τεράστια ποσά που διακινούνται από τις "αγορές", είναι κατάλληλη στιγμή να γίνει αναφορά σε ένα επενδυτικό προιόν το οποίο όσοι και αν το γνωρίζουν, λίγοι μπορούν να αντιληφθούν τα μεγέθη που διακινούνται με αυτό.

Παράγωγα προιόντα

Για την κατανόηση των παραγώγων (derivatives), είναι καλό να αναφερθούν 2 απλουστευτικά παραδείγματα, που βοηθούν ωστόσο στο να αντιληφθούμε τη γενική ιδέα [7] .

1. Έστω ότι ένας επενδυτής είναι κάτοχος ενός μονοετούς ομολόγου ενός κράτους και προβλέπει πως το κράτος αυτό οδεύει προς πτώχευση. Ανησυχεί δηλαδή πως το κράτος δεν θα μπορέσει να αποπληρώσει (εις το ακέραιο) την ονομαστική τιμή του ομολόγου κατά τη λήξη του, ο επενδυτής θα έχει δηλαδή χάσει ένα μεγάλο μέρος του κεφαλαίου που έχει επενδύσει. Για να διασφαλίσει λοιπόν την προβλεπόμενη "χασούρα", ο επενδυτής αγοράζει ένα ασφάλιστρο κινδύνου (Credit Default Swap, το γνωστό CDS) από έναν ντίλερ (swap dealer). Σύμφωνα με τους όρους του CDS, ο ντίλερ αυτός θα πληρώσει τον επενδυτή τη χασούρα του, σε περίπτωση που το κράτος αυτό πράγματι πτωχεύσει. Το αποτέλεσμα είναι πως ο επενδυτής "μεταβιβάζει το ρίσκο" της πτώχευσης του κράτους στον ντίλερ, διασφαλίζοντας έτσι το επενδειθέν κεφάλαιό του. Από την άλλη, αν και το κράτος και ο ντίλερ πτωχεύσουν, σημαίνει πως βρίσκεται εκ νέου εκτεθειμένος.

2. Έστω πως μία εταιρία ηλεκτρικού εξοπλισμού προβλέπει σημαντική άνοδο της τιμής του χαλκού μέσα στον επόμενο χρόνο και επιθυμεί να "κλειδώσει" την τιμή του χαλκού στις τωρινές τιμές (π.χ 5$/κιλό) , για τις μελλοντικές της παραγγελίες (π.χ. σε 6 μήνες).  Η εταιρία μπορεί να προσεγγίσει τον ντίλερ, και να κανονίσουν μεταξύ τους μία κοινά αποδεκτή/συμφωνειθήσα τιμή (π.χ 7$/κιλό). Εάν σε 6 μήνες η τιμή του χαλκού φθάσει τα 8$, η εταιρία πληρώνει αυτήν την τιμή, ωστόσο ο ντίλερ επιτρέφει στην εταιρία τη διαφορά (8$ η νέα τιμή - 7$ η συμφωνηθείσα τιμή) = 1$. Εάν η τιμή του χαλκού πάει στα 6$, τότε η εταιρία πληρώνει το χαλκό σε αυτήν την τιμή, ωστόσο πληρώνει και στον ντίλερ την διαφορά του 1$. Άρα λοιπόν, στην πρώτη περίπτωση κερδίζει η εταιρία, στη δεύτερη κερδίζει ο ντίλερ. Ουσιαστικά όμως εδώ, η μία μεριά θα αποζημειώσει την άλλη.

Από τα παραπάνω παραδείγματα, γίνεται άμεσα κατανοητό πως η αγορά παραγώγων ενέχει μεγάλο ρίσκο, και γι αυτό μπορεί να θεωρηθεί απλά και ως "τζόγος". Εάν δούμε όμως τα ποσά τα οποία τζιράρονται στα παράγωγα, θα καταλάβουμε αμέσως πως οι επενδυτές "παντός είδους" δεν είναι τίποτα λιγότερο από απλοί τζογαδόροι.

Σύμφωνα λοιπόν με την τελευταία μελέτη της BIS (Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών - η τράπεζα των τραπεζών), τα ποσά που διακινήθηκαν στα OTC παράγωγα (κατηγορία παραγώγων που η συμφωνία πολλές φορές καθορίζεται χωρίς κάποια εποπτική αρχή, παρά μόνο μεταξύ των 2 μερών) τον Ιούνιο του 2014 [5] έφθασαν τα $690 τρις!!! Και για να μιλήσουμε με όρους του 2013 [6], ο "τζίρος" έφθασε τα $710 τρις, που σημαίνει 9,5 φορές το παγκόσμιο ΑΕΠ!!! Από τον παρακάτω κατατοπιστικό πίνακα [7], μπορούμε να δούμε τη "μόδα" των παραγώγων τα τελευταία χρόνια.


Τώρα, για το ποιοί μπορεί να είναι οι αντίστοιχοι επενδυτές ή ντίλερς στα 2 παραδείγματα που αναφέρθησαν, η επόμενη λίστα [7] σίγουρα δεν προκαλεί έκπληξη στους "υποψιασμένους", αφού όλες οι παρακάτω επενδυτικές τράπεζες ανήκουν στο μπλοκ των 500 επενδυτικών θεσμών που είδαμε πιο πάνω:


Ο τζόγος αυτός μπορεί να έχει ως αντικείμενο διαπραγμάτευσης οτιδήποτε μπορεί να φανταστεί ο "επενδυτικός νους": από την πρόβλεψη για άνοδο στις τιμές των σιτηρών, την χρεοκοπία κρατών, μέχρι και για προβλέψεις μετεωρολογικών φαινομένων για βροχή ή τυφώνα [8]!!! Από τη φύση των παραγώγων λοιπόν, συμπεραίνουμε πως οι επενδυτές ποσώς ενδιαφέρονται για το εάν οι τιμές των τροφίμων που θα αυξηθούν (εκούσια/ακούσια), θα προκαλέσουν μαζικές λοιμοκτονίες σε ολόκληρα κράτη. Κάτι που επιβεβαιώνει άλλωστε η ομολογία του επενδυτή στο [2]. Από τη στιγμή που τζιράρονται εξωπραγματικά ποσά, αυτό που ενδιαφέρει τους επενδυτές είναι το να βγάλουν λεφτά από ΟΠΟΙΑΔΗΠΟΤΕ κατάσταση.

Φυσικά, τα ποσά αυτά των παραγώγων δεν ανταποκρίνονται στην πραγματική παραγωγή και με χειροπιαστό/φυσικό χρήμα, παρά είναι λογιστικές εγγραφές που πιστώνονται στους λογαριασμούς των επενδυτών.

 Ένα άμεσο επακόλουθο αυτής της φύσης των επενδυτικών εργαλείων είναι πως όλοι οι επενδυτικοί τίτλοι συνδέονται με πολύπλοκο τρόπο μεταξύ τους, κάτι που εξηγεί για παράδειγμα το λεγόμενο "ντόμινο εξελίξεων" που αναμένεται αν ένας συνδετικός κρίκος της αλυσίδας σπάσει. Προσωπικά, πιστεύω πως ούτε οι ίδιοι οι επενδυτές δεν μπορούν να αντιληφθούν το μέγεθος της πολυπλοκότητας των επενδύσεων που οι ίδιοι έχουν δημιουργήσει, και τις πραγματικές επιπτώσεις αυτών.

Έχοντας δει τα πράγματα από την οπτική γωνία των επενδυτών, είναι εύκολο πλέον να αντιληφθούμε τους λόγους που συμπεριφέρονται αλλαζονικά σε οποιονδήποτε σταθεί εμπόδιό τους (βλέπε περίπτωση υπερχρεωμένων κρατών, Ελλάδα).

Σε επόμενη ανάρτηση θα αναφερθούμε με περισσότερες λεπτομέρειες σε άλλα δημοφιλή επενδυτικά προιόντα, εξάγωντας αρκετά χρήσιμα συμπεράσματα.


Παραπομπές:

[1] https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%94%CE%B9%CE%B1%CF%87%CE%B5%CE%AF%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%B7_%CE%9A%CE%B9%CE%BD%CE%B4%CF%8D%CE%BD%CE%BF%CF%85
[2] https://www.youtube.com/watch?v=wM71fjivEt8
[3] http://www.towerswatson.com/en/Insights/IC-Types/Survey-Research-Results/2014/11/The-worlds-500-largest-asset-managers-year-end-2013
[4] http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_GDP_%28nominal%29
[5] http://www.bis.org/publ/otc_hy1411.htm
[6] http://www.bis.org/statistics/derstats.htm
[7] https://www.chicagofed.org/publications/understanding-derivatives/index
[8] http://www.cmegroup.com/trading/weather/


 


No comments:

Post a Comment